Luật chơi: Chia lớp thành 4 nhóm. Cho các đội
đọc các từ khóa trong 30s, sau đó đại diện 1 bạn
lần lượt chạy thật nhanh lên bảng ghi 1 từ khóa mà
mình nhớ, đổi phiên cho đến bạn cuối cùng. Nhóm
nào viết được nhiều từ nhất là nhóm chiến thắng.

Chủ đề: Lịch sử

Quang Trung

Ngọc Hồi

Thăng Long

Lê Chiêu Chống

Quân Thanh

Mậu Thân

Chủ đề: Lịch sử

I/ Đọc - tìm hiểu chung
1. Đọc
- Chú ý đọc to, rõ ràng, mạch lạc
- Sử dụng chiến lược: theo dõi,
dự đoán và đối chiếu

b. Giải nghĩa từ khó
- Chạy trạm: thời xưa, việc chuyển công văn giấy tờ trên đường dài
được thực hiện bằng người và ngựa, cho nên người ta đặt trạm nghỉ trên
từng chặng. Đến đó, người và ngựa được thay để chạy tiếp chặng sau.
- Thụ phong: nhận sắc phong.
- Thừa tuyên: đơn vị hành chính thời Lê, tương đương với tỉnh, thành
hiện nay.
- Binh pháp: phép dùng binh
- Tùy cơ ứng biến: theo tình hình cụ thể mà có cách ứng phó thích hợp.

a. Tác giả
- Ngô gia văn phái là một nhóm tác giả thuộc
dòng họ Ngô Thì
- Một dòng họ lớn có truyền thống nghiên cứu và
sáng tác văn chương.
 

 

Những tên tuổi tiêu biểu như:
Ngô Thì Ức (1709-1763); Ngô Thì Sĩ (17261780); Ngô Thì Nhậm (1746-1803); Ngô Thì
Chí (1753-1788); Ngô Thì Du (1772-1840);
Ngô Thì Hương (1774-1821),..

b. Tác phẩm
Thể loại
Tiểu thuyết lịch sử, viết bằng chữ Hán
theo lối chương hồi, gồm 17 hồi.

Hoạt động nhóm

- Phiếu học tập tìm hiểu chung về
đoạn trích “Quang Trung đại phá
quân Thanh
- Hình thức: thảo luận cặp đôi
- Thời gian: 5 phút

Hoàn cảnh sáng tác
- Hoàng Lê nhất thống chí được viết từ cuối triều Lê đến đầu
triều Nguyễn
- Dựa vào việc ghi chép lại những sự kiện lịch sử - xã hội có
thực, nhân vật thực, địa điểm thực, tác phẩm đã phản ánh
những biến động của lịch sử nước nhà từ cuối thế kỉ XVIII đến
những năm đầu thế kỉ XIX, trong đó, tập trung phơi bày sự thối
nát dẫn đến sụp đổ tất yếu của tập đoàn phong kiến Lê – Trịnh,
đồng thời ca ngợi cuộc khởi nghĩa Tây Sơn do người anh hùng
áo vải Nguyễn Huệ lãnh đạo.

Bố cục: 3 phần
- Phần 1 (từ đầu đến ngày 25 tháng Chạp năm Mậu Thân (1788)):
Được tin quân Thanh chiếm Thăng Long, Nguyễn Huệ lên ngôi
vua, thân chinh đi dẹp giặc.
- Phần 2 (tiếp theo đến tiến binh đến Thăng Long, rồi kéo vào
thành): chiến thắng thần tốc của quân Tây Sơn với tài thao lược
của vua Quang Trung.
- Phần 3 (còn lại): Sự đại bại của quần tướng nhà Thanh và tình
trạng thảm hại của vua tôi Lê Chiêu Thống.

Tóm tắt hồi thứ 14
- Quân Thanh kéo vào Thăng Long, Nguyễn Huệ lên ngôi vua (hiệu là
Quang Trung), ngày 25 tháng Chạp năm 1788 tiến ra Bắc diệt Thanh.
- Dọc đường tuyển thêm binh lính, mở cuộc duyệt binh lớn, chia quân
thành các ngả tiến ra Bắc. Chỉ dụ tướng lĩnh, khao quân vào ngày 30
tháng Chạp, hẹn đến ngày mồng 7 Tết thắng lợi.
- Quân Tây Sơn đánh đến đâu thắng đến đó. Rạng sáng ngày mồng 3
Tết, bao vây đồn Hạ Hồi, giặc đầu hàng. Ngày mồng 5 Tết, tiến công
đồn Ngọc Hồi. Sầm Nghi Đống thắt cổ tự tử, Tôn Sĩ Nghị tháo chạy
về nước, Lê Chiếu Thống cùng gia quyến bỏ chạy theo.

