Giáo viên: NGUYỄN THỊ HUỆ
Lịch sử – Lớp 4
TRƯỜNG TIỂU HỌC HIẾN NAM
BÀI 9
TRỊNH - NGUYỄN PHÂN TRANH. CÔNG CUỘC KHẨN HOANG
VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA THÀNH THỊ
(Thế kỉ XVI – XVIII)
(2 TIẾT )
GV: NGUYỄN THỊ HUỆ
1.Tìm hiểu về tình hình nước ta ở thế kỉ XVI

Đọc kĩ đoạn hội thoại (trang 21 -22) và trả lời câu hỏi:
Hãy nêu dẫn chứng cho thấy nhà Hậu Lê bắt đầu suy yếu từ đầu thế kỉ XVI.
Hậu quả của việc chia cắt Nam Triều và Bắc Triều là gì?
- Những dẫn chứng cho thấy nhà Hậu Lê bắt đầu suy yếu từ đầu thế kỉ XVI là:
Vua quan chỉ bày trò ăn chơi xa xỉ suốt ngày đêm bắt nhân dân xây thêm cung điện.
Quan lại trong triều thì chia thành phe phái, đánh giết lẫn nhau để giành quyền lực.
Đất nước rơi vào cảnh loạn lạc, nghèo đói.
- Hậu quả của việc chia cắt Nam Triều và Bắc Triều là gì?
- Hậu quả của việc chia cắt Nam Triều và Bắc Triều là:
Đất nước bị chia cắt
Gây ra cuộc nội chiến kéo dài 50 năm
KẾT LUẬN
Từ đầu thế kỉ XVI, chính quyền nhà Lê suy yếu


2. TÌM HIỂU VỀ SỰ PHÂN CHIA ĐÀNG TRONG – ĐÀNG NGOÀI
2. Tìm hiểu về sự phân chia Đàng trong - Đàng ngoài
a, Đọc đoạn văn (trang 22- 23) kết hợp quan sát lược đồ địa phận Đàng Trong- Đàng Ngoài trả lời câu hỏi:
Hãy kể lại quá trình đất nước bị chia thành Đàng trong và Đàng ngoài.
Xác định trên lược đồ ranh giới chia cắt Đàng trong và Đàng ngoài?
Đất nước bị chia cắt dẫn đến hậu quả gì?
- Quá trình đất nước bị chia thành Đàng trong và Đàng ngoài là:
Sau khi chiến tranh Nam - Bắc triều kết thúc, Trịnh Kiểm (con rể Nguyễn Kim) tranh giành và thâu tóm quyền lực
Nguyễn Hoàng (con trai Nguyễn Kim) vào Thuận Hóa, Quảng Nam xây dựng lực lượng chống lại Trịnh Kiểm.
Trong 50 năm, hai bên họ Trịnh và họ Nguyễn đánh nhau 7 lần.
Cuối cùng, hai bên quyết định lấy sông Gianh làm ranh giới chia cắt đất nước (Đàng ngoài từ sông Gianh trở ra, Đàng trong từ sông Gianh trở vào).
Lược đồ địa phận Bắc Triều- Nam Triều và Đàng Trong, Đàng Ngoài
- Chỉ trên lược đồ giới tuyến phân chia Đàng Trong- Đàng Ngoài
Xác định ranh giới Đàng trong - Đàng ngoài:


Sông Gianh trong kháng chiến
Sông Gianh hiện nay
C,Thảo luận và trả lời câu hỏi: 
- Đất nước bị chia cắt dẫn đến hậu quả gì?
Đất nước bị chia cắt dẫn đến hậu quả:
Đất nước bị chia cắt
Đàn ông phải ra trận chém giết lẫn nhau, vợ xa chồng, con không thấy bố…
Kìm hãm sự phát triển của đất nước
=> Mọi hậu quả của sự chia cắt đều đổ lên đầu người dân vô tội của cả hai miền.


