Tiết 87, 88 - Văn bản 2:

NGÔI MỘ CỔ
(Phạm Cao Củng)

I. Trải nghiệm
cùng văn bản

I. Trải nghiệm cùng văn bản
1. Đọc văn bản
2. Kĩ năng dự đoán
Dự đoán
1. Dụng ý của Kì Phát khi
đọc to bài thơ này là gì?

1. Nội dung bao quát của văn bản
- Ngôi mộ cổ kể về hành trình thám tử Kỳ
Phát cùng ba trưởng ngành nhà họ Đặng
đến khu mộ cổ. Họ giải mã nội dung của
các câu thơ trong bài thơ luật Đường
(được khắc ở đáy bốn chiếc đĩa cổ mà ông
tổ họ Đặng để lại), tìm thấy đường vào
khu mộ để tìm kho báu của gia tộc.

2. Một số yếu tố trong truyện trinh thám
a. Chi tiết
- Chi tiết giúp Kỳ Phát phán đoán hướng tìm kho báu:
Nội dung các câu thơ trong bài thơ thất ngôn bát cú
được ghép từ hai câu thơ in trên bốn chiếc đĩa cổ.

+ Câu thơ thứ nhất: Xác định địa điểm cất giữ kho báu (bãi
bể Văn Lý).
+ Câu 2, 3, 4: Bước bảy bước từ cái cây để thấy được
“nguyệt lão giấu mình” và xác định được hai hướng tả hữu từ hai cành cây đâm ra theo hai hướng đông - tây.
Dùng quả dọi để xác định hướng thẳng xuống đất từ hai
cành cây ấy.
+ Câu 5, 6: Bước 22 bước từ cành bên đông, bước 100
giây từ cành bên tây.
+ Câu 7, 8: Đánh dấu hai điểm đông - tây, nối lại với
nhau, đo từ chỗ đánh dấu theo đường thẳng 100 trượng
chính là lối xuống hầm mộ có kho báu.

Ở chương trước đó, tác giả kể lại việc thám tử
Kỳ Phát cất công tra cứu về ông tổ họ Đặng. Nhờ
đó, chàng biết rằng: Ông tổ họ Đặng là Đinh Củng
Viên được ban thưởng rất nhiều châu báu khi đi sứ
ở Trung Quốc. Ông ta chôn của cải cho con cháu
đời sau. Ông nhờ Mác-cô Pô-lô (một cố đạo người
Âu) bày cách vẽ bản đồ kho báu. Mác-cô Pô-lô thuê
một lò gốm sứ làm bốn chiếc đĩa để cất giấu bản đồ
chỉ dẫn nên ông ta cho khắc tên của mình ở đáy đĩa
(chữ M viết theo lối chữ triện cổ, nên dễ bị nhầm
lẫn là con dấu).

b. Nhân vật
Đặc điểm nhân vật thám tử
trong truyện trinh thám
Kĩ thuật điều tra vượt trội
Khả năng quan sát tinh
tường, nhạy bén
Khả năng quan sát, suy luận
sắc bén
Nhận xét chung về nhân vật:

Thể thiện ở nhân vật Kì Phát

Đặc điểm nhân vật thám
tử trong truyện trinh thám

Thể thiện ở nhân vật Kì Phát

Điều
tra
sự
thật
việc
Đặng
Bá
Vy
giấu
chiếc
đĩa
thứ
tư,
không
muốn
chia
sẻ
thông
tin
với
Kĩ thuật điều tra vượt
anh em trong gia tộc.
trội
- Sử dụng dây quả dọi từ hai cành cây hướng đông, tây để xác định vị trí dẫn đến kho
- Quan sát không gian xung quanh khu mộ cổ, ghép nối các cảnh quan thực tế (bãi bể, cây,
báu.
Khả năng quan sát cành cây, trăng) với các chi tiết trong bài thơ luật Đường để tìm hướng đi đến hầm mộ.
tinh tường, nhạy bén - Quan sát từng dấu vết nhỏ trên đường vào hầm mộ, kể cả trong đêm tối; từ đó, Kỳ Phát
biết được Bá Vy cùng đồng bọn đã đến khu mộ trước, nhờ vào vết chân còn mới mà họ để
-lại.
Phân tích, giải mã được các chi tiết mơ hồ, khó hiểu trong bài thơ như: “nguyệt lão giấu
mình”, “xoay tả hữu”, “chạy đông tây”, “đông hai mươi bước thêm hai bước”; nhờ vào quá
Khả năng quan sát, trình suy luận logic mà Kỳ Phát xác định đúng đường vào hầm mộ.
suy luận sắc bén
- Sắp xếp, tìm mối liên kết từ các chi tiết nhỏ nhất trong quá trình suy luận như: Tài sản của
ông tổ họ Đặng, vai trò của viên cố đạo người Pháp và câu thơ khó hiểu “Tây một trăm giây
thẳng một dây”.
Nhận xét chung về nhân vật:
- Nhân vật Kỳ Phát thể hiện những đặc điểm của một người thám tử tài năng trên các phương diện: Khả năng
suy luận, phân tích, phán đoán, sự dứt khoát trong hành động,...
- Nhân vật Kỳ Phát cũng bộc lộ những phẩm chất đáng quý như: dũng cảm, kiên trì, bền bỉ trước những thách
thức, khó khăn trên hành trình đi tìm sự thật.

b. Nhân vật
- Nhân vật Kỳ Phát thể hiện những đặc điểm
của một người thám tử tài năng trên các
phương diện: Khả năng suy luận, phân tích,
phán đoán, sự dứt khoát trong hành động,...
- Kỳ Phát cũng bộc lộ những phẩm chất
đáng quý như: dũng cảm, kiên trì, bền bỉ
trước những thách thức, khó khăn trên hành
trình đi tìm sự thật

c. Lời người kể chuyện, lời nhân vật
- Lời người kể chuyện:
+ Chàng bỗng tự nhiên nói.
+ Rồi chàng hắng giọng ngâm to bài thơ bát cú.
+ Kỳ Phát chạy lại gốc, cởi áo ngoài rồi leo lên thoăn thoắt.
Đến chạc hai cành cây ấy thì chàng ngồi nghỉ rồi leo ra một
cành.
+ Kỳ Phát lại trèo sang cành cây thứ hai, rồi cũng dòng
chùm chìa khoá xuống, Liên Ty lại lấy que đánh dấu.
+ Ra dáng ngẫm nghĩ, Liên Ty đếm từ chỗ đích thứ nhất bước
về phía đông hai mươi hai bước.
+ Kỳ Phát bèn cùng Liên Ty căng một chiếc dây thẳng nối
liền hai chỗ đánh dấu.

- Lời nhân vật:
+ Các ông “đứng ngắm cây ” xem có thấy gì không?
+ Tôi để ý trăng bây giờ bị lấp sau thân cây.
+ Đó là “Nguyệt lão giấu mình”. Ngay chỗ bóng trăng bị lấp
có hai cành cây đâm ra hai bên, hai bên tả hữu, các ông hiểu
chưa? Các ông hãy nhận kĩ lấy hai cành cây ấy.
+ Phải rồi, cành bên đông và cành bên tây.
+ “Đông hai mươi bước thêm hai bước ” tôi hiểu, nhưng “Tây
một trăm giây thẳng một dây ” thì tôi chịu. Một trăm giây là
gì?
+ Là một trăm giây đồng hồ, ông quên rằng chính Mác-cô Pôlô một người Âu đã bầy cho Đinh Củng Viên cách giấu