II. Tìm hiểu văn bản

1. Bối cảnh lịch
sử

Tình

- Nhà Lê suy tàn, nhu nhược.

hình

- 29 vạn quân Thanh ồ ạt tràn qua biên giới nước ta,

đất

tiến công vào thành Thăng Long

nước

- Quân Tây Sơn phải rút về Tam Điệp.

Tình thế cấp bách, đe dọa đến
chủ quyền, độc lập của dân tộc.

Các
nhân
vật
lịch
sử

+ Quang Trung
+ La Sơn Phu tử
Nguyễn Thiếp
+ Ngô Văn Sở
+ Lê Chiêu Thống
+ Tôn Sĩ Nghị

Bài tập nhanh
Dựa vào thông tin trong SGK cùng những hiểu biết của em về lịch sử, em
hãy nối những mốc thời gian sau đây gắn với sự kiện lịch sử tương ứng?
24/11

Ra Tam Điệp, hội ngộ Sở - Lân

25 tháng Chạp

Nghĩa quân đến Nghệ An, mở cuộc duyệt binh lớn.

29 tháng Chạp

Bí mật bao vây Hạ Hồi, giành chiến thắng.

30 tháng Chạp

Tấn công Ngọc Hồi. Nghĩa quân tiến vào kinh
thành Thăng Long

Mùng 3 Tết

Nguyễn Huệ nhận tin cấp báo, tổ chức nghĩa quân

Mùng 5 Tết

Quang Trung lên ngôi, thân chinh tiến quân

2.
Nhân vật vua
Quang Trung

a. Khi nghe tin quân Thanh xâm lược nước ta
Đánh Ngọc Hồi, quân Thanh bị thua trận
Bỏ Thăng Long, Chiêu Thống trốn ra ngoài

Dự đoán được kết quả
trận đánh
- Quân Thanh thua trận
- Chiêu Thống bỏ trốn

Hình ảnh vua Quang
Trung không xuất hiện
trực tiếp nhưng vẫn ẩn
hiện trong từng trận đánh

Khi nghe tin
báo
quân
Thanh xâm lược
nước ta
Trưng cầu ý kiến của
người hiền tài (La Sơn
Phu tử Nguyễn Thiếp)

Bắc Bình Vương giận
lắm, cho họp tướng sĩ,
định thân chinh cầm
quân đi ngay
Tuyển mộ quân lính ở
Nghệ An, duyệt binh

Lên ngôi hoàng đế,
tiến quân ra Bắc dẹp
giặc (25 tháng Chạp
năm 1788)
Yên ủi quân lính (lời
dụ), vạch ra kế hoạch
đánh giặc

Chỉ trong ngày 29 tháng Chạp, Quang Trung đã làm được bao nhiêu việc lớn

Quang Trung là một người có
trí tuệ sáng suốt, nhạy bén;
hành động mạnh mẽ, dứt
khoát, tự tin; điểu binh khiển
tướng tài tình, sử dụng chiến
lược, chiến thuật hợp lí, độc
đáo trong kế sách đánh giặc; có
ý chí tự hào, tự tôn dần tộc và
tinh thần quyết chiến, quyết
thắng;...

