Luyện từ và câu

Từ đơn và từ
Trang
27
phức

KHỞI ĐỘNG:

Trong các câu sau, dấu hai chấm có tác dụng gì?
a. Đi học về qua nhà văn hóa xã,Tuấn rủ Thắng: “Tường

quét vôi trắng thế này mà vẽ con ngựa lên đó thì đẹp lắm
đây. Ta vẽ đi, Thắng ơi!”
Dấu hai chấm báo hiệu bộ phận đứng sau nó là lời
của nhân vật Tuấn.

b) Ở Việt Nam hiện nay, nhiều cơ quan có biển thông
báo: Ra khỏi phòng, nhớ tắt điện.
Dấu hai chấm giải thích cho bộ phận đứng trước:
Ở Việt Nam hiện nay, nhiều cơ quan có biển thông
báo.

KHỞI
ĐỘNG
học, học
hành, hợp tác xã
Em có nhận xét gì về số lượng tiếng của ba từ
học, học hành, hợp tác xã

Học : gồm 1 tiếng tạo thành

Học hành: gồm 2 tiếng tạo thành
Hợp tác xã: gồm 3 tiếng tạo thành

Luyện từ và câu

Từ đơn và từ
phức

I. Nhận xét:
Câu văn sau đây có 14 từ, mỗi từ được phân
cách bằng một dấu gạch chéo:
Nhờ / bạn / giúp đỡ/, lại / có / chí / học hành /,
nhiều / năm/ liền / , Hanh / là / học sinh / tiên
tiến / .

Nhờ /bạn /giúp đỡ/, lại /có /chí /học
hành/,nhiều/ năm / liền/, Hanh / là / học
sinh / tiên tiến/.
1. Hãy chia các từ trên thành hai loại:
- Từ chỉ gồm một tiếng (từ đơn).

M: nhờ

- Từ gồm nhiều tiếng (từ phức).

M: giúp đỡ

Nhờ/
đỡ/,lại/
hành/, nhiều/
lại/ có/ chí/ học hành/
nhiều/
Nhờ/ bạn/ giúp đỡ/
liền/ Hanh/ là/ học sinh/ tiên tiến/.
tiến/
năm/ liền/,
Từ chỉ gồm một
tiếng
(từ đơn)

Từ gồm nhiều tiếng
(từ phức)

2. Theo em:
- Tiếng dùng để làm gì?
- Từ dùng để làm gì?
- Tiếng dùng để cấu tạo từ:
+ Có thể dùng một tiếng để tạo nên một từ. Đó là
từ đơn.
+ Có thể dùng 2 tiếng trở lên để tạo nên một từ.
Đó là từ phức.

Ví dụ 1:

xe

máy

bông

hoa

Ví dụ 2:
Huệ là bạn thân của em.

em
Huệ

bạn thân
là

của

Em là bạn thân của Huệ.
Bạn thân của Huệ là em.
Bạn thân của em là Huệ.

Từ dùng để làm gì?
Tiếng dùng để làm gì?

Tiếng

Cấu tạo

Từ

Sự vật

Cấu
tạo

Đặc điểm

Hoạt
động

Câu

II. Ghi nhớ
1. Tiếng dùng để cấu tạo nên từ. Từ chỉ
gồm một tiếng gọi là từ đơn. Từ gồm
hai hay nhiều tiếng gọi là từ phức.
2. Từ nào cũng có nghĩa và dùng để
tạo nên câu.

III. Luyện tập
1. Chép vào vở đoạn thơ và dùng dấu gạch chéo để
phân cách các từ trong hai câu thơ cuối đoạn. Ghi
lại các từ đơn và từ phức trong đoạn thơ:
Chỉ / còn / truyện cổ / thiết tha /
Cho / tôi / nhận mặt / ông cha / của / mình /
Rất công bằng, rất thông minh
Vừa độ lượng lại đa tình, đa mang.
Lâm Thị Mỹ Dạ

Vở

Chỉ / còn / truyện cổ / thiết tha /
Cho / tôi / nhận mặt / ông cha / của / mình /
Rất công bằng, rất thông minh
Vừa độ lượng lại đa tình, đa mang.

Từ đơn
rất
lại

vừa

Từ phức
công bằng
thông minh
độ lượng
đa tình
đa mang

2. Hãy tìm trong từ điển và ghi lại:
-

3 từ đơn
3 từ phức

+ 3 từ đơn : ăn, học, ngủ
+ 3 từ phức : kinh nghiệm, sạch sẽ,
nhà cửa…

3. Đặt câu với một từ đơn hoặc với một
từ phức vừa tìm được ở bài tập 2.
M: ( Đặt câu với từ nhà cửa)
Nhà cửa ở thành phố này thật khang
trang.