CHƯƠNG TRÌNH: THEO DÒNG LỊCH SỬ
Hãy chia sẻ hiểu biết
của em về cuộc đời
người nông dân Việt
Nam trước cách mạng
tháng Tám

VĂN BẢN:
TỨC NƯỚC VỠ BỜ
Trích “Tắt đèn”
- Ngô Tất Tố -

Đi tìm vẻ đẹp văn chương

Ngô Tất Tố là nhà văn hiện thực xuất
sắc chuyên viết về đề tài người nông dân nghèo
trước cách mạng. Ông được coi là nhà văn
hàng đầu trong trào lưu hiện thực phê phán ở
Việt Nam trước 1945, ngòi bút của Ngô Tất Tố
luôn hướng đến người nông dân nghèo, ở đó
ông khai thác và khám phá vẻ đẹp ẩn sâu trong
tâm hồn của họ. Sau cách mạng tháng 8, ông
chuyên tâm vào sáng tác những tác phẩm phục
vụ cho tuyên truyền trong cuộc chiến chống
Pháp của đất nước.

TÁC PHẨM TIÊU BIỂU

2. TÁC PHẨM

Ngô Tất Tố viết Tắt Đèn năm 1937, vào năm này lụt lội xảy
ra liên miên gây nên mất mùa đói kém, nhân dân lâm vào cảnh
lầm than, bế tắc đặc biệt là người nông dân. Vì vậy, vấn đề nông
dân đấu tranh chống lại chính sách sưu thuế, áp bức bốc lột của
bọn thực dân, quan lại, địa chủ, cường hào, đòi cải thiện đời sống
cho người dân cày là một vấn đề lớn, trọng tâm của Cách mạng. 

TÓM TẮT ĐOẠN TRÍCH
- Anh Dậu vì thiếu sưu (của người em đã mất) mà bị lôi ra đình đánh
đập và khi được trả về chỉ còn là một thân xác rũ rượi.
- Được bà hàng xóm cho bát gạo, chị Dậu nấu cháo cho anh Dậu ăn.
Nhưng anh chưa kịp ăn thì tên cai lệ và người nhà lí trưởng đến đòi
sưu.
- Chị Dậu van xin chúng tha cho anh Dậu nhưng chúng không nghe mà
còn đánh chị và sấn đến định trói anh Dậu mang đi. Quá phẫn nộ, chị
đã liều cự lại và chống trả quyết liệt, quật ngã hai tên tay sai.
- Cai lệ bị chị đẩy ngã chỏng quèo trên mặt đất. Còn người nhà lí
trưởng thì bị chị túm tóc lẳng cho một cái ngã nhào ra thềm.

II. Tìm hiểu văn bản

1. Hoàn cảnh nhà chị Dậu
BỐI CẢNH
Làng vào vụ thuế căng thẳng, gay
gắt nhất.
Cổng làng đóng lại, công việc
cày bừa đình đốn, bọn lý trưởng,
trương tuần chửi bới, quát tháo
om sòm; Mấy tên cai lệ, lính cơ
tay thước, roi song, dây thừng đi
tróc người thiếu thuế. Tiếng trống,
mõ, tù và inh ỏi, tiếng thét lác,
đánh đập, tiếng kêu khóc thảm
thiết vang lên như trong một cuộc
->Tình
cảnh hết sức bi đát, thảm
săn người. 

thấy xót xa.

GIA CẢNH
+ Nghèo nhất nhì trong hạng cùng đinh.
+ Phải bán con, bán chó, bán khoai
nhưng vẫn không đủ tiền nộp thuế.
+ Anh Dậu bị đánh gần chết và bị trả về.
+ Nhà không có gì để ăn bà hàng xóm
thương tình cho bát cháo.

thương, nguy cấp khiến bất cứ ai cũng

2. Cai lệ và người nhà Lí Trưởng
Nhiệm
vụ

Ngoại
hình

Bản
chất

a. Nhân vật Cai Lệ

Ngôn
ngữ

Vật
dụng
(đồ
dùng)
Hành
động

Nhiệm vụ: lính phục vụ chuyên đi đánh người thúc sưu thuế.
Ngoại hình: gầy như một anh chàng nghiện.
Vật dụng: roi song, tay thước, dây thừng.

CAI LỆ

Hành động:
- Sầm sập tiến vào
- Thét bằng giọng khàn khàn
- Trợn mắt giọng hằm hè
- Giật cái thừng chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu
- Bịch vào ngực chị Dậu
- Trói anh Dậu
- Tát vào mặt chị Dậu
- Nhảy vào cạnh anh Dậu
Ngôn ngữ: Xưng hô ông –mày; lời nói đe dọa, mất nhân
tính.

- Khắc họa sinh động thông qua
ngoại hình, hành động, ngôn
ngữ.
- Dùng nhiều động từ, từ láy để
gợi hình.

- Đảo ngữ "gõ đầu roi xuống
đất, thét bằng giọng khàn
khàn..." cho thấy một sự xuất
hiện vô cùng đáng sợ và hung
hãn của nhân vật.

