TIẾT 90 - Văn bản

Văn bản

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau,
Súng bên súng đầu sát bên đầu,
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.
Đồng chí !

Chính Hữu

Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không, mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
1948

Văn bản

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau,
Súng bên súng đầu sát bên đầu,
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.
Đồng chí !
Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không, mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
1948

Chính Hữu
Cơ sở hình thành tình đồng chí

Biểu hiện sức mạnh của
tình đồng chí

Biểu tượng đẹp về tình đồng
chí

2. Những biểu hiện của tình đồng chí và sức
mạnh của nó:

H: Tìm những câu thơ cho thấy những người lính
họ rất hiểu hoàn cảnh của nhau? Tác giả sử dụng
biện pháp NT gì?

Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không, mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
cảnh ngộ và nỗi lòng của nhau
thấu hiểu

tô đậm sự lựa chọn dứt khoác của họ về
lòng yêu nước, tình cảm cách mạng mặc kệ
nỗi nhớ quê

=> Đoạn thơ sử dụng nghệ thuật nhân hóa, tác giả cho thấy tình
đồng chí là sự cảm thông sâu sắc với hoàn cảnh của đồng đội
mình: anh đi chiến đấu với tư thế quyết tâm để lại sau lưng quê
hương đầy mong nhớ.

H: Họ hiểu đồng đội mình ra đi với tâm thế
như thế nào? Tình cảm của họ với quê hương?
Dứt khoát, quyết tâm. Mặc dù nơi quê nhà có người thân
hằng mong nhớ họ, cần họ biết bao trong cuộc sống nơi
vùng quê nghèo khó. người thân ấy có thể là mẹ già, hay
người vợ trẻ và họ cũng rất nhớ quê hương.
Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Để sau lưng thềm nắng lá rơi đầy

HSHĐN(5'), trả lời câu hỏi sau:
H: Người lính trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến
chống Pháp, họ phải đối mặt với những khó khăn nào?
Tác giả sử dụng nghệ thuật gì? Từ đó cho thấy vẻ đẹp
nào của tình đồng chí được gợi mở?

đồng cam
cộng khổ

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
tả thực sự hành hạ của sốt rét rừng
sốt rét
rừng
gợi quan tâm, lo lắng nhau
thiếu thốn

liệt kê áo rách, quần vá, …
khắc nghiệt của núi rừng buốt giá

=> Bằng việc sử dụng câu thơ sóng đôi, đối ứng nhau, tả
thực, Chính Hữu cho người đọc nhận ra tình đồng chí là
cùng nhau chia sẻ những vất vả gian lao, thiếu thốn của
cuộc đời người lính.

Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
yêu thương,
gắn bó

cử chỉ đơn giản tay nắm lấy bàn tay.
ấm lòng

yêu thương, trìu mến
sẵn sàng chia sẻ
khao khát bên đồng đội

H: Qua các chi tiết Miệng cười buốt giá,
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay. Em hãy cho biết
sức mạnh nào đã giúp người lính vượt qua mọi
gian khổ thiếu thốn?

- Nụ cười buốt giá, cái nắm tay là cội nguồn
sức mạnh để người lính vượt qua mọi gian
khổ.
 

3. Biểu tượng về người lính.

Đọc 3 câu thơ cuối.
H: Những h/a nào được khắc họa trong
3 câu thơ? Nhận xét về sự kết hợp
những hình ảnh này? Người lính làm
nhiệm vụ trong điều kiện thời tiết như
thế nào?

Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới

thời gian: đêm
không gian: hoang vu, lạnh lẽo
bối cảnh: căng thẳng trước trận chiến
tư thế người lính: chủ động
tâm hồn: ung dung, thanh thản lạ kì

Trong cảnh rừng hoang sương
muối, những người lính vẫn đứng
bên nhau chờ giặc tới. Sức mạnh
của tình đồng đội giúp họ vượt lên
cái khắc nghiệt của mùa đông.
 

hình ảnh

Đầu súng trăng treo.
Thực:thực tiễn cuộc chiến đấu
súng chiến tranh, chiến sĩ,…
liên tưởng
trăng hòa bình, thi sĩ, …
giàu
tình đồng chí sáng trong
sức gợi vẻ đẹp tâm hồn người lính
vẻ đẹp tâm hồn dân tộc

Là hình ảnh tả thực được nhận ra từ
những đêm hành quân còn mang ý
nghĩa biểu tượng: Súng và trăng - chất
chiến đấu và chất trữ tình. Trăng là
bạn của người lính trong những đêm
hành quân.

