HỌC SINH LỚP 8B,G TRƯỜNG THCS TÂN DÂN

LỚP VĂN CÔ MINH LOAN
TIẾT 8
TỨC NƯỚC VỠ BỜ ( T1)
TỨC NƯỚC VỠ BỜ ( Trích tiểu thuyết Tắt đèn)
- Ngô Tất Tố-
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
Ngô Tất Tố (1893-1954), quê Từ Sơn Bắc Ninh
Là nhà nho xuất thân gốc nông dân

Là một học giả uyên bác, một nhà văn, nhà báo hiện thực xuất sắc trước Cách Mạng tháng Tám ,chuyên viết về người nông dân
Phong cách : nhẹ nhàng , thâm thúy mang chất hài hước nhưng đả kích sâu sắc
TÁC PHẨM CHÍNH
2. Tác phẩm
* Xuất xứ: Trích chương XVIII của tác phẩm Tắt Đèn
* PTBĐ: Tự sự + miêu tả + biểu cảm
* Bố cục:
Phần 1 : Từ đầu…. Ngon miệng hay không
=> Cảnh chị Dậu chăm sóc chồng
Phần 2 : Còn lại
=> Chị Dậu đối đầu với bọn tay sai
  "Tắt đèn” là tiểu thuyết gắn với tên tuổi của nhà văn Ngô Tất Tố. Câu chuyện diễn ra trong một vụ đốc sưu, đốc thuế ở một làng quê - làng Đông Xá dưới thời Pháp thuộc. Cổng làng bị đóng chặt. Bọn hào lí và lũ tay chân với roi song, dây thừng, tay thước, nghênh ngang đi lại ngoài đường thét trói kẻ thiếu sưu. Tiếng trống ngũ liên, tiếng tù và nổi lên suốt đêm ngày.
      Sau 2 cái tang liên tiếp ( tang mẹ chồng và tang chú Hợi), gia đình chị Dậy tuy vợ chồng " đầu tắt mặt tối" quanh năm mà vẫn " cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc", đến nay đã " lên đến bậc nhì, bậc nhất trong hạng cùng đinh". Anh Dậu lại bị trận ốm kéo dài mấy tháng trời...Không có tiền nộp sưu, anh Dậu đã bị bọn cường hào " bắt trói như chói chó để giết thịt". Chị Dậu tất tả ngược xuôi, phải bán đứt đứa con gái đầu lòng và ổ chó cho vợ chồng Nghị Quế để trang trải " món nợ nhà nước". Lí trưởng làng Đông Xá bắt anh Dậu phải nộp suất sưu cho chú Hợi đã chết năm ngoái vì " chết cũng không trốn được nợ nhà nước". Bị ốm, bị trói, bị đánh...anh Dậu ngất đi, rũ rượi như xác chết, được khiêng trả về nhà. Sáng hôm sau, khi anh Dậu còn " ốm rền rền" đang nghểnh cổ húp cháo thì tay chân bọn hào lí ập đến. Chúng lồng lên chửi mắng, bịch vào ngực và tát đánh bốp vào mặt chị Dậu. Chị Dậu van lạy chúng tha trói cho chồng mình. Nhưng tên cai lệ đã gầm lên, ròi nhảy thốc vào trói anh Dậu khi anh đã lăn ra chết ngất. Chị Dậuu nghiến hai hàm răng thách thức, rồi xông vào đánh ngã nhào tên cai lệ và tên hầu cận lí trưởng, những kẻ đã " hút nhiều xái cũ".
     Chị Dậu bị bắt giải lên huyện. Tri phủ Tư Ân thấy Thị Đào có nước da đen dòn, đôi mắt sắc đã giở trò bỉ ổi. Chị Dậu đã "ném tọt" cả nắm giấy bạc vào mặt con quỷ dâm ô, rồi vùng chạy... " Món nợ nhà nước" vẫn còn đó, chị Dậu phải lên tỉnh đi ở vú. Một đêm tối trời, cụ cố Thượng đã ngoài 80 tuổi mò vào buồng chị Dậu. Chị Dậu vùng chạy thoát ra ngoài, trong khi " trời tối đen như mực"...
TÓM TẮT VĂN BẢN
TIẾT 9
TỨC NƯỚC VỠ BỜ ( T2)
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. HOÀN CẢNH GIA ĐÌNH CHỊ DẬU
- Vụ thuế trong thời điểm gay gắt : Tiếng trống mõ, tiếng tù và inh ỏi , tiếng thét lác, tiếng đánh đập, tiếng kêu khóc
- Chị Dậu phải bán con , bán cho , bán cả gánh khoai mới đủ tiền nộp suất sưu cho chồng
- Anh Dậu bị lôi ra đình đánh trói , cùm kẹp sắp chết mới được trả về
- Nhà không còn gì ăn -> bà hang xóm cho vay bát gạo để nấu cháo
Bọn tay sai xông vào thúc sưu
 Thê thảm, đáng thương, nguy cấp
Phân tích diễn biến tâm lí của chị Dậu trong đoạn trích . Theo em, sự thay đổi thái độ của chị Dậu co được miêu tả chân thực , hợp lí không ? Qua đoạn trích này, em có nhận xét gì về tính cách của chị ?
2. Nhân vật chị Dậu

