TRƯỜNG THCS LÝ TỰ TRỌNG
MÔN NGỮ VĂN 8
GIÁO VIÊN: NGÔ LỘC
TRƯỜNG TỪ VỰNG
TIẾT 4
TIẾT 4 TRƯỜNG TỪ VỰNG
Thế nào là trường từ vựng:
1. Ví dụ:
Đọc đoạn trích
Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe. Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá như cô tôi nhắc lại lời người họ nội của tôi. Gương mặt mẹ vẫn tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn, làm nổi bật màu hồng của hai gò má. Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thuở còn sung túc? Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi cảm thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt. Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường
TIẾT 4: TRƯỜNG TỪ VỰNG
Các từ: mặt, mắt, da, gò má, đùi, đầu, cánh tay, miệng ở đoạn trích đều có nét chung về nghĩa: chỉ bộ phận cơ thể con người.
1. Ví dụ:
Những từ màu đỏ trong đoạn trích có nét nghĩa chung nào?
I. Thế nào là trường từ vựng:
* Ghi nhớ: sgk trang 21
2. Lưu ý
a) Một trường từ vựng có thể bao gồm nhiều trường từ vựng nhỏ hơn
Người ta gọi những từ đó cùng chung trường từ vựng.
Vậy: trường từ vựng là tập hợp của những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa.
Mắt
Bộ phận của mắt
Hoạt động của mắt
Bệnh về mắt
Cảm giác của mắt
Đặc điểm của mắt
Lòng đen, lòng trắng, con ngươi, lông mi, lông mày…
Tinh anh, đờ đẫn, lờ đờ, mù, lòa, ti hí, hấp háy…
Chói, quáng, hoa, cộm…
Quáng gà, cận thị, viễn thị..
Nhìn, trông, liếc, nhòm…
Ví dụ:
Mắt
Bộ phận của mắt
Hoạt động của mắt
Bệnh về mắt
Cảm giác của mắt
Đặc điểm của mắt
Lòng đen, lòng trắng, con ngươi, lông mi, lông mày…
Tinh anh, đờ đẫn, lờ đờ, mù, lòa, ti hí, hấp háy…
Chói, quáng, hoa, cộm…
Quáng gà, cận thị, viễn thị..
Nhìn, trông, liếc, nhòm…
Ví dụ:
Danh từ
Tính từ
Động từ
b) Một trường từ vựng có thể bao gồm những từ khác biệt nhau về từ loại
Ngọt
Trường mùi vị
Trường thời tiết
Trường âm thanh
ngọt, cay, đắng, chát, mặn…
ngọt (ngọt ngào) , dịu êm, the thé, chói tai…
Rét ngọt, hanh, ẩm ướt, nóng bức, …
Ví dụ:
c) Do hiện tượng nhiều nghĩa, một từ có thể thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau
Ví dụ:
Con chó tưởng chủ mắng, vẫy đuôi mừng để lấy lòng chủ. Lão Hạc nạt to hơn nữa:
- Mừng à? Vẫy đuôi à? Vẫy đuôi thì cũng giết! Cho cậu chết!
Thấy lão sừng sộ quá, con chó vừa vẫy đuôi vừa chực lảng. Nhưng lão vội nắm lấy nó, ôm đầu nó, đập nhè nhẹ vào lưng nó và dấu dí:
- À không! À không ! Không giết cậu Vàng đâu nhỉ?... Cậu Vàng của ông ngoan lắm! Ông không cho giết… Ông để cậu Vàng ông nuôi… (Nam Cao- “Lão Hạc”)
=> trường từ vựng “người” chuyển sang trường từ vựng “thú vật” để nhân hoá
d) Trong thơ văn cũng như trong cuộc sống thường ngày, người ta thường dùng cách chuyển trường từ vựng để tăng thêm tính nghệ thuật của ngôn từ và khả năng diễn đạt (nhân hóa, ẩn dụ, so sánh,…)
a. Một trường từ vựng có thể có nhiều trường từ vựng nhỏ.

b. Một trường từ vựng có thể bao gồm những từ khác biệt nhau về từ loại.

c. Một từ có thể thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau.

d. Chuyển trường từ vựng để tăng thêm tính nghệ thuật của ngôn từ.
2. Lưu ý:
Bài 2: Hãy đặt tên trường từ vựng cho mỗi từ dưới đây:
a. lưới, đơm, vó:
b. tủ, rương, hòm, va li, chai, lọ:
c. đá, đạp, giẫm, xéo:
d. buồn, vui, phấn khởi, sợ hãi:
e. hiền lành, độc ác, cởi mở:
g. bút máy, bút bi, bút chì:
=> dụng cụ đánh bắt thủy sản
=> dụng cụ để đựng
=> hoạt động của chân
=> trạng thái tâm lý
=> tính cách
=> dụng cụ để viết

