Kiểm tra bài cũ

1. Nhận định nào sau đây nói đúng nhất về nội dung đoạn trích “Trong Lòng mẹ” của Nguyên Hồng?

A – Chủ yếu trình bày diễn biến tâm trạng của bé Hồng.

B – Chủ yếu trình bày nỗi đau khổ của mẹ bé Hồng.

C – Chủ yếu trình bày tâm địa độc ác của người cô.

2. Em hiểu gì về bé Hồng qua đoạn trích?

A - Là một chú bé mồ côi, đau khổ, bất hạnh.

B - Là một chú bé thông minh, tinh tế và nhạy cảm.

C - Là một chú bé có tình yêu thương vô bờ bến đối với mẹ.

D - Cả A, B, C đều đúng.

A

D
THINK – PAIR - SHARE

Xem video sau

Viết cảm nhận của em vào giấy note  Bắt cặp  Chia sẻ với bạn
TIẾT 9+10

TỨC NƯỚC VỠ BỜ

Trích tiểu thuyết” Tắt đèn “của Ngô Tất Tố

Trường: Trung học cơ sở Phú An

Giáo viên: Nguyễn Duy Hoài Nam

Lớp: 8a8 I. Tìm hiểu chung:
I. Tìm hiểu chung:
_1. Tác giả: _Ngô Tất Tố _(_1893-1954)
*Quê làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay là Đông Anh ngoại thành Hà Nội)

- Là nhà nho xuất thân gốc nông dân

*Là một học giả uyên bác, là nhà văn hiện thực xuất sắc trước CM T8; là nhà văn của nông dân và nông thôn. *Phong cách nghệ thuật: Nhẹ nhàng thâm thúy mang chút hài hước nhưng đả kích rất sâu cay.

- Được giải thưởng HCM về văn học năm 1996.
_ Ngô Tất Tố là nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về đề tài người nông dân nghèo trước cách mạng. Ông được coi là nhà văn hàng đầu trong trào lưu hiện thực phê phán ở Việt Nam trước 1945, ngòi bút của Ngô Tất Tố luôn hướng đến người nông dân nghèo, ở đó ông khai thác và khám phá vẻ đẹp ẩn sâu trong tâm hồn của họ. Sau cách mạng tháng 8, ông chuyên tâm vào sáng tác những tác phẩm phục vụ cho tuyên truyền trong cuộc kháng chiến chống Pháp của đất nước._

Đi tìm vẻ đẹp văn chương
TÁC PHẨM TIÊU BIỂU
*Xuất xứ:

- Văn bản trích chương 18 của tiểu thuyết _Tắt đèn _(gồm 26 chương, xuất bản 1940 )
Ngô Tất Tố viết _Tắt Đèn _năm 1937, vào năm này lụt lội xảy ra liên miên gây nên mất mùa đói kém, nhân dân lâm vào cảnh lầm than, bế tắc đặc biệt là người nông dân. Vì vậy, vấn đề nông dân đấu tranh chống lại chính sách sưu thuế, áp bức bốc lột của bọn thực dân, quan lại, địa chủ, cường hào, đòi cải thiện đời sống cho người dân cày là một vấn đề lớn, trọng tâm của cách mạng.

2. TÁC PHẨM
_b. Thể loại:_

_Tiểu thuyết_

_c. PTBĐ:_

_ Tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm_
* Phần 1: _Từ đầu ...có ngon miệng hay không _

=> Tình thế của gia đình chị Dậu
*Phần 2: Còn lại

=> Cuộc đối đầu của chị Dậu với Cai lệ và bọn người nhà lí trưởng.
d. Bố cục
Anh Dậu vì thiếu sưu mà bị lôi ra đình đánh đập và khi được trả về chỉ còn là một thân xác rũ rượi. Được bà hàng xóm cho bát gạo, chị Dậu nấu cháo cho anh Dậu ăn. Nhưng anh chưa kịp ăn thì tên cai lệ và người nhà lí trưởng đến đòi sưu. Chị Dậu van xin chúng tha cho anh Dậu nhưng chúng không nghe mà còn đánh chị và sấn đến định trói anh Dậu mang đi. Quá phẫn nộ, chị đã liều cự lại và chống trả quyết liệt, quật ngã hai tên tay sai. Cai lệ bị chị đẩy ngã chỏng quèo trên mặt đất. Còn người nhà lí trưởng thì bị chị túm tóc lẳng cho một cái ngã nhào ra thềm.