=> Cai lệ đại diện cho tầng lớp thống
trị là tay sai của chê độ thực dân và
phong kiến.

b. Người nhà lí trưởng
- Thái độ: Cười một cách mỉa mai.
- Hành động: chửi mắng nhưng không dám
hành hạ người ốm nặng
- Lời nói: “Anh ta lại sắp phải gió
như đêm qua đấy!”, lóng ngóng, ngơ
ngác, muốn nói mà không dám
nói.

Là công cụ sai khiến
nhưng không hoàn toàn
mất hết nhân tính

3. Nhân vật chị Dậu
a. Trước khi cai lệ đến
HSHĐ nhóm 2 (5 phút) trả lời câu hỏi 2.c (TL-Tr22) (gạch chân
chi tiết thể hiện hành động, thái độ, lời nói của chị với anh Dậu trước
khi tên cai lệ đến)

HÀNH ĐỘNG
- Quạt cháo cho chóng nguội
- Rón rén bưng…đến chỗ chồng nằm
- Ngồi…chờ xem chồng ăn có ngon
miệng không.

LỜI NÓI
- Nhẹ nhàng, an ủi, vỗ về: “Thầy
em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo
cho đỡ xót ruột”.

->Chị Dậu đang chăm sóc chồng với tình cảm yêu thương, trìu mến, lo
lắng, quan tâm. Chị là người phụ nữ đảm đang, yêu thương chồng tha
thiết.

b. Khi bọn tay sai đến (Chị Dậu đối đầu với bọn tay sai)
Hành động, thái độ
+ run run, van xin tha
thiết, thái độ nhẹ nhàng
+ xám mặt, vội vàng đặt
con xuống đất, van xin
+ liều mạng cự lại
+ nghiến hai hàm răng
+ túm, ấn, dúi
+ nhanh như cắt, giằng co
vật nhau, túm tóc

Lời nói
+ Nhà cháu đã túng ...
cho cháu khất
+ Khốn nạn! Nhà cháu
đã ... xin ông
+ Cháu van ông ... ông
tha cho

Xưng hô
Ông Cháu

Biểu hiện
Nhẫn
nhục
chịu
đựng

+ Chồng tôi đau ốm ...
hành hạ

Ông - Tôi

Đấu lý

+ Mày trói ngay chồng
bà đi, bà cho mày xem

Mày - Bà

Đấu lực

Trước khi cai lệ đến
- Cử chỉ: “Quạt cho cháo
chóng nguội, rón rén bưng
một bát đến cho chồng,
chờ xem chồng ăn có
ngon miệng hay không.”

 Chị Dậu là người phụ nữ đảm
đang, hết lòng yêu thương chồng
con, tính tình vốn dịu dàng, tình
cảm.
Sau khi cai lệ đến

Lần 1: “run run, cố
van xin tha thiết. Gọi
cai lệ là “ông” xưng
“cháu”  lễ phép,
nhẫn nhịn

 Lần 2: Chị nói lí lẽ,
gọi cai là “ông” xưng
“tôi”.
 Đặt mình ngang
hàng với cai lệ

 Lần 3: Chị vụt đứng dậy,
nghiến hai hàm răng, gọi
“mày” xưng “bà”
Tư thế đứng trên so với kẻ
thù.

Hùng hổ,
quát tháo

Dữ tợn,
sấn tới
CAI LỆ

Tả tơi,
thảm hại

DIỄN BIẾN TÂM TRẠNG CỦA
CHỊ DẬU VÀ CAI LỆ

Nhẫn nhục
“van xin”

CHỊ DẬU

Phản kháng
bằng lời

Chống trả
bằng vũ lực

TEAM WORK
? Cách xưng hô của chị Dậu có gì thay đổi ?
? Hành động của chị là tự phát hay tự giác ? Xuất phát từ đâu mà
chị có thể vùng lên chống trả lại cai lệ?
? Qua đó em có nhận xét gì về nhân vật chị Dậu? Hình ảnh của chị
tiêu biểu cho tầng lớp nào?
Cách xưng hô
của chị Dậu
Hành động
của chị Dậu
Nhận xét về
nhân vật chị
Dậu

“Cháu - ông”:

Vị trí kẻ bề dưới với kẻ bề
trên tỏ sự tôn trọng.

“Tôi - ông”:

Vị trí ngang hàng, tư thế
đứng thẳng không chịu nhịn
nhục.

“Bà - mày”:

Khẳng định tư thế đứng trên
đầu kẻ thù sẵn sàng đè bẹp đối
phương, thể hiện sự khinh bỉ
căm giận đến cao độ.

- Ngôn ngữ đối thoại phù hợp tới
tâm lí nhân vật
- Tình huống truyện được đẩy lên
cao trào => Bộc lộ tính cách
nhân vật

=> “Tức nước vỡ bờ” - Người phụ
nữ có sức sống mạnh mẽ, tinh thần
phản kháng tiềm tàng

3. Nhân vật chị Dậu
Chị Dậu mộc mạc, hiền dịu vị
tha, sống khiêm nhường, biết nhẫn
nhục chịu đựng nhưng hoàn toàn
không yếu đuối trái lại có sức sống
mạnh mẽ, tinh thần phản kháng tiềm
tàng, khi bị đẩy tới đường cùng, chị
đã vùng dậy chống trả quyết liệt, thể
hiện thái độ bất khuất, chị tiêu biểu
cho người phụ nữ nông dân Việt
Nam.