b. Khi thân chinh cầm quân đánh giặc

b. Khi thân chinh cầm quân đánh giặc
Lời dụ quân lính của vua Quang Trung

- Quân Thanh sang xâm lấn nước ta, hiện ở Thăng Long, các ngươi đã biết chưa? Trong
khoảng vũ trụ, đất nào sao ấy đều đã phân biệt rõ ràng, phương Nam, phương Bắc chia
nhau mà cai trị. Người phương Bắc không phải nòi giống nước ta, bụng dạ ắt khác. Từ
đời nhà Hán đến nay, chúng đã mấy phen cướp bóc nước ta, giết hại nhân dân, vơ vét
của cải, người mình không thể chịu nổi, ai cũng muốn đuổi chúng đi. Đời Hán có Trưng
Nữ Vương, đời Tống có Đinh Tiên Hoàng, Lê Đại Hành, đời Nguyên có Trần Hưng Đạo,
đời Minh có Lê Thái Tổ, các ngài không nỡ ngồi nhìn chúng làm điều tàn bạo, nên đã
thuận lòng người, dấy nghĩa quân, đều chỉ đánh một trận là thắng và đuổi được chúng về
phương Bắc. Ở các thời ấy, Bắc Nam riêng phận, bờ cõi lặng yên, các vua truyền ngôi
lâu dài. Từ đời nhà Đinh tới đây, dân ta không đến nỗi khổ như hồi nội thuộc xưa kia.
Mọi việc lợi, hại, được, mất ấy, đều là chuyện cũ rành rành của các triều đại trước. Nay
người Thanh lại sang, mưu đồ lấy nước Nam ta đặt làm quận huyện, không biết trông
gương mấy đời Tống, Nguyên, Minh ngày xưa. Vì vậy ta phải kéo quân ra đánh đuổi
chúng. Các ngươi đều là những kẻ có lương tri lương năng, hãy nên cùng ta đồng tâm
hiệp lực, để dựng nên công lớn. Chớ có quen theo thói cũ, ăn ở hai lòng, nếu như việc
phát giác ra, sẽ bị giết chết ngay tức khắc, không tha một ai, chớ bảo là ta không nói
trước!

b. Khi thân chinh cầm quân đánh giặc
Lời dụ quân lính của vua Quang Trung
- Khẳng định chủ quyền dân tộc
- Lên án hành động xâm lược phi nghĩa của giặc,
trái với đạo trời
- Tự hào về công lao đánh giặc ngoại xâm của cha
ông
- Tin tưởng vào chính nghĩa của cuộc hành binh
diệt Thanh và kêu gọi quân sĩ đánh giặc
- Ra kỉ luật đối với quân sĩ
- Lời dụ như một lời hịch, kích thích lòng yêu
nước truyền thống anh hùng dân tộc

 Trí tuệ thông
minh,
sáng
suốt, nhạy bén

b. Khi thân chinh cầm quân đánh giặc
Tại Tam Điệp, Sở và Lân mang gươm trên lưng và xin chịu tội
- Qua lời nói của Quang Trung
với Sở và Lân:
+ Hiểu tình thế buộc phải rút
quân của hai vị tướng này
+ Hiểu lòng họ, sức ít không thể
địch nổi nhà Thanh nên phải bỏ
về để tập hợp lực lượng.
+ Sở và Lân không bị phạt mà
còn được khen

- Đối với Ngô Thì Nhậm:
+ Đánh giá rất cao và sử dụng như
một vị quân sư “đa mưu túc trí”
+ Đoán được Nhậm chủ mưu việc
Sở và Lân rút lui để bảo toàn lực
lượng và gây cho địch sự chủ quan
+ Dùng Nhậm là người biết dùng
lời khéo léo để dẹp việc binh đao.

- Quang Trung là người sáng suốt, công minh trong việc đoán xét bề tôi và
dùng người.

b. Khi thân chinh cầm quân đánh giặc
Vua nói với tướng sĩ về kế hoạch ngoại giao sau chiến tranh
- Chắc thắng và dự kiến cả ngày chiến thắng: khẳng định phương
lược tiến đánh đã có tính sẵn, chẳng qua mươi ngày có thể đuổi
được người Thanh, hẹn ngày 7 vào ăn Tết tại Thăng Long.
- Đang ngồi trên lưng ngựa lo đánh giặc, Quang Trung đã bàn với
Nhậm về quyết sách ngoại giao và kế hoạch mười năm tới sau hòa
bình.
Là người có lòng yêu nước thương dân, tầm nhìn xa trông rộng

b. Khi thân chinh cầm quân đánh giặc
Cuộc hành quân thần tốc
+ Ngày 25 tháng Chạp bắt đầu xuất quân từ Phú Xuân (Huế). Một tuần
sau đã đến Tam Điệp.
+ Đêm 30 tháng Chạp đã “lập tức lên đường” tiến ra Thăng Long (tất cả
đều đi bộ).
+ Từ Tam Điệp trở ra vừa hành quân vừa đánh giặc, giữ bí mật bất ngờ.
 Kết quả trận đánh: Ngày mồng 5 vua tiến vào Thăng Long, Lê Chiêu
Thống bỏ chạy.
- Bậc kì tài quân sự, có tài thao lược hơn người, dùng binh biến
hóa, bất ngờ

b. Khi thân chinh cầm quân đánh giặc
- Trí tuệ thông minh, sáng suốt, nhạy bén
- Sáng suốt, công minh trong việc đoán xét bề
tôi và dùng người
- Lòng yêu nước thương dân, tầm nhìn xa trông
rộng
- Bậc kì tài quân sự, có tài thao lược hơn
người, dùng binh biến hóa, bất ngờ

Quang Trung hiện lên với vẻ đẹp của
người anh hùng trong chiến trận,
người có tầm nhìn chiến lược, ý chí
quyết tầm bảo vệ độc lập dân tộc; có
tài cầm quần, tiền đoán chính xác,
dùng binh biến hoá, bất ngờ, đóng vai
trò quyết định trong chiến thắng thần
tốc đại phá quần Thanh,...