e. TÓM TẮT ĐOẠN TRÍCH
II. Tìm hiểu văn bản.
II. Tìm hiểu văn bản.
_1 Tình thế của gia đình chị Dậu_
? Dựa vào phần tóm tắt và phần đầu của đoạn trích, hãy cho biết: Khi bọn tay sai xông vào nhà, tình thế gia đình chị Dậu như thế nào?

? Hãy nhận xét về tình thế gia đình chị Dậu lúc đó?
BỐI CẢNH

Làng vào vụ thuế căng thẳng, gay gắt nhất.

GIA CẢNH
- Nghèo nhất nhì trong hạng cùng đinh.

- Phải bán con, bán chó, bán khoai nhưng vẫn không đủ tiền nộp thuế.

- Anh Dậu bị đánh gần chết và bị trả về.

- Nhà không có gì để ăn bà hàng xóm thương tình cho bát cháo.

_ Cổng làng đóng lại, công việc cày bừa đình đốn, bọn lý trưởng, trương tuần chửi bới, quát tháo om sòm; Mấy tên cai lệ, lính cơ tay thước, roi song, dây thừng đi tróc người thiếu thuế. Tiếng trống, mõ, tù và inh ỏi, tiếng thét lác, đánh đập, tiếng kêu khóc thảm thiết vang lên như trong một cuộc săn người. _
03

01

02

Vụ thuế trong thời điểm gay gắt: Tiếng trống mõ, tù và inh ỏi, tiếng thét lác, đánh đập, tiếng kêu khóc

Chị Dậu phải bán con, bán chó, bán cả gánh khoai để nộp sưu cho chồng nhưng không đủ

Anh Dậu bị đánh trói gần chết và sắp bị đem ra tra tấn tiếp

1. Tình thế của gia đình chị Dậu
Qua đó em nhận xét gì về hoàn cảnh gia đình nhà chị Dậu?

->Tình thế gia đình chị Dậu thật thê thảm đáng thương. Cuộc sống khổ cực, điêu đứng. HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
+ Tìm hiểu về nhân vật chị Dậu qua cử chỉ, hành động, lời nói: Với anh Dậu, với Cai lệ và người nhà Lý trưởng.
+ Tìm hiểu nhân vật Cai Lệ và Người nhà Lý trưởng qua cử chỉ, hành động, lời nói.
+ Qua đó tác giả muốn gửi gắm tới bạn đọc điều gì?
TIẾT 10

