Khởi động

Bằng hiểu biết lịch sử của
em, hãy nêu vài nét về bối
cảnh xã hội Việt Nam thế kỉ
XVIII?

Bức tranh khiến em nhớ tới tác phẩm đã học nào trong
chương trình Ngữ Văn THCS?

Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh (Phạm Đình Hổ)

Tiết 1

Hình thành kiến thức

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

Lê Hữu Trác
1724 – 1791

Hiệu là Hải Thượng Lãn Ông.
Là một danh y, nhà văn, nhà thơ
lớn nửa cuối thế kỉ XVIII
Tác giả của bộ sách y học nổi
tiếng Hải thượng y tông tâm lĩnh.
Là 1 danh y, nhà văn, nhà thơ
lớn nửa cuối thế kỉ XVIII

2. Tác phẩm “Vào phủ chúa Trịnh”

Rút ra từ Thượng kinh kí sự - tập kí
sự bằng chữ Hán hoàn thành năm
1783
Xếp ở cuối bộ Hải thượng y tông
tâm lĩnh

Ghi lại việc Lê Hữu Trác lên tới Kinh đô
được dẫn vào phủ chúa để bắt mạch, kê đơn
cho Trịnh Cán

II. Đọc – hiểu chi tiết

Hoạt động nhóm (10 phút)
Nhóm 1
Quang cảnh và cuộc sống đầy uy quyền của chúa Trịnh được tác giả miêu tả như thế nào?
(cảnh bên ngoài, cảnh bên trong, cảnh nội cung của thế tử, các nghi thức)
Nhóm 2
Thái độ của tác giả bộc lộ như thế nào trước quang cảnh ở phủ chúa? Em có nhận xét gì
về thái độ ấy?
Nhóm 3
Nhân vật Thế tử Cán hiện ra như thế nào? (lối vào, nơi thế tử ngự, hình hài, vóc dáng)
Nhóm 4
Thái độ của Lê Hữu Trác và phẩm chất của một thầy lang được thể hiện như thế
nào khi khám bệnh cho Thế tử?

1. Cảnh sống xa hoa đầy uy quyền của chúa Trịnh và thái độ của tác giả
CẢNH BÊN NGOÀI
- Đường vào phủ: qua nhiều lần cửa.
- Vườn hoa: Cây cối um tùm chim
kêu ríu rít, danh hoa đua thắm, gió
đưa thoang thoảng mùi hương.
- Dãy hành lang: quanh co nối tiếp.
- Cái điếm: kiểu cách xinh đẹp.

CẢNH BÊN TRONG
- Nhà Đại đường, Gác tía, phòng trà
- Kiệu son, võng điều, đồ nghi trượng sơn
son thếp vàng
- Đồ dùng tiếp khách ăn uống: mâm vàng,
chén bạc, đồ ăn toàn là của ngon, vật lạ.
CẢNH NỘI CUNG CỦA THẾ TỬ
- Phải qua năm, sáu lần trướng gấm
- Trong phòng: ghế rồng, nệm gấm,
màn là, đèn sáng lấp lánh, cung nhân
xúm xít, mặt phấn áo đỏ, hương hoa
ngào ngạt…

NGHI THỨC
- Muốn vào phủ chúa phải có thánh chỉ
- Trong phủ chúa: người giữ cửa truyền
báo rộn ràng, người có việc quan qua
lại như mắc cửi.
- Xưng hô cung kính, lễ độ
- Chúa Trịnh và thế tử luôn có kẻ hầu, người hạ bên cạnh túc trực.
- Quy trình khám bệnh khẩn trương, nghiêm ngặt, kính cẩn.
=> Nghiêm đến nỗi tác giả phải “nín thở đứng chờ ở xa”

THÁI ĐỘ CỦA TÁC GIẢ
- Tỏ ra dửng dưng trước
những quyến rũ của vật chất.
-

Sững sờ trước quang cảnh
của phủ chúa: “Khác gì ngư
phủ đào nguyên thủa nào”

- Tác giả tỏ ra không đồng tình với cuộc sống quá no đủ, tiện nghi
nhưng thiếu khí trời và không khí tự do.