Theo em, nguồn cảm hứng nào đã chi phối ngòi bút của tác giả
khi tạo dựng hình ảnh người anh hùng dân tộc Quang Trung?
Việc tác giả là trung thần của nhà Lê nhưng lại viết về nhân vật
Quang Trung bằng tình cảm đó có mâu thuẫn không? Em lí giải
như thế nào về điều này?
Tác giả không giấu nổi giọng điệu ngợi ca khi nói vẽ trí tuệ, chiến
lược của vua Quang Trung. Yêu nước, tự hào dân tộc - đó là nguồn
cảm hứng mạnh mẽ của các tác giả khi xây dựng nhân vật người
anh hùng kiệt xuất này. Mặc dù Ngô gia văn phái là những cựu
thần, chịu ơn sâu nặng của nhà Lê, nhưng là những trí thức có
lương tầm, họ đã nhìn lịch sử bằng cái nhìn khách quan, trung
thực. Vì thế, qua ngòi bút của các tác giả, ông vua nhà Lê trở nên
hết sức hèn hạ, nhu nhược, ngược lại, hoàng đế Quang Trung hiện
ra với những phẩm chất của một anh hùng dân tộc.

3.
Sự thảm bại của quân
tướng nhà Thanh và Lê
Chiêu Thống

a. Sự thảm bại của quân tướng nhà Thanh
Trước khi quân Tây
Sơn đánh
Tướng

Kiêu căng, tự mãn,
chủ quan

Quân

Mặc sức vui chơi

Cả đội
binh

Quen diễu võ dương
oai

Sau khi quân Tây Sơn đánh
“Sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên,
người không kịp mặc áo giáp...chuồn trước
qua cầu phao rồi nhằm hướng Bắc mà
chạy”
“ai nấy đều rụng rời sợ hãi”, xin ra hàng
hoặc bỏ chạy toán loạn
Chỉ còn biết tháo chạy, “đêm ngày đi gấp,
không dám nghỉ ngơi.

Cách kể dồn dập, sinh động, giọng điệu hả hê, vui sướng cho thấy quân Thanh là đội
quân xâm lược ô hợp, không có tính kỉ luật, không có sức chiến đấu.

b. Số phận thảm bại của vua Lê Chiêu Thống
- Vua Lê trong điện, nghe tin có biến ấy, vội
vã cùng bọn Lê Quýnh, Trịnh Hiến đưa thái
hậu ra ngoài.
- Cướp thuyền đánh cá khi thấy cầu phao bị
đứt, ngày mồng 6 chạy đến núi Tam Tằng.
- Vua Lê đưa thái hậu đến đồn Hòa Lạc,
được một người thổ hào giúp đỡ.
- Khi nghe tin quân Tây Sơn đã đuổi theo
đến nơi, vua vội vã đi theo lối tắt đến cửa ải,
kịp chỗ nghỉ ngơi của Tôn Sĩ Nghị.

Với giọng văn chậm rãi, ngậm
ngùi, chua xót, tác giả đã
miêu tả chân thực sự khốn
cùng của bè lũ Lê Chiêu
Thống: đớn hèn, nhục nhã, vì
lợi ích riêng của dòng họ mà
đem vận mệnh dân tộc đặt
vào tay kẻ thù xâm lược. Qua
đó, tác giả tỏ thái độ phê
phán một cách nghiêm khắc
đối với nhân vật này.

Sự đối lập giữa hai nhân vật Quang Trung và Lê Chiêu Thống;
giữa quân Tây Sơn và quân Thanh được biểu hiện ra sao? Sự đối
lập đó đã góp phần như thế nào trong việc thể hiện chủ để của
đoạn trích?
- Hình ảnh vua Quang Trung oai phong, mạnh mẽ; giàu tinh thần
tự tôn dân tộc, xông pha trận mạc làm nức lòng quân sĩ, tạo niềm
tin quyết chiến, quyết thắng. Ngược lại, Lê Chiêu Thống hiện ra là
kẻ hèn nhát, vi sự sống của bản thân mà sẵn sàng bán nước. Hình
ảnh đội quân Tây Sơn dũng mãnh, trên dưới một lòng, chiến đấu xả
thân vì nghiệp lớn, sức mạnh vô địch, chiến thắng vang dội, đối lập
với quân Thanh thất bại nhục nhã, giẫm đạp lên nhau chạy trốn,...