TỨC NƯỚC VỠ BỜ

Trích tiểu thuyết” Tắt đèn “của Ngô Tất Tố _ Kiểm tra bài cũ_:
_ Kiểm tra bài cũ_:
_Nêu những hiểu biết của em về tác giả và tác phẩm của đoạn trích Tức nước vỡ bờ?Tóm tắt đoạn trích ?_
_- Tác giả: (_1893-1954)
- Quê làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc Đông Anh ngoại thành Hà Nội)
- Là nhà văn hiện thực trước CM T8; là nhà văn của nông dân và nông thôn.
- Được giải thưởng HCM về văn học năm 1996.
_.Tác phẩm:_
- “Tức nước vỡ bờ” là một đoạn trích thuộc chương XVIII của tác phẩm.
-_ _"Tắt đèn" (tiểu thuyết), là TP tiêu biểu nhất của nhà văn gồm 26 chương.
_Kiểm tra bài cũ_:
_Kiểm tra bài cũ_:
_Nêu những hiểu biết của em về tác giả và tác phẩm của đoạn trích Tức nước vỡ bờ?Tóm tắt đoạn trích ?_
- Tóm tắt: Anh Dậu vì thiếu sưu mà bị lôi ra đình đánh đập và khi được trả về chỉ còn là một thân xác rũ rượi. Được bà hàng xóm cho bát gạo, chị Dậu nấu cháo cho anh Dậu ăn. Nhưng anh chưa kịp ăn thì tên cai lệ và người nhà lí trưởng đến đòi sưu. Chị Dậu van xin chúng tha cho anh Dậu nhưng chúng không nghe mà còn đánh chị và sấn đến định trói anh Dậu mang đi. Quá phẫn nộ, chị đã liều cự lại và chống trả quyết liệt, quật ngã hai tên tay sai. Cai lệ bị chị đẩy ngã chỏng quèo trên mặt đất. Còn người nhà lí trưởng thì bị chị túm tóc lẳng cho một cái ngã nhào ra thềm.
II. Tìm hiểu văn bản
II. Tìm hiểu văn bản
_b. Tình cảm của chị Dậu đối với chồng_
_Tìm những chi tiết thể hiện hành động,lời nói, thái độ và tình cảm của chị Dậu dành cho chồng?_
_ _
- HÀNH ĐỘNG

+ Quạt cháo cho chóng nguội

+ Rón rén bưng…đến chỗ chồng nằm

+ Ngồi..chờ xem chồng ăn có ngon miệng không.

-Lời nói: thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột.
-Thái độ: dịu dàng, ân cần
-T/cảm: Rất yêu thương chồng
_Qua những chi tiết đó ta thấy chị Dậu là người như thế nào đối với chồng?_
_ _
-> Chị là người phụ nữ dịu dàng, là người vợ đảm đang, hiền hậu, hết lòng yêu thương chồng.

_ _

_2. Cuộc đối mặt giữa Chị Dậu với bọn cai lệ_
_2. Cuộc đối mặt giữa Chị Dậu với bọn cai lệ_
_a. Nhân vật cai lệ_
_Ngòi bút hiện thực Ngô Tất Tố đã phác họa hình ảnh Cai Lệ bằng những chi tiết điển hình nào?_
(Tìm các chi tiết thể hiện điều đó của cai lệ?)
Ngoại hình

Nhiệm vụ

Bản chất

Nhân vật Cai Lệ

Vật dụng

Hành động

Ngônngữ
CAI LỆ

- Nhiệm vụ: lính phục vụ chuyên đi đánh người thúc sưu thuế.

- Ngoại hình: gầy như một anh chàng nghiện.

- Vật dụng: roi song, tay thước, dây thừng.

- Hành động:

+ Sầm sập tiến vào

+ Thét bằng giọng khàn khàn

+ Trợn mắt giọng hằm hè

+ Giật cái thừng chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu

+ Bịch vào ngực chị Dậu

+ Trói anh Dậu

+ Tát vào mặt chị Dậu

+ Nhảy vào cạnh anh Dậu

- Ngôn ngữ: Xưng hô ông –mày; lời nói đe dọa, mất nhân tính.
_ _
_ Qua các chi tiết trên, em có nhận xét gì về nghệ thuật khắc hoạ nhân vật của tác giả?_
- Khắc họa sinh động thông qua ngoại hình, hành động, ngôn ngữ.

- Dùng nhiều động từ, từ láy để gợi hình.

