Tiết 85-86-87: BÀI 7

TRÍ TUỆ DÂN GIAN
Văn bản 1 :

NHỮNG KINH NGHIỆM
DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

Khởi động
Gv: Em hãy nêu những
câu tục ngữ mà em được
biết.

Tiết 85-86-87: BÀI 7

TRÍ TUỆ DÂN GIAN

A.Đọc:

I. Tri thức Ngữ văn:
1.Tục ngữ:
- Là những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu,
hình ảnh, đúc kết những bài học của nhân dân về:
+ Quy luật của thiên nhiên.
+Kinh nghiệm lao động sản xuất.
+Kinh nghiệm về con người và xã hội.

Tiết 85-86-87: BÀI 7

TRÍ TUỆ DÂN GIAN
2.Thành ngữ :
-Khái niệm:
Là một tập hợp từ cố định. Nghĩa của thành ngữ không
phải phép cộng đơn giản của các từ cấu tạo nên nó mà là
nghĩa của cả tập hợp từ. Thường có tính hình tượng và
biểu cảm.

Tiết 85-86-87: BÀI 7

TRÍ TUỆ DÂN GIAN
3. Đặc điểm và chức năng của thành ngữ và tục ngữ:
-Thành ngữ: Làm cho lời nói, câu văn trở nên giàu hình
ảnh, cảm xúc. Có thể làm một bộ phận của câu hay thành
phần phụ trong các cụm từ.
- Tục ngữ:Diễn đạt trọn vẹn một ý ( một nhận xét, một
kinh nghiệm). Được sử dụng nhằm tăng thêm độ tin cậy,
sức thuyết phục về một nhận thức hay một kinh nghiệm)

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN
GIAN VỀ THỜI TIÊT

Tiết :

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

I. ĐỌC- TÌM HIỂU CHUNG:
1. Đọc :
GV hướng dẫn HS đọc bài
Giọng điệu chậm rãi, rõ ràng, chú ý các vần lưng, ngắt nhịp ở vế đối
trong câu hoặc phép đối giữa 2 câu

Tiết :

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

I. ĐỌC- TÌM HIỂU CHUNG:
1. Trời nắng chóng trưa, trời mưa chóng tối.
 2. Trăng quầng thì hạn, trăng tán thì mưa.
3. Gió heo may, chuồn chuồn bay thì bão.
 4. Tháng Giêng ré́t đài, tháng Hai ré́t lộc, tháng Ba ré́t nàng Bân.
5. Chuồn chuồn bay thấp thì mưa,
Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm.
6. Đêm tháng Năm, chưa nằm đã sáng.
Ngày tháng Mười, chưa cười đã tối.

I. Tìm hiểu chung:
1. Đặc điểm của các câu tục ngữ:
a. Những dấu hiệu nhận biết các câu trong văn bản trên là tục
ngữ là:
- Các câu đều vô cùng ngắn gọn, hàm súc.
- Có nhịp điệu, hình ảnh, có vần
- Được sử dụng trong lời nói hằng ngày.
- Nội dung:Các câu tục ngữ cùng nói về các hiện tượng thời tiết
theo kinh nghiệm của dân gian.

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT
b. Số chữ, số dòng, số vế của các câu tục ngữ từ số 2,4,6:

Câu
1.
2.
4.
6.

Số chữ

Số dòng

Số vế

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT
b. Số chữ, số dòng, số vế của các câu tục ngữ 2,4,6:

Câu

Số chữ

Số dòng

Số vế

1.

8

1

2

2.

8

1

2

4.

13

1

3

6.

14

2

4

c.Các cặp vần từ câu tục ngữ số 2 đến số 6:
Câu

Cặp vần

Loại vần

1.

Trưa – mưa

Vần cách

2.

 

 

3.

 

 

4.

 

 

5.

 

 

c.Các cặp vần từ câu tục ngữ số 2 đến số 6:
Câu

Cặp vần

Loại vần

1.

Trưa – mưa

Vần cách

2.

Hạn – tán

Vần cách

3.

May – bay

Vần cách

4.

Đài – hai

Vần cách

5.

Mưa – vừa

Vần cách

6.

Năm – nằm
sáng - tháng
Mười – cười

Vần cách

Câu

Số chữ

Số

Vần

Nội dung chính

dòng,
số vế
1

8

1.

2

Trưa - Nắng chóng trưa, mưa chóng tối:
mưa

vì thời tiết nóng nực nên ngày nắng thì cảm thấy buổi trưa đến sớm,
ngày mưa thì trời âm u nên tối sớm

 

3

 

 

 

4

13

1-3

Đài

- ND

hai
5

 

 

 

6

14

2-2

Năm –  
nằm
Sáng tháng

 

=> Tác dụng của vần trong các câu tục ngữ trên: Giúp
cho các câu tục ngữ có vần, có nhịp điệu, hài hòa về
âm thanh hơn. Khi đọc sẽ tạo ra cảm giác liền mạch,
hợp lý.