2. Thế tử Cán và thái độ, con người Lê Hữu Trác
* Nhân vật Thế tử Cán:
- Lối vào chỗ ở của vị chúa rất nhỏ “ Đi trong tối om...”
- Nơi thế tử ngự: Vây quanh bao nhiêu là vật dụng gấm
vóc lụa là vàng ngọc. Người thì đông nhưng đều im lặng
- Hình hài, vóc dáng của Thế tử Cán:
+ Mặc áo đỏ ngồi trên sập vàng
+ Biết khen người giữa phép tắc “Ông này lạy khéo”
+ Cơ thể ốm yếu, thiếu sinh khí

* Thái độ của Lê Hữu Trác và phẩm chất của một thầy lang khi khám
bệnh cho Thế tử
Chẩn bệnh: Thế tử ở trong chốn màn che trướng
phủ, ăn quá no mặc quá ấm nên tạng phủ yếu đi.

Bắt mạch
kê đơn

Biểu hiện bệnh: Bệnh mắc đã lâu, tinh khí khô
hết, da mặt khô, rốn lồi to, gân thời xanh, tay chân
gầy gò.
Luận cách chữa: dùng thuốc bổ để dưỡng tì và thận

Hiểu rõ căn bệnh của thế tử, đưa ra chẩn đoán hợp lí,
thuyết phục, có cách chữa bệnh đúng.

Tâm trạng, mâu thuẫn xung đột
Chữa bệnh hiệu quả ngay

Chữa bệnh cầm chừng

Danh lợi trói buộc

Trái với y đức, phụ lòng kì
vọng của ông cha

CHỮA BỆNH CẦM CHỪNG

CHỮA KHỎI BỆNH

Lương tâm, y đức của người thầy thuốc đã chiến thắng

3. Vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách của Lê Hữu Trác
Một thầy thuốc giỏi, có kiến thức sâu rộng và
già dặn kinh nghiệm
Một thầy thuốc có lương tâm và đức độ
Một nhà nho đầy trách nhiệm với nhân dân,
đất nước và thời cuộc
Một nhà văn tài bà trong việc viết thể loại kí

Nghệ thuật
Lối kể hấp dẫn,
chân thực, hài hước.

Kết hợp văn xuôi và
thơ làm tăng chất trữ
tình thể hiện một
cách kín đáo thái độ
của người viết.

Quan sát tỉ mỉ. ghi chép
trung thực, miêu tả cụ
thể, sống động, chọn lựa
được những chi tiết “đắt”

Bút pháp
kí sự

Ý nghĩa văn bản
Đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh
phản ánh quyền lực to lớn của
Trịnh Sâm, cuộc sống xa hoa,
hưởng lạc trong phủ chúa đồng
thời bày tỏ thái độ coi thường
danh lợi, quyền quý của tác giả..

Luyện tập

Sắp xếp những sự việc sau đúng theo trình tự:
1.Thánh chỉ
2. Qua mấy lần trướng gấm
3. Vườn cây, hành lang
4. Bắt mạch kê dơn
5. Vào cung
6. Nhiều lần cửa

7. Hậu mã quân túc trực
8. gác tía, phòng trà
9. Cửa lớn, đại đường, quyền bổng
10. Hậu mã quân túc trực
11. về nơi trọ
12. Hậu cung .

- Là người thầy thuốc
………………………………
……………..
- Là nhà văn
Qua đoạn trích anh (chị)
thấy Lê Hữu Trác là người
như thế nào?

………………………………
……………...
- Là một vị quan
…………………........................

Vận dụng

“Bệnh thế này không bổ thì không được. Nhưng sợ mình
không ở lâu, nếu mình làm có kết quả ngay thì sẽ bị danh lợi
nó ràng buộc, không làm sao về núi được. Chi bằng ta dùng
thứ phương thuốc hòa hoãn, nếu không trúng thì cũng không
sai bao nhiêu. Nhưng rồi lại nghĩ: Cha ông mình đời đợi
chịu ơn chịu nước, ta phải dốc hết lòng thành, để nối tiếp cái
lòng trung của cha ông mình mới được”.
( Trích Vào phủ chúa Trịnh, Tr8, SGK Ngữ văn 11 NC,Tập I,
NXBGD 2007)
1/ Văn bản trên có nội dung gì?
2/ Xác định hình thức loại câu trong câu văn“Bệnh thế này
không bổ thì không được”. Câu này có nội dung khẳng định,
đúng hay sai ?
3/ Trình bày những diễn biến tâm trạng của Lê Hữu Trác khi
kê đơn?

Tìm tòi, mở rộng

Khái quát phẩm chất hình tượng
Lê Hữu Trác trong đoạn trích.
Ông có phải là Ông Lười như bút
hiệu tự đặt? Vì sao? Viết đoạn văn
5 đến 7 dòng để trả lời câu hỏi.