- Đảo ngữ "gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn..." cho thấy một sự xuất hiện vô cùng đáng sợ và hung hãn của nhân vật.
_Em có nhận xét gì về bản chất của cai lệ?_

=> Là tên tay sai chuyên nghiệp, hung bạo, dã thú sẵn sàng gây tội ác, là hiện thân của bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội thực dân phong kiến.
_Qua hình ảnh tên Cai lệ, em có thể hiểu gì về bản chất của xã hội đương thời?_

-> Xã hội đầy rẫy bất công không có luật lệ.
_Vì sao cai lệ chỉ là một tên tay sai mạt hạng laị có quyền đánh chói người vô tội vạ như vậy?_

-Vì hắn núp bóng chủ, hắn đại diện cho cái gọi là (“nhà nước”, nhân danh “phép nước” bất nhân lúc bấy giờ.) -> Cái tính cách dã thú ấy là một trong những hiện thân của trật tự phong kiến đương thời.
- Cai lệ:là kẻ mạt hạng, mà còn như thế, bọn quan lại các cấp sẽ như thế nào?

TP Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh (L9), (bọn quan lại mặc sức hoành hành, xách nhiễu nhân dân..)

Chỉ xuất hiện trong khoảnh khắc ngắn nhưng nhân vật tên cai lệ được khắc hoạ hết sức nổi bật, sống động , có giá trị điển hình rõ rệt nhất của cái nhà nước bất nhân lúc bấy giờ.
* Người nhà lí trưởng

- Thái độ: Cười một cách mỉa mai.

Là công cụ sai khiến nhưng không hoàn toàn mất hết nhân tính

- Hành động: chửi mắng nhưng không dám hành hạ người ốm nặng

- Lời nói: “Anh ta lại sắp phải gió như đêm qua đấy!”, lóng ngóng, ngơ ngác, muốn nói mà không dám nói.
Như đã nói, mục đích duy nhất của chị Dậu trong tình thế này là làm sao bảo vệ chồng. Thế nhưng trước bọn người hung hãn như thế chúng ta xem chị Dậu bảo vệ chồng bằng cách nào?

- Bởi lẽ chị biết đây là bọn người hung hãn nhân danh nhà nước , người của quan quân, để ra tay , còn chồng chị là một người cùng đinh đang “có tội” nên chị phải van xin. Vả lại với kinh nghiệm lâu đời của người nông dân thấp cổ bé họng biết rõ thân phận của mình với bản chất mộc mạc, quen nhẫn nhục khiến chị van xin rất lễ phép để kêu gợi từ tâm và lương tri ông cai.
Hành động, thái độ