Sự đối lập giữa hai nhân vật Quang Trung và Lê Chiêu Thống;
giữa quân Tây Sơn và quân Thanh được biểu hiện ra sao? Sự đối
lập đó đã góp phần như thế nào trong việc thể hiện chủ để của
đoạn trích?
- Sự đối lập đó đã góp phần quan trọng giúp tác giả nhấn mạnh,
tô đậm, làm nổi bật chủ đề của đoạn trích. Với quan điểm lịch sử
đúng đắn và niềm tự hào dần tộc, các tác giả đã ca ngợi người anh
hùng dân tộc Nguyễn Huệ với chiến công thần tốc đại phá quân
Thanh, đồng thời phê phán, tố cáo những kẻ cướp nước và bán
nước.

III. Tổng kết

1. Nghệ thuật
- Cốt truyện được xây
dựng trên cơ sở các sự
kiện đã xảy ra nhằm thể
hiện chủ đề của tác phẩm
- Ngôn ngữ truyện kể và
nhân vật phù hợp với thời
đại được miêu tả.
- Lối văn trần thuật đặc
sắc.

2. Nội dung
Văn bản viết về hình ảnh
người anh hùng Nguyễn
Huệ văn võ song toàn với
chiến công đại phá quân
Thanh. Tình cảnh thất bại
ê chề, nhục nhã của bọn
vua quan bán nước, cướp
nước.

Gợi ý: Trong những chi tiết đặc sắc của
đoạn trích, em ấn tượng nhất với chi
tiết nào? Vì sao em ấn tượng nhất với
chi tiết đó? Chi tiết đó thể hiện vai trò
gì trong đoạn trích (khắc hoạ tính cách
nhân vật, thể hiện quan điểm của tác
giả, tác động tới người đọc,...)?

FINdING NEMO

CÂU HỎI: Sự kiện nào không xuất hiện trong đoạn
trích Quang Trung đại phá quân Thanh?

A. Quân Thanh thất bại thảm hại,
Tôn Sĩ Nghị và Lê Chiêu Thống
tháo chạy

B. Tôn Sĩ Nghị xin gia nhập
đội quân Tây Sơn.

C. Đêm 30 Tết, quân ta vượt
sông Gián tiêu diệt gọn quân
địch ở đồn tiển tiêu

D. Quang Trung thần tốc ra
bắc đánh tan quân Thanh.

CÂU HỎI:Theo em, nguồn cảm hứng nào đã chi
phối ngòi bút tác giả khi tạo dựng hình ảnh vua
Quang Trung?

A. Tưởng tượng, hư cấu
C. Cảm hứng lãng mạn.

B. Yêu nước, tự hào dân tộc
D. Tôn sùng chế độ phong
kiến.

CÂU HỎI:Trong lời phủ dụ, Quang Trung dẫn ra
những tấm gương anh hùng dân tộc nhằm mục
đích gì?

A. Tự hào về công lao đánh
giặc ngoại xâm của cha ông

B. Thể hiện khao khát của
Quang Trung muốn lập được
những chiến công như những
vị anh hùng đó.

C. Ra kỉ luật đối với quân sĩ

D. Thể hiện sự am hiểu về
lịch sử dân tộc của Quang
Trung.

CÂU HỎI:Vì sao vua tôi Lê Chiêu Thống
lại lâm vào tình trạng của kẻ vong quốc?

A. Vì tham lam muốn mở
rộng biên thuỳ.

B. Vì vua Lê Chiêu Thống
không còn tư cách của bặc
quân vương.

C. Vì bỏ chạy theo quân Tôn
Sĩ Nghị.

D. Vì mưu lợi riêng của dòng
họ đã đem vận mệnh của dân
tộc đặt vào tay quân xâm
lược.

CÂU HỎI:Nét tính cách, phẩm chất nào không có
ở nhân vật anh hùng Quang Trung?

A. Hành động mạnh mẽ,
quyết đoán, trí tuệ sáng suốt,
nhạy bén.

B. Ý chí quyết thắng và
tầm nhìn xa trông rộng.

C. Yêu thích văn chương
nghệ thuật.

D. Lẫm liệt trong chiến
trận, tài dụng binh như
thần.