3. KHÁM PHÁ QUÁ TRÌNH KHẨN HOANG Ở ĐÀNG TRONG
3. Khám phá quá trình khẩn hoang ở Đàng trong
a, Đọc kĩ đoạn hội thoại (trang 23-24) và trả lời:
- Xác định các địa danh thuộc vùng khai khẩn đất hoang trong thời chúa Nguyễn trên lược đồ.
- Các chúa Nguyễn đã có chính sách gì trong quá trình khẩn hoang?
- Kết quả của quá trình khẩn hoang là gì?
Câu 1: Xác định các địa danh thuộc vùng khai khẩn đất hoang trong thời chúa Nguyễn?
Vùng đất Phú Yên, Khánh Hòa đến hết vùng Nam Trung Bộ, vùng đồng bằng sông Cửu Long
Câu 2: Các chúa Nguyễn đã có chính sách gì trong quá trình khẩn hoang?
Chính sách của nhà Nguyễn trong quá trình khẩn hoang là:
+ Chúa Nguyễn cho phép nông dân, quân lính đem gia đình vào Nam khẩn hoang, lập ấp.
+ Người khẩn hoang được cấp lương thực trong nửa năm và một số nông cụ.
=> Tạo điều kiện và khuyến khích người dân khai hoang vùng đất Đàng Trong.
Câu 3: Kết quả quá trình khẩn hoang là gì?
- Nhiều làng, nhiều ấp mới được thành lập.
- Từ vùng đất hoang vắng trở thành vùng đất có những xóm làng đông đúc.
- Chúa Nguyễn được làm chủ cả một vùng biển, vùng đảo rộng lớn.
4. Khám phá các thành thị ở Đàng ngoài
a, Quan sát hình 3. Một góc Thăng Long ở thế kỉ XVII ,đọc các ghi chép của người nước ngoài về 2 thành thị ở Đàng Ngoài ( trang 25), trả lời câu hỏi sau:
- Nhìn vào hình 3 chúng ta thấy những gì trên bờ và trên mặt sông Cái (sông Hồng ngày nay)?
- Bức ảnh cho chúng ta cảm nhận như thế nào về Thăng Long thời kì này?
Hình 3. Một góc Thăng Long ở thế kỉ XVII
Quan sát hình 3, em thấy:
-Thăng Long ở thế kỉ XVII rất nhộn nhịp và đông đúc, phát triển hơn nhiều so với trước đó.
-Trên bờ, người dân, thương lái tấp nập mua bán, trao đổi hàng hóa.
- Dưới mặt sông Cái thuyền bè của các thương lái đi lại nhộn nhịp.
- Như vậy, qua bức tranh này, em cảm nhận được sự phát triển và vươn lên của Thăng Long. Đó là một tín hiệu vui cho đất nước.
5. Khám phá thành thị Hội An ở Đàng trong
a, Cùng quan sát bức tranh - hình 4 và đọc ghi chép ( trang 26) về thành thị Hội An trả lời câu hỏi:
Nhìn vào bức tranh " Một góc Hội An ở thế kỉ XVII" chúng ta thấy những gì?
-Bức tranh cho chúng ta cảm nhận như thế nào về Hội An thời bấy giờ?
Trả lời:
- Nhìn vào bức tranh " Một góc Hội An ở thế kỉ XVII" chúng ta thấy Hội An là một thương cảng lớn với lượng tàu thuyền qua lại buôn bán, trao đổi hàng hóa tấp nập. Không chỉ các thương lái trong nước mà còn có các thương lái từ các nước khác.
- Như vậy, qua bức tranh ta thấy, Hội An là một thành thị đã và đang ngày càng phát triển ở Đàng trong, đây là một thương cảng lớn, hoạt động buôn bán diễn ra nhộn nhịp và được nhiều thương nhân nước ngoài thường lui tới buôn bán.
.
Đầu thế kỉ XVI, chính quyền nhà Lê suy yếu. Đất nước loạn lạc và bị chia cắt thành Nam triều – Bắc Triều và sau đó thành Đàng Trong – Đàng Ngoài. Đời sống nhân dân rất khổ cực. Tuy vậy, để củng cố vùng đất đứng chân ở phía Nam, các chúa Nguyễn đã đẩy mạnh công cuộc khẩn hoang, xóm làng được hình thành và phát triển, bờ cõi được mở mang, làm chủ cả biển, đảo (trong đó có Hoàng Sa và Trường Sa). Thăng Long, Phố Hiến, Hội An là những thành thị nổi tiếng thời đó.
6. ĐỌC VÀ GHI VÀO VỞ :
TRÒ CHƠI
Ô CHỮ BÍ MẬT
1
2
3
4
1
2
3
4
I
B
T
H
C
1) Sau khi Nguyễn Kim mất, ai là người đã nắm toàn bộ triều chính?
TRÒ CHƠI: Ô Chữ Bí Mật
2) Dòng sông nào được lấy làm ranh giới chia cắt đất nước?
TRÒ CHƠI: Ô Chữ Bí Mật
3) Khi các tập đoàn phong kiến xâu xé nhau, đời sống nhân dân như thế nào?
TRÒ CHƠI: Ô Chữ Bí Mật
4) Hà Nội xưa kia được gọi là gì?
TRÒ CHƠI: Ô Chữ Bí Mật
Khi các tập đoàn phong kiến xâu xé nhau, đất nước lâm vào tình trạng gì?
TRÒ CHƠI: Ô Chữ Bí Mật
B. Hoạt động thực hành
1. Dựa vào lược đồ Việt Nam (trang 25), em hãy mô tả hành trình của đoàn người đi khẩn hoang?
Hành trình của đoàn người đi khẩn hoang:
- Đầu tiên, họ tiến hành khẩn hoang ở Phú Yên, sau đó từ từ đi đến Khánh Hòa và đi hết các tỉnh Nam Trung Bộ. Tiếp tục, đoàn người tiếp tục khai hoang vào vùng đất Đồng bằng sông Cửu Long ngày nay.
2. Dựa vào hiểu biết của em, hãy ghi vào vở những đặc điểm chủ yếu của các thành thị Thăng Long, Phố Hiến, Hội An?
- Những đặc điểm chủ yếu của các thành thị Thăng Long, Phố Hiến, Hội An là:
Thăng Long :
Thành thị ở Đàng ngoài
Nay ở thủ đô Hà Nội
Thăng Long đông dân, nhiều nhà ở san sát, hoạt động buôn bán rất huyên náo nhất là Hàng Buồm, Hàng Ngang, Hàng Đào...
Phố Hiến:
Thành thị ở Đàng ngoài
Nay thuộc tỉnh Hưng Yên
Phố Hiến có trên 2000 nóc nhà của cư dân từ nhiều nước đến ở chủ yếu là người Trung Quốc và Nhật Bản, hoạt động buôn bán diễn ra tấp nập
Hội An
Thành thị ở Đàng trong
Nay thuộc tỉnh Quảng Nam
Hội An là thương cảng lớn nhất Đàng trong do nhân dân địa phương và một số nhà buôn Nhật Bản lập nên, đây là hải cảng đẹp nhất và được nhiều thương lái nước ngoài lui tới.