Về hình thức, câu tục ngữ số 5 khác biệt so với các câu còn lại ở
chỗ: đây là câu tục ngữ được viết dưới dạng câu thơ lục bát, dòng
trên có 6 tiếng, dòng dưới có 8 tiếng.

Tiết :

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

II – TÌM HIỂU CHI TIẾT:
Câu 1:
Trời nắng chóng trưa, trời mưa chóng tối.
.Nghệ thuật
.
+
. Câu hai vế, đối nhau, gieo vần.

Tiết :

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

II –TÌM HIỂU CHI TIẾT:
Câu 1:
Trời nắng chóng trưa, trời mưa chóng tối.
Nghệ
thuật
.
.+ Câu hai vế, đối nhau, gieo vần.
.
Nội dung: vì thời tiết nóng nực nên ngày nắng thì cảm thấy
buổi trưa đến sớm, ngày mưa thì trời âm u nên tối sớm.

Tiết :

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

II – TÌM HIỂU CHI TIẾT
Câu 2:
Trăng quầng thì hạn, trăng tán thì mưa.
Nghệ
thuật
.
+ Câu hai vế, gieo vần.
+ Kết cấu: nhân-quả.
Nội dung: Nếu quanh mặt trăng chỉ có một quầng sáng thì
trời còn nắng, nếu có vùng sáng mờ toả ra như cái tán là

Tiết :

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

II – TÌM HIỂU CHI TIẾT:
Câu 3:
Gió heo may, chuồn chuồn bay thì bão.
Nghệ thuật:
+ Hình thức: Câu hai vế, gieo vần.
+ Kết cấu: nhân-quả.
Nội dung: Khi trời nối gió heo may và chuồn chuồn bay ra
nhiều thì sắp có bão..

Tiết :

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

II – TÌM HIỂU CHI TIẾT:
Câu 4:
Tháng giêng rét đài, tháng hai rét lộc, tháng ba rét
nàng bân
Nghệ thuật
+ Hình thức: Câu ba vế, gieo vần.

Tiết :

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

II – TÌM HIỂU CHI TIẾT:
Câu 4: Tháng giêng rét đài, tháng hai rét lộc, tháng ba rét
nàng bân
Nghệ thuật
+ Hình thức: Câu ba vế, gieo vần.
Nội dung:(rét đài: rét khá đậm làm hoa rụng cánh chỉ còn
trơ lại đài; rét lộc: ẩm ướt, thuận lợi cho sự hồi sinh của
cây cỏ sau những ngày đông tháng giá; rét nàng bân: rét
ngắn ngày, với câu chuyện nàng Bân may áo rét cho
chồng

Tiết :

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

II – PHÂN TÍCH:
1. Những câu tục ngữ về thiên nhiên:
Câu 5 Chuồn chuồn bay thấp thì mưa,
Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm
Nghệ thuật
+ Hình thức: Câu 2 vế, gieo vần, giống thể thơ lục bát.
+ kết cấu: nhân-quả.
Nội dung: Nếu chuồn chuồn bay thấp tức trời sẽ mưa. Khi nó
bay cao trời sẽ nắng và bay vừa trời sẽ râm. Điều này là phụ

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

Tiết :

Câu 6:

Đêm tháng Năm, chưa nằm đã sáng.
Ngày tháng Mười, chưa cười đã tối.

Nghệ thuật
+Hình thức: Gieo vần.
Nội dung: Vào tháng 5 đêm ngắn , tháng 10 ngày
ngắn=> Cần chur động sắp xếp công việc.

TIẾT: NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT
Luyện tập:
ĐẶC ĐIỂM
GIỐNG NHAU

KHÁC NHAU

Phân biệt thành ngữ và tục ngữ
TỤC NGỮ

THÀNH NGỮ

Thuộc thể loại văn học dân gian, có cấu tạo cố định,
diễn đạt một nội dung đầy đủ, giàu hình ảnh.
Tục ngữ đúc kết những
kinh nghiệm của nhân
dân về mọi mặt.

Thành ngữ làm cho lời
ăn tiếng nói thêm hấp
dẫn sinh động.

Tiết :

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

II – PHÂN TÍCH:
III – TỔNG KẾT:
1. Nghệ thuật:
- Cách diễn đạt ngắn gọn, cô đúc.
- Kết cấu diễn đạt theo kiểu đối xứng, nhân quả, hiện tượng và ứng
xử cần thiết.
- Tạo vần, nhịp cho câu văn dễ nhớ, dễ vận dụng.
2. Nội dung:
Tục ngữ về lao động sản xuất là những kinh nghiệm từ
quan sát và là bài học quý giá của nhân dân ta.

TIẾT:
NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT
Vận dụng:

TIẾT:

NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa

TIẾT:
NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

Chuồn chuồn bay thấp thì mưa,
Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm.

TIẾT:
NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

Ếch kêu uôm uôm ao chuôm ngập nước.

TIẾT:
NHỮNG KINH NGHIỆM DÂN GIAN VỀ THỜI TIẾT

Trình bày các câu tục ngữ về thiên
nhiên mà em sưu tầm được.