Lời nói

Xưng hô

Biểu hiện
_b. Nhân vật chị Dậu_
Hành động, thái độ

Lời nói

Xưng hô

Biểu hiện
+ run run, van xin tha thiết, thái độ nhẹ nhàng

+ xám mặt, vội vàng đặt con xuống đất, van xin

+ Nhà cháu đã túng ... cho cháu khất

+ Khốn nạn! Nhà cháu đã ... xin ông

+ Cháu van ông ... ông tha cho

Ông - Cháu
Hành động, thái độ

Lời nói

Xưng hô

Biểu hiện
+ run run, van xin tha thiết, thái độ nhẹ nhàng

+ xám mặt, vội vàng đặt con xuống đất, van xin

+ Nhà cháu đã túng ... cho cháu khất

+ Khốn nạn! Nhà cháu đã ... xin ông

+ Cháu van ông ... ông tha cho

Ông - Cháu

Nhẫn nhục chịu đựng
Hành động, thái độ

Lời nói

Xưng hô

Biểu hiện
+ run run, van xin tha thiết, thái độ nhẹ nhàng

+ xám mặt, vội vàng đặt con xuống đất, van xin

+ Nhà cháu đã túng ... cho cháu khất

+ Khốn nạn! Nhà cháu đã ... xin ông

+ Cháu van ông ... ông tha cho

Ông - Cháu

Nhẫn nhục chịu đựng
+ liều mạng cự lại

+ Chồng tôi đau ốm ... hành hạ

Ông - Tôi
Hành động, thái độ

Lời nói

Xưng hô

Biểu hiện
+ run run, van xin tha thiết, thái độ nhẹ nhàng

+ xám mặt, vội vàng đặt con xuống đất, van xin

+ Nhà cháu đã túng ... cho cháu khất

+ Khốn nạn! Nhà cháu đã ... xin ông

+ Cháu van ông ... ông tha cho

Ông - Cháu

Nhẫn nhục chịu đựng
+ liều mạng cự lại

+ Chồng tôi đau ốm ... hành hạ

Ông - Tôi

Đấu lý
Hành động, thái độ

Lời nói

Xưng hô

Biểu hiện
+ run run, van xin tha thiết, thái độ nhẹ nhàng

+ xám mặt, vội vàng đặt con xuống đất, van xin

+ Nhà cháu đã túng ... cho cháu khất

+ Khốn nạn! Nhà cháu đã ... xin ông

+ Cháu van ông ... ông tha cho

Ông - Cháu

Nhẫn nhục chịu đựng
+ liều mạng cự lại

+ Chồng tôi đau ốm ... hành hạ

Ông - Tôi

Đấu lý
+ nghiến hai hàm răng

+ túm, ấn, dúi

+ nhanh như cắt, giằng co vật nhau, túm tóc

+ Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem

Mày - Bà
Hành động, thái độ

Lời nói

Xưng hô

Biểu hiện
+ run run, van xin tha thiết, thái độ nhẹ nhàng

+ xám mặt, vội vàng đặt con xuống đất, van xin

+ Nhà cháu đã túng ... cho cháu khất

+ Khốn nạn! Nhà cháu đã ... xin ông

+ Cháu van ông ... ông tha cho

Ông - Cháu

Nhẫn nhục chịu đựng
+ liều mạng cự lại

+ Chồng tôi đau ốm ... hành hạ

Ông - Tôi

Đấu lý
+ nghiến hai hàm răng

+ túm, ấn, dúi

+ nhanh như cắt, giằng co vật nhau, túm tóc

+ Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem

Mày - Bà

Đấu lực
_Hãy nhận xét nghệ thuật khắc hoạ nhân vật chị Dậu?_

- Tác giả đã kết hợp các chi tiết điển hình về cử chỉ lời nói hành động. Kết hợp các phương thức biểu đạt tự sự với miêu tả và biểu cảm. Cách thể hiện tâm lý phù hợp tự nhiên, tha thiết van xin đến cứng cỏi thách thức quyết liệt . Dùng phép tương phản tính cách của chị Dậu với bọn tay sai.
_Em có nhận xét gì về các xưng hô của chị Dậu trước bọn cai lệ? Các cách xưng hô đó thể hiện điều gì? nghệ thuật khắc hoạ nhân vật qua cách xưng hô đó?_

“Cháu - ông”:

Vị trí kẻ bề dưới với kẻ bề trên tỏ sự tôn trọng.

“Tôi - ông”:

Vị trí ngang hàng, tư thế đứng thẳng không chịu nhịn nhục.

“Bà - mày”:

Khẳng định tư thế đứng trên đầu kẻ thù sẵn sàng đè bẹp đối phương, thể hiện sự khinh bỉ căm giận đến cao độ.

*Ngôn ngữ đối thoại phù hợp tới tâm lí nhân vật *Tình huống truyện được đẩy lên cao trào

- Nghê thuật đối lập, tăng cấp.
*_Qua đây ta thấy chị Dậu là người như thế nào?_
*_Người phụ nữ có sức sống mạnh mẽ, tinh thần phản kháng tiềm tàng._

- Nguồn gốc của sức mạnh:

+ Lòng căm thù, uất hận, dồn nén cao độ.

+ Lòng thương yêu chồng tha thiết.

__

__
*Nhan đề tức nước vỡ bờ

TỨC NƯỚC VỠ BỜ

Nghĩa đen: Nước lớn và mạnh sẽ gây tức bờ, vỡ bờ

Nghĩa bóng: Khi con người hay con vật bị đối phương dồn đến bước đường cùng thì ắt sẽ phải vùng dậy đấu tranh, quyết chiến để tự vệ.

Trong văn bản: Trước áp bức bóc lột, nặng nề của giai cấp phong kiến, chị Dậu đã vùng lên mạnh mẽ để bảo vệ người chồng.