C. Hoạt động ứng dụng
1. Dưới thời Trịnh - Nguyễn phân tranh, tỉnh hay thành phố mà em và gia đình em đang sống thuộc Đàng Trong hay Đàng Ngoài? Có phải vùng đất Chúa Nguyễn tổ chức khẩn hoang không? Có phải thuộc thành thị Thăng Long, Phố Hiến, Hội An không?
Ví dụ:
Em đang ở Hưng Yên-TPHY
-Dưới thời Trịnh - Nguyễn phân tranh, tỉnh hay thành phố mà em và gia đình em đang sống thuộc Đàng Ngoài.
- Đây không phải là vùng đất Chúa Nguyễn tổ chức khẩn hoang.
- Ngày nay, Hưng Yên là (nơi em đang sinh sống) thuộc thành thị Phố Hiến ngày xưa.
2. Viết một đoạn văn giới thiệu hoặc vẽ một bức tranh về môt trong ba thành thị thời đó mà em thích nhất?
Em thích nhất là thành thị Hội An.
Sau khi phân chia Đàng Trong và Đàng Ngoài, các Chúa Trịnh - Nguyễn đã tiến hành xây dựng và phát triển lãnh thổ riêng của mình. Vào thế kỉ XVII, các thành thị Thăng Long, Phố Hiến và Hội An được lập nên nhằm phục vụ hoạt động buôn bán, trao đổi hàng hóa. Trong những thành thị ấy, em thích nhất là thành thị Hội An.
Hội An là thành thị thuộc Đàng Trong. Thế kỉ XVII, người dân địa phương cùng một số lái buôn Nhật Bản đã lập nên thành thị này. Sau khi ra đời, Hội An trở thành thương cảng được nhiều thương lái từ nhiều nước khác thường xuyên lui tới trao đổi buôn bán vô cùng nhộn nhịp. Thuyền bè đi lại tấp nập, đông vui trên mặt nước.
Không chỉ là thương cảng có hoạt động buôn bán sôi nổi mà Hội An còn được nhiều thương lái đánh giá là hải cảng đẹp nhất thời bấy giờ.
Vẽ tranh em thích: 1 góc Thăng Long thế kỉ XVII
Dặn dò:
Chuẩn bị:
Bài 10: Phong trào Tây Sơn và vương triều Tây Sơn