"Đầu súng trăng treo" là hình ảnh mang ý nghĩa
biểu tượng: hiện thực và lãng mạn, chiến tranh và hòa
bình.

III. Tổng kết:
1. Nội dung:
Bài thơ ca ngợi tình đồng chí, đồng đội thắm thiết, sâu nặng của
những người lính Cách mạng. Đồng thời còn làm hiện lên hình ảnh
chân thực, giản dị mà cao đẹp của anh bộ đội Cụ Hồ thời kì đầu cuộc
kháng chiến chống Pháp.
2. Nghệ thuật:
- Ngôn ngữ bình dị, đượm chất dân gian, tình cảm chân thành.
- Tả thực + lãng mạn  hình ảnh đẹp, mang ý nghĩa biểu tượng.

Câu hỏi: Viết một đoạn văn trình bày cảm nhận của em về hình
ảnh “Đầu súng trăng treo” trong 3 câu thơ cuối bài thơ đồng chí
của Chính Hữu.
Gợi ý:
*Mở đoạn: Giới thiệu đoạn thơ: 3 câu cuối của bài thơ “Đồng chí” là một bức tranh
đẹp về tình đồng chí, đồng đội gắn bó.
*Thân đoạn:
- Thời gian
- Không gian
- Khai thác NT: sử dụng từ ngữ đặc sắc: “ cạnh”, “chờ”,”bên”, “treo”; nhịp thơ, giọng
thơ
- Hình ảnh biểu tượng: vầng trăng
-Chất hiện thực.
- Chất lãng mạn
* Kết đoạn:
Một bức tranh về tình đồng đội đồng chí thiêng liêng quả là đẹp, chiếm một vị trí quan
trọng trong bài thơ.

Câu hỏi: Viết một đoạn văn ngắn trình bày cảm nhận của em về
hình ảnh “Đầu súng trăng treo”.
Đoạn văn tham khảo

Bài thơ Đồng chí của Chính Hữu đã kết thúc với những hình ảnh thật đẹp,
thật ý nghĩa “Đầu súng trăng treo” - câu thơ chỉ có 4 chữ, nhịp thơ thay đổi đột
ngột, dồn nén, chắc gọn, gây sự chú ý của người đọc. Trong đêm phục kích, người
lính bỗng phát hiện nơi đầu súng có một vầng trăng treo. Từ “ treo” đã tạo nên mối
quan hệ bất ngờ độc đáo, nối liền mặt đất với bầu trời, gợi nên những liên tưởng
vừa hiện thực lại vừa lãng mạn. Chất hiện thực ở đây được thể hiện rõ bởi đêm
khuya trăng trên cao sà xuống thấp dần. Ở vị trí người lính, vầng trăng như đang
treo trên đầu súng của mình. Trong hoàn cảnh hết sức gian khổ khốc liệt: đêm đông
giá lạnh, rừng hoang sương muối, cái chết cận kề, vậy mà tâm hồn nhạy cảm của
người chiến sĩ vẫn thấy hình ảnh trăng và súng thú vị. Súng và trăng là gần và xa,
là thực tại và mơ mộng, là chất hiện thực và chất lãng mạn, là chất chiến sĩ và chất
thi sĩ. Đó là những mặt bổ sung, hài hòa với nhau trong cuộc đời người lính. Súng
và trăng đã tạo nên một cặp đồng chí tô đậm hơn vẻ đẹp của những người đồng chí
đang đứng cạnh bên nhau. Chính tình đồng chí đã khiến cho người lính cảm thấy
cuộc đời vẫn đẹp, vẫn thơ mộng, giúp họ tạo nên chiến thắng.

Hướng dẫn học bài
- Học thuộc lòng bài thơ.
- Nắm vững giá trị nội dung, nghệ thuật.
- Hoàn thành đoạn văn.
- Chuẩn bị bài mới: “Nghị luận trong văn
bản tự sự”.
+ Tìm hiểu nội dung qua câu hỏi SGK.

Dặn dò
Bạn nào khi làm bài xong, chụp hình lại và nộp
lại cho:
-lớp 9/1 nộp cho thầy qua zalo
-lớp 9/2 nộp cho thầy linh qua zalo
-lớp 9/3 nộp cho cô liễu qua zalo
Lấy điểm kiểm tra 15 phút