Góc chia sẻ
Nhà văn Nguyễn Tuân cho rằng:“Ngô Tất Tố
đã xui người nông dân nổi loạn.” em hiểu thế
nào về nhận xét đó? Qua đoạn trích “Tức nước
vỡ bờ em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.”

Lời hay ý đẹp

Sức mạnh kì lạ của lòng căm thù sôi sục, sự uất ức cao độ khi bị
dồn đến đường cùng, không thể chịu đựng được nữa. Chị Dậu bị chửi,
mắng, bị tát, bị đánh. Chồng chị bị bắt, bị trói, bị hành hạ, nguy đến
tính mạng. Không còn con đường nào khác để bảo vệ chồng con, bảo
vệ chính mình trong phút giây khẩn cấp, chị đã vùng lên chống trả
quyết liệt và chị đã chiến thắng vẻ vang. Diễn biến thái độ dẫn đến
hành động của chị Dậu bất ngờ nhưng hoàn toàn hợp tình hợp lí và hợp
quy luật. Câu nói mộc mạc của chị Dậu ở cuối đoạn trích là lời tuyên
ngôn hùng hồn cho quy luật ấy. Đúng như nhà văn Nguyễn Tuân đã nói
“Ngô Tất Tố đã xui người nông dân nổi loạn” trước cái xã hội thực dân
phong kiến bất công đen tối đó”.

III. Tổng kết

TỔNG KẾT
- Khắc họa nhân vật
điển hình, nghệ thuật
tượng phản nổi bật
tính cách nhân vật
- Ngòi bút hiện thực
sinh động, ngôn ngữ
đối thoại đặc sắc, chi
tiết giàu kịch tính.

Nghệ Nội
Thuật

dung

- Vạch trần bộ mặt
tàn ác bất nhân của xã
hội phong kiến đương
thời
- Vẻ đẹp tâm hồn của
người phụ nữ nông dân,
vừa giàu tình yêu thương
vừa có sức sống tiềm
tang, mạnh mẽ.

IV. Luyện tập

THẢO LUẬN CÂU HỎI THEO BÀN

Kĩ thuật “Khăn trải bàn”

Ý kiến chung
của cả nhóm về
chủ đề
3
Viết ý kiến
cá nhân

2

Viết ý kiến cá nhân

Viết ý kiến cá nhân
4

Viết ý kiến cá nhân

Nhận xét của em
về nhan đề :
Tức nước vỡ bờ ?

1

Cai lệ

Chị Dậu

Đại diện
cho

Chế độ xã hội tàn ác
bất công

Người nông dân nghèo
khổ, túng quẫn

Thái độ

Hống hách, hung hăng,
thô bạo

Lễ phép, nhẫn nhịn chịu
đựng

Kết cục

“Ngã chỏng queo”
 Cậy thế, hèn nhát

“Túm lấy dúi ra cửa”
 Sức sống mãnh liệt

“TỨC NƯỚC”

“VỠ BỜ”

NHAN ĐỀ

Tức nước //

Sự áp bức, bóc lột của
người nhà lý trưởng đối
với chị Dậu.

Vỡ bờ

Sự phản kháng, vùng lên đấu
tranh của chị Dậu đối với cai lệ
và người nhà lý trưởng.

 Quy luật: có áp bức, có đấu tranh
Tố cáo vạch trần bộ mặt
của giai cấp thống trị

Thấu hiểu, cảm thông,yêu
thương người nông dân

“Tức nước vỡ

- Nhan đề ấy cũng

một

thật phù hợp với

thành ngữ dân

nội dung ý nghĩa

gian. “Tức” chỉ

của đoạn trích. Sự

trạng

áp bức trắng trợn,

bờ”

là

thái

bên

trong bị dồn nén

dã man của bọn tay

đầy

sai cho chế độ thực

chặt

quá

đến mức muốn

dân phong kiến ấy

bung ra.

đã buộc người phụ
nữ nông dân đầy

Nhan đề đoạn
trích còn toát
lên chân lí: Con
đường sống của
quần chúng bị áp
bức chỉ có thể là
con đuờng đấu
tranh để tự giải
phóng, không có
con đường nào

HOẠT ĐỘNG CHIA SẺ
*Câu 1: “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố được viết
theo thể loại nào?
A – Truyện ngắn

C – Truyện vừa

B
B - Tiểu thuyết

D – Bút kí

* Câu 2: Nhận định nào sau đây nói đúng nhất nội dung chính
của đoạn trích: “Tức nước vỡ bờ” ?
A – Vạch trần bộ mặt tàn ác của xã hội phong kiến đương thời
B – Chỉ ra nỗi cực khổ của người nông dân bị áp bức
C – Cho thấy vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ nông dân: Vừa giàu lòng
yêu thương vừa có sức sống tiềm tàng mạnh mẽ .
D – Kết hợp cả ba nội dung trên.
D