Với chồng con
Với cai lệ và người nhà lí trưởng
2. Nhân vật chị Dậu
a. Chị Dậu chăm sóc chồng
*Hành động: + Nấu cháo, múc ra bát , quạt cho chóng nguội
+ Rón rén bưng cháo đến chỗ chồng
+ Ngồi chờ chồng ăn có ngon miệng không?
=> Ân cần , chu đáo
* Lời lẽ: “Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột’’
=> Nhẹ nhàng, an ủi ,vỗ về
Người phụ nữ hiền dịu ,đảm đang , thương chồng con hết mực

* Chị Dậu đối đầu với bọn tay sai
2. Nhân vật chị Dậu
Nghệ thuật :
Xây dựng nhân vật sinh động ( ngoại hình, hành động,ngôn ngữ
Cốt truyện giàu kịch tính
Sử dụng động từ mạnh, từ tượng thanh, tượng hình . Hình ảnh đối lập tang cấp
CHỊ DẬU
Tính cách hiền dịu nhưng mạnh mẽ, nhẫn nhịn nhưng không cam chịu
Sức mạnh: Sức sống mạnh mẽ, tinh thần phản kháng tiềm tang
Nguồn gốc của sức mạnh:
+ Lòng căm thù, uất hận , dồn nén cao độ
+ Lòng thương yêu chồng tha thiết
TIẾT 10
TỨC NƯỚC VỠ BỜ ( T3)
3. Nhân vật cai lệ và người nhà lí trưởng.
Vai trò :Tay sai của bọn quan phủ , chuyên đi bắt người thiếu thuế
Ngoại hình : tay lăm lăm cầm roi, mắt trợn ngược
Ngôn ngữ: thét ,mắng ,chửi hầm hè như thú dữ
Hành động :+ Sầm sập tiến vào
+ Thét bằng giọng khàn khan
+ Trợn ngược hai mắt quát
+ Giọng hầm hè
+ Giật phắt cái dây thừng
+ Chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu
+ Bịch vào ngực chị Dậu
+ Sấn đến trói anh Dậu
+ Tát chị Dậu
+ Nhảy vào cạnh anh Dậu
+ Ngã chỏng quèo
+ Miệng nham nhảm
* Ngôn ngữ : Hách dịch , dọa nạt , mắng chửi , thô tục
-> Vì hắn nghĩ đấy là việc tự nhiên nên không một chút động lòng trắc ẩn

NGHỆ THUẬT KHẮC HỌA:

* Khắc họa nhân vật sinh động , thông qua miêu tả ngoại hình, hành động và ngôn ngữ
* Nhiều động từ , từ láy , giàu giá trị tạo hình
Em hiểu như thế nào về nhan đề “Tức nước vỡ bờ đặt cho đoạn trích ? Theo em , đặt tên như vậy có thỏa đáng không? Vì sao ?
4. Nhan đề tức nước vỡ bờ
TỨC NƯỚC VỠ BỜ
Nghĩa đen:Nước lớn và mạnh sẽ gây tức bờ, vỡ bờ
Nghĩa bóng: Khi con người hay con vật bị đối phương dồn đến bước đường cùng thì ắt sẽ phải vùng dậy đấu tranh, quyết chiến để tự vệ
Trong văn bản: Trước áp bức bóc lột , nặng nề của tên cai lệ và người nhà lí trưởng ,chị Dậu đã vùng lên mạnh mẽ để bảo vệ người chồng
=> Phản ánh quy luật : có áp bức có đấu tranh
Thể hiện chân lí con đường sống của quầnchúng bị áp bức chỉ có thể là con đường đấu tranh để tự giải phóng
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
-Tình huống truyện đặc sắc, có kịch tính cao.
-Cách kể chuyện, miêu tả nhân vật chân thực, sinh động. Nghệ thuật tương phản làm nổi bật tính cách nhân vật
- Ngòi bút hiện thực sinh động, ngôn ngữ đối thoại đặc sắc.
2. Nội dung
Vạch trần bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội phong kiến đương thời khi đề ra những thứ thuế vô lí cho người dân nông dân vô tội. Đồng thời ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ nông dân, vừa giàu tình yêu thương vừa có sức sống tiềm tàng mạnh mẽ.
IV. LUYỆN TẬP
Câu 6 (Trang 33 - SGK) Nhà văn Nguyễn Tuân cho rằng, với tác phẩm Tắt đèn, Ngô Tất Tố đã “Xui người nông dân nổi loạn”. Em hiểu thế nào về nhận xét đó? Qua đoạn trích Tức nước vỡ bờ, hãy làm sáng rõ ý kiến của Nguyễn Tuân.