II. Luyện tập:
Bài 1: Các từ thuộc trường từ vựng người ruột thịt trong văn bản Trong lòng mẹ:
=> Thầy, mẹ, cô, mợ, con, cháu, anh em, em
Bài 3: Các từ in đậm trong đoạn văn sau đây thuộc trường từ vựng nào?
Các từ hoài nghi, khinh miệt, ruồng rẫy, thương yêu, kính mến, rắp tâm:
thuộc trường từ vựng chỉ thái độ tình cảm
Bài 4: Xếp các từ mũi, nghe, tai, thính, điếc, thơm, rõ vào đúng trường từ vựng của nó theo bảng sau:
Khứu giác
Thính giác
mũi, thính, điếc, thơm
tai, nghe, điếc, rõ, thính
Bài 5. Tìm các trường từ vựng của mỗi từ sau đây: lưới, lạnh, tấn công
* Lưới :
- Dụng cụ đánh bắt thuỷ sản : lưới, nơm, câu, vó …
- Dụng cụ thể thao : lưới, vợt, bóng …
- Hoạt động săn bắt: Lưới, bẫy, bắn, đâm....
* Lạnh:
-Thời tiết: Lạnh lẽo, lạnh buốt, lành lạnh, se lạnh, gió lạnh…
-Màu sắc: Nóng, lạnh, tươi, trầm, sẫm…
-Tình cảm, thái độ: Lạnh lùng, lạnh nhạt, lạnh tanh, mặt lạnh…
*Tấn công:
-Thi đấu thể thao: Đấm, đập, nện, đá, phòng thủ…
-Chiến thuật quân sự: Phòng ngự, phản công, nghi binh…
Bài 6. Trong đoạn thơ sau, các từ in nghiêng được chuyển từ trường từ vựng nào sang trường từ vựng nào?

Ruộng rẫy là chiến trường,
Cuốc cày là vũ khí,
Nhà nông là chiến sĩ,
Hậu phương thi đua với tiền phương
(Hồ Chí Minh)

=> Chuyển từ trường từ vựng quân sự sang trường từ vựng nông nghiệp.
* Thế nào là trường từ vựng?
A. Là tập hợp các từ có chung cách phát âm.
B. Là tập hợp các từ có cùng từ loại.
C. Là tập hợp tất cả các từ có ít nh?t m?t n�t chung về nghĩa.
* Từ: trao đổi, mua bán, sản xuất xếp vào trường từ vựng nào?
A. Hoạt động kinh tế.
B. Hoạt động chính trị.
C. Hoạt động van hoá.
D. Hoạt động xã hội.
TỔNG KẾT
C.
A.
Đoạn văn tham khảo thuộc trường từ vựng "trường học"
Những ngày bắt đầu năm học mới, quang cảnh sân trường trở nên im ắng lạ. Trong lớp học, tiếng mở  sách vở khe khẽ những bạn học sinh đang tập trung nghe thầy cô giảng bài. Tiếng thầy cô giảng bài đầy nhiệt huyết vẫn vang vọng khắp trong các phòng học. Một bầu không khí rộn ràng, khẩn trương để chuẩn bị cho một năm học mới diễn ra đạt kết quả cao.
Đoạn văn tham khảo thuộc trường từ vựng "môn bóng đá"
Bóng đá là môn thể thao được nhiều bạn đều ưa thích. Chiều thứ 7 vừa qua, trường em đã tổ chức trận đấu giao lưu giữa các lớp. Trận đấu giữa lớp em và lớp 8A diễn ra vô cùng gây cấn và hấp dẫn. Mỗi đội gồm có 10 cầu thủ và trọng tài thổi còi bắt đầu 90 phút thi đấu. Trái bóng lăn nhanh qua đôi chân các cầu thủ và tiến sát về khung thành của thủ môn. Những giây phút đó khiến chúng em cảm thấy thật hồi hộp chờ đợi kết quả.  Tiếng hò reo, cổ vũ trên khán đài của khán giả khiến các cầu thủ hăng hái thi đấu hơn. Và không phụ lòng tin của các bạn, đội tuyển của lớp em đã dành chiến thắng vang dội với tỉ số 2-0. Qua trận đấu, chúng em cảm thấy yêu hơn môn “thể thao vua” này, vì không chỉ giúp chúng ta rèn luyện sức khỏe mà còn tăng thêm tinh thần giao lưu, đoàn kết  giữa các bạn học sinh trong trường.
HƯỚNG DẪN HỌC TẬP:

a. Đối với bài học ở tiết này :
+ Xem lại nội dung bài học
+ Học thuộc ghi nhớ SGK /21
+ Làm các bài tập SGK chưa giải quyết được trong tiết học.
b.Đối với bài học ở tiết học tiếp theo:
TKB Tuần sau (thầy ghi theo thứ tự tiết trong tuần):
Tiết 1,2: Văn bản TRONG LÒNG MẸ
TIẾT 3: Bố cục của văn bản
Tiết 4:Xây dựng đoạn văn trong văn bản
(Các em chuẩn bị bài bằng cách: Xem nội dung và trả lời trước những câu hỏi sgk)
Chào tạm biệt Các Em!