GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
TỨC NƯỚC VỠ BỜ
( Trích TẮT ĐÈN)
VĂN BẢN:
NGÔ TẤT TỐ
I- TÌM HIỂU CHUNG:
1/Tác giả:


- Ngô Tất Tố (1893- 1954 ), Đông Anh, Hà Nội.
- Nhà nho gốc nông dân.
Có nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị.
Là một nhà báo, một nhà văn hiện thực xuất sắc.
Được truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về VHNT (1996)
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
2. Tác phẩm:
a. Xuất xứ: trích chương XVIII tác phẩm “Tắt đèn”

b. Thể loại: tiểu thuyết

3.Phương thức biểu đạt: Tự sự, miêu tả, biểu cảm
4. Bố cục:
Phần 1 từ đầu đến ... "ngon miệng hay không" => Cảnh chị Dậu chăm sóc chồng
Phần 2 đoạn còn lại => Chị Dậu đương đầu với bọn cai lệ và người nhà lý trưởng
GV: LƯU THỊ THÙY TRINH
5. TÓM TẮT TRUYỆN:
Đoạn trích Tức nước vỡ bờ diễn tả không khí căng thẳng, ngột ngạt của một làng quê trong những ngày sưu thuế. Gia đình chị Dậu thuộc loại “nhất nhì trong hạng cùng đinh” của thôn Đoài. Đến ngày nộp sưu thuế, vì đóng sưu chậm nên anh Dậu bị bọn cai lệ đánh. Được bà lão hàng xóm cho vay chút gạo chị Dậu liền nấu cháo cho anh Dậu ăn. Chưa kịp ăn thì bọn cai lệ và người nhà lí trưởng đến đòi thêm tiền sưu của chú Hợi đã chết từ lâu. Chị Dậu từ tốn van xin nhưng chúng vẫn hống hách đòi bắt trói anh Dậu và chửi mắng, đánh chị. Thương chồng và không chịu được nữa, chị Dậu liều mạng đánh chúng một trận.
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
II. Phân tích
1. Tình thế gia đình chị Dậu
- Giữa vụ sưu thuế căng thẳng : chị Dậu nhà nghèo ; chị Dậu phải bán con, bán chó, bán cả gánh khoai để nộp sưu cho chồng nhưng bọn hào lí lại bắt phải nộp cả suất sưu cho người em chồng đã chết từ năm ngoái.
Bọn tay sai xông đến bắt anh Dậu.



-> Tình cảnh thê thảm, đáng thương.
2. Hình ảnh bọn tay sai
- Cử chỉ, hành động:
+ Sầm sập với roi song, thay thước, dây thừng.
+ Thét, quát, trợn mắt.
+ Bịch luôn vào ngực chị Dậu, tát luôn vào mặt chị.
+ Định đánh anh Dậu.
- Lời lẽ:
+ Mày định nói cho cha mày nghe…
+ Thằng kia, ông tưởng mày chết đêm qua…
+ Không có tiền thì ông dỡ cả nhà mày …
- Thái độ:
+ Bỏ ngoài tai lời van xin;
+ Không mảy may động lòng
-> Hung hăng, hống hách, dã man, thiếu tình người. Đại diện cho giai cấp thống trị nửa thực dân phong kiến.
3. Nhân vật chị Dậu
a. Đối với chồng:
Dịu dàng, lo lắng, chăm sóc, yêu thương chồng.
Hành động quyết liệt để bảo vệ chồng
b. Đối với bọn tay sai:
Van xin nhẫn nhục “ cháu van ông”
Cảnh cáo “nhà tôi đang đau ốm, ông không được phép hành hạ”
Thách thức “mày trói chồng bà đi, bà cho mày xem”
Quyết liệt phản kháng.
( Ngôn ngữ đặc sắc, khắc họa nhân vật rõ nét)
-> Tình yêu thương chồng.
=> Sức sống và sức phản kháng của người phụ nữ nông dân.
=> Chị Dậu mộc mạc, khiêm nhường, yêu thương chồng con,,biết nhẫn nhục chịu đựng, nhưng không hoàn toàn yếu đuối chị có tinh thần phản kháng tiềm tàng, có sức sống mạnh mẽ, khi bị đẩy đến bước đường cùng thì dám vùng dậy chống trả quyết liệt.
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG

Nhận xét của em về nhan đề :
Tức nước vỡ bờ ?
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
- Nhan đề:
+ “Tức nước vỡ bờ” (con giun xéo lắm cũng quằn, già néo đứt dây) là một thành ngữ dân gian. “Tức” chỉ trạng thái bên trong bị dồn nén đầy chặt quá đến mức muốn bung ra. Câu thành ngữ có ý nghĩa chỉ sự chèn ép, áp bức quá sẽ khiến người ta phải vùng lên chống đối phản kháng lại. Câu thành ngữ nêu lên một quy luật của tự nhiên mà lại có ý nghĩa xã hội sâu sắc, thâm thuý vô cùng.
+ Nhan đề ấy cũng thật phù hợp với nội dung ý nghĩa của đoạn trích. Sự áp bức trắng trợn, dã man của bọn tay sai cho chế độ thực dân phong kiến ấy đã buộc người phụ nữ nông dân đầy nhẫn nhịn như chị Dậu phải “vỡ bờ” đứng dậy đấu tranh.
Hễ tức nước thì vỡ bờ
Có áp bức thì có đấu tranh.
Con đường sống của nhân dân lao động chỉ có thể tồn tại khi họ biết tự đứng lên đấu tranh tự cứu lấy mình.
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
- Nghệ thuật:
+ Khắc hoạ nhân vật rõ nét.
+ Miêu tả linh hoạt, sống động.
+ Ngôn ngữ kể chuyện, miêu tả, đối thoại đặc sắc.
* Ý nghĩa văn bản:
Bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội thực dân phong kiến đương thời.
Tình cảnh khốn cùng của người nông dân và vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ Việt Nam xưa.
III. TỔNG KẾT: SGK /33
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
Giá trị hiện thực
Giá trị hiện thực của đoạn trích được phản ánh qua bức tranh xã hội nước ta trước cách mạng tháng Tám, trong thời kì phong kiến nửa thực dân, đó là một xã hội thối nát, đầy rẫy áp bức bất công đối với người nông dân nghèo khốn khổ. Làng quê nghèo Bắc bộ oằn mình trước những vụ thu thuế quen thuộc thời Pháp thuộc, nó phản ảnh số phận bi thảm của người nông dân, bản chất tàn bạo và vô nhân đạo của giai cấp thống trị. Bằng ngòi bút sắc sảo và chân thực của mình, tác giả đã vẽ lên chân dung vô cùng sống động của một loạt nhân vật, từ vợ chồng lão Nghị Quế, bọn cường hào địa chủ, quan phụ mẫu và bọn tay sai, tất cả đều mang một bản chất tàn ác và đê tiện, vô nhân đạo.
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
BÀI HỌC KẾT THÚC