=> Phản ánh quy luật: có áp bức có đấu tranh

Thể hiện chân lí con đường sống của quần chúng bị áp bức chỉ có thể là con đường đấu tranh để tự giải phóng

_Chủ đề của tác phẩm Tắt đèn là gì?_
_Chủ đề của tác phẩm Tắt đèn là gì?_
- Chủ đề của tác phẩm: văn bản kể về việc thu thuế dã man của bọn cai trị và sự phản kháng của người nông dân. Qua đó văn bản vạch trần bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội TDPK đã đẩy người nông dân vào tình cảnh cực khổ khiến họ phải liều mạng. Đồng thời cũng cho thấy được vẻ đẹp tâm hồn, sức sống tiềm tàng của người phụ nữ.
III. Tổng kết

_1. Nghệ thuật_.

- Tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm.

- Tạo tình huống truyện có kịch tính: _Tức nước vỡ bờ._

- Khắc hoạ nhân vật bằng kết hợp các chi tiết điển hình về cử chỉ, lời nói và hành động.

- Thể hiện chính xác quá trình tâm lí nhân vật.

_ _

_2. Nội dung_.

- Bản chất dã man, tàn bạo của chế độ người bóc nột người.

- Nỗi thống khổ của người nông dân và vẻ đẹp tâm hồn, sức sống tiềm tàng của họ.

* Ghi nhớ: (sgk/33)
IV. LUYỆN TẬP: Hãy chứng minh nhận xét của nhà phê bình văn học Vũ Ngọc Phan:”Cái đoạn chị Dậu đánh nhau với tên cai lệ là một đoạn tuyệt khéo”

*Gợi ý: Tình thế đặt chị Dậu trước sự lựa chọn: hoặc là để yên cho chúng giày xéo, hoặc đứng lên chống lại chúng, cứu người chồng đang ốm đau bệnh tật. Một cách tự phát của diễn biến, chị đã vùng dậy một cách quyết liệt.

Lúc đầu, làm sự nhịn nhục của kẻ dưới, chị “cố thiết tha” van xin. Van xin là cách duy nhất để “mong hai tên tay sai tha cho anh Dậu”.

Trước sự đểu giả và tàn bạo của cai lệ, chị liều mạng cự lại “tức quá không thể chịu được”.

Không còn van xin ( mà có van xin thì cũng vô ích), chị đấu lí: “Chồng tôi đau ốm, ông không được phép hành hạ”. Cách xưng hô cho thấy chị không còn “nằm yên” trong tư cách kẻ dưới mà ngang hàng.

Mày trói chồng bà đi, bà cho mày xem. Chị Dậu đã chuyển sang một tư thế khác: bà – mày. Đó là tư thế của kẻ bề trên. Sự căm giận, khinh bị kẻ thù đã lên tới tột độ.

Bên cạnh nghệ thuật miêu tả là ngôn ngữ kể chuyện và ngôn ngữ đối thoại khá đặc sắc. Nó vừa bộc lộ sắc nét tính cách nhân vật vừa phản ánh được những diễn biến tâm lí nhân vật.

==> "Tức nước vỡ bờ" quả là "một đoạn tuyệt khéo". Nhờ vậy, nhà văn đã dựng lên hình ảnh một người phụ nữ nông dân đầy sức mạnh, dám bứt phá để đòi quyền sống trong cái xã hội ngột ngạt đầy rẫy áp bức bất công. Cái khéo của Ngô Tất Tố là đã khêu một tia lửa lóe lên giữa bóng đêm phủ chụp "Tắt đèn".
*Nắm chắc giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản *Chuẩn bị tiết sau: Tìm hiểu về đoạn văn và xây dựng đoạn văn trong văn bản

+ Đọc kĩ đoạn văn “Ngô Tất Tố và tác phẩm “Tắt đèn”

+ Trả lời tất cả các câu hỏi trong SGK trang 23