Gợi ý:
Ý kiến của nhà văn Nguyễn Tuân hoàn toàn đúng vì qua đoạn trích cho chúng ta thấy sự bất công vô lí của nạn sưu thuế trong xã hội phong kiến: Người đã chết rồi vẫn phải nộp thuế thân.
Sự tàn nhẫn của con người lên tới đỉnh điểm: dù gia đình chị Dậu đã đau lòng, dứt ruột bán cả con, cả chó để đủ một suất sưu thì bọn cường quyền vẫn không buông tha. Khi không đủ tiền nộp suất sưu của người em chú, chúng đã trói và đánh anh Dậu cho thập tử nhất sinh.
Nguyễn Tuân muốn khẳng định quy luật có áp bức, có đấu tranh; áp bức càng mạnh thì đấu tranh càng dữ dội. Họ vùng lên để đòi lại công bằng cho cuộc sống của mình. Đoạn trích Tức nước vỡ bờ là dẫn chứng tiêu biểu chứng minh cho ý kiến trên.

Bài tập về nhà :
- Soạn bài xây dựng đoạn văn trong văn bản và làm bài tập dưới đây
Bài 1: Từ bối cảnh xã hội trong tác phẩm “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố hãy cảm nhận về cuộc sống người nông dân trong xã hội cũ
Đọc và ôn tập lại tác phẩm Tức nước vỡ bờ để chuẩn bị cho kì thi 15 phút tuần sau
Bài 2:Hãy chứng minh nhận xét của nhà phê bình văn học Vũ Ngọc Phan:”Cái đoạn chị Dậu đánh nhau với tên cai lệ là một đoạn tuyệt khéo”
Bài làm:
Tình thế đặt chị Dậu trước sự lựa chọn: hoặc là để yên cho chúng giày xéo, hoặc đứng lên chống lại chúng, cứu người chồng đang ốm đau bệnh tật. Một cách tự phát của diễn biến, chị đã vùng dậy một cách quyết liệt.
Lúc đầu, làm sự nhịn nhục của kẻ dưới, chị “cố thiết tha” van xin. Van xin là cách duy nhất để “mong hai tên tay sai tha cho anh Dậu”.
Trước sự đểu giả và tàn bạo của cai lệ, chị liều mạng cự lại “tức quá không thể chịu được”.
Không còn van xin ( mà có van xin thì cũng vô ích), chị đấu lí: “Chồng tôi đau ốm, ông không được phép hành hạ”. Cách xưng hô cho thấy chị không còn “nằm yên” trong tư cách kẻ dưới mà ngang hàng.
Mày trói chồng bà đi, bà cho mày xem. Chị Dậu đã chuyển sang một tư thế khác: bà – mày. Đó là tư thế của kẻ bề trên. Sự căm giận, khinh bị kẻ thù đã lên tới tột độ.
Bên cạnh nghệ thuật miêu tả là ngôn ngữ kể chuyện và ngôn ngữ đối thoại khá đặc sắc. Nó vừa bộc lộ sắc nét tính cách nhân vật vừa phản ánh được những diễn biến tâm lí nhân vật.
==> "Tức nước vỡ bờ" quả là "một đoạn tuyệt khéo". Nhờ vậy, nhà văn đã dựng lên hình ảnh một người phụ nữ nông dân đầy sức mạnh, dám bứt phá để đòi quyền sống trong cái xã hội ngột ngạt đầy rẫy áp bức bất công. Cái khéo của Ngô Tất Tố là đã khêu một tia lửa lóe lên giữa bóng đêm phủ chụp "Tắt đèn".