8
Văn bản
TRONG LÒNG MẸ
NGUYÊN HỒNG
A. Tìm hiểu chung.



I. Tác giả :
Nguyên Hồng (1918 – 1982) tên thật là Nguyễn Nguyên Hồng, quê ở Nam Định, có nhiều sáng tác ở các thể loại: tiểu thuyết, kí, thơ, sử thi nhiều tập.




Ông được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật năm 1996.
II. Tác phẩm :
Đọan trích là chương 4 của tập hồi kí Những ngày thơ ấu, đăng báo 1938, in sách 1940.


B. Đọc - hiểu văn bản :
Nội dung:
B. Đọc - hiểu văn bản :
Nội dung:
1. Cuộc đối thoại giữa cô và bé Hồng   
Nhân vật bà cô được khắc hoạ rõ nét qua cuộc đối thoại giữa hai cô cháu.
? Hãy tìm những chi tiết khắc hoạ nhân vật bà cô trong cuộc đối thoại với bé Hồng?
? Giọng điệu, lời nói, vẻ mặt, cử chỉ, thái độ của bà cô mang ý nghĩa gì? 
- Cười nói: “Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?” 
- Nói bằng giọng vẫn ngọt “Sao lại không vào...có như dạo trước đâu”, mắt long lanh, chằm chặp đưa nhìn 
- Vỗ vai, cười mà nói rằng “Mày dại quá...thăm em bé chứ” 
- Tươi cười kể các chuyện
- Đổi giọng nghiêm nghị, vỗ vai an ủi cháu, tỏ sự ngậm ngùi thương tiếc người anh vừa mất...
a. Nhân vật bà cô :
- Ra vẻ quan tâm, thực chất là sự đóng kịch; sự giễu cợt, mỉa mai châm chọc; sự giả dối, ác độc, đầy  ác ý
-Cố ý gieo rắc những hoài nghi để bé Hồng khinh miệt và ruồng rẫy mẹ, chia rẽ tình cảm mẹ con bé Hồng
=> Là người lạnh lùng độc ác, thâm hiểm và tàn nhẫn
b. Nhân vật bé Hồng:
*.  Hoàn cảnh sống:

b. Nhân vật bé Hồng:
*.  Hoàn cảnh sống:
+ Lớn lên trong một gia đình không hạnh phúc: bố nghiện ngập, mất sớm; gia đình sa sút; mẹ cùng túng quá phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực
+ Sống với bà cô và trong sự ghẻ lạnh của họ hàng
->Bất hạnh, thiếu tình thương yêu

2. Nhân vật bé Hồng:
a.  Hoàn cảnh sống:
Bất hạnh, thiếu tình thương yêu

2. Nhân vật bé Hồng:
a.  Hoàn cảnh sống:
b. Trong cuộc đối thoại:
 

? Trước những câu nói, lời khuyên của bà cô và việc nhận ra sự giả dối của bà cô, diễn biến tâm trạng của bé Hồng được thể hiện qua  những cử chỉ, thái độ, suy nghĩ gì?
? Những chi tiết đó thể hiện tâm trạng gì của bé Hồng?
b. Trong cuộc đối thoại:
 Lúc đầu: toan trả lời “có” nhưng rồi lại cúi đầu không đáp mà chỉ cười đáp lại.
Vì bé Hồng nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và vẻ mặt tươi cười rất kịch của bà cô, biết rõ mục đích của bà cô, không muốn tình yêu thương và lòng kính mến mẹ bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến
->Thông minh, nhạy cảm, nhận ra sự giả dối trong lời nói của bà cô


b. Trong cuộc đối thoại:
 -Lúc đầu: toan trả lời “có” nhưng rồi lại cúi đầu không đáp mà chỉ cười đáp lại.
->Thông minh, nhạy cảm, nhận ra sự giả dối trong lời nói của bà cô


- Sau:
+ Lòng càng thắt lại, khoé mắt cay cay ->Đau xót, phẫn uất
+ Nước mắt ròng ròng rớt xuống, chan hoà đầm đìa ở cằm, ở cổ ->Sự đau đớn, phẫn uất không kìm nén nổi
+ Cười dài trong tiếng khóc, cổ họng nghẹn ứ, khóc không ra tiếng ->Sự đau đớn, uất ức lên đến cực điểm
+ Suy nghĩ: “giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ.....nát vụn mới thôi” ->Sự căm tức đến tột cùng những cổ tục tàn ác đã đày đoạ mẹ
 
b. Trong cuộc đối thoại:
 -Lúc đầu: toan trả lời “có” nhưng rồi lại cúi đầu không đáp mà chỉ cười đáp lại.
->Thông minh, nhạy cảm, nhận ra sự giả dối trong lời nói của bà cô
Sau …..
=>Luôn tin tưởng, thương yêu mẹ sâu sắc, mãnh liệt



2. Niềm hạnh phúc của bé Hồng khi gặp lại mẹ
a. Khi bất ngờ gặp mẹ
- Hành động: đuổi theo, gọi bối rối: Mợ ơi, mợ ơi, mợ ơi...
-Suy nghĩ: Nếu không phải là mẹ thì ... và cái lầm đó không những làm cho bé Hồng thẹn mà còn tủi cực nữa, khác nào cái ảo ảnh ..... ngã gục giữa sa mạc”
2. Niềm hạnh phúc của bé Hồng khi gặp lại mẹ
Khi bất ngờ gặp mẹ
Nỗi khao khát được gặp mẹ cháy bỏng trong tâm can 
2. Niềm hạnh phúc của bé Hồng khi gặp lại mẹ
b. Khi biết đúng về mẹ
b. Khi biết đúng là mẹ  
+ đuổi kịp, thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi 
+ khi trèo lên xe tôi ríu cả chân lại, oà khóc nức nở
=>Niềm hạnh phúc, sung sướng khi được gặp lại mẹ sau bao ngày xa cách
? Theo em, giọt nước mắt lần này của bé Hồng có gì khác với giọt nước mắt khi trả lời bà cô ?
2. Niềm hạnh phúc của bé Hồng khi gặp lại mẹ
c. Khi ngồi trong lòng mẹ
c. Khi ngồi trong lòng mẹ
- Cảm nhận về mẹ:
+ Mẹ không còm cõi, xơ xác, gương mặt mẹ vẫn tươi sáng ... hai gò má
+ Thấy hơi quần áo, hơi thở của mẹ thơm tho một cách lạ thường.
 - Cảm giác
+ Thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi
 bỗng lại mơn man khắp da thịt.
+ Phải bé lại và lăn vào lòng mẹ ...mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng
+ Không nhớ mẹ đã hái và trả lời mẹ những gì, không mảy may nghĩ ngợi gì đến những câu nói của bà cô
=>Cảm giác sung sướng đến cực điểm của đứa con khi được ở trong lòng mẹ. 
c. Khi ngồi trong lòng mẹ
Cảm giác sung sướng đến cực điểm của đứa con khi được ở trong lòng mẹ. 
- Chú bềnh bồng trôi trong cảm giác rạo rực, những lời cay độc của bà cô, những tủi cực vừa qua bị chìm đi giữa dòng cảm xúc miên man ấy.



 

Nhận xét về đặc sắc nghệ thuật của chương trích
II. Nghệ thuật :
- Tạo dựng được mạch truyện, mạch cảm xúc trong đoạn trích tự nhiên, chân thực.
- Kết hợp lời văn kể chuyện với miêu tả, biểu cảm tạo nên những rung động trong lòng độc giả.
- Khắc họa hình tượng nhân vật bé Hồng với lời nói, hành động, tâm trạng sinh động, chân thật.
III. Ý nghĩa văn bản :
Tình mẫu tử là mạch nguồn tình cảm không bao giờ vơi trong tâm hồn con người.
* GHI NHỚ SGK/ 21

Chứng minh Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và nhi đồng
*Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và nhi đồng vì :
- Phụ nữ và nhi đồng xuất hiện nhiều trong tác phẩm của ông.
- Ông giành cho họ tấm lòng yêu thương trân trọng.


Giới thiệu tác giả và tác phẩm chương trích Trong lòng mẹ.
- Cảm giác sung sướng đến cực điểm khi được ở trong lòng mẹ được tác giả miêu tả như thế nào ?
- Nêu nội dung chính của văn bản.
DẶN DÒ
- Đọc một vài đoạn văn ngắn trong đoạn trích Trong lòng mẹ, hiểu tác dụng của một vài chi tiết miêu tả, biểu cảm trong đoạn văn đó.
- Ghi lại một trong những kỉ niệm của bản thân với người thân.
- Soạn bài : Trường từ vựng
Xem và trả lời câu hỏi SGK/ 21,22
 
Hồng cậu bé không được như những gia đình hạnh phúc khác khi từ nhỏ bố mất sớm, con em lại phải sống xa mẹ, còn Hồng cậu bé phải sống với bà cô độc ác và không có tình yêu thương.
Một hôm, bà cô gọi Hồng đến và hỏi có muốn vào Thanh Hóa để được gặp mẹ mình hay không. Nhận ra vẻ mặt rất kịch và tâm địa độc ác của bà cô, Hồng cố nén lại niềm thương nhớ mẹ và trả lời không muốn vào. Nhưng bà cô vẫn cố tình kể chuyện mẹ Hồng khốn khổ, đã có con với người khác làm cho Hồng đau đớn, thương mẹ và căm phẫn.
Một hôm nọ khi vừa tan học, Hồng  thoáng thấy bóng người ngồi trên xe kéo giống mẹ, chú liền gọi theo với giọng bối rối. Khi người mẹ quay đầu lại, Hồng nhận ra đó là mẹ mình liền sà vào lòng mẹ, Hồng cảm thấy sung sướng và hạnh phúc vô cùng khi được ở cùng mẹ, cảm xúc lúc đó tuôn trào bởi vì hay mẹ con đã xa cách lâu ngày, tình mẫu tử như trỗi dậy. Hồng thấy mẹ vẫn đẹp như trước kia. Chú bé Hồng dường như đã quên hết mọi lời cay độc của bà cô của mình trước kia.
XIN CHÀO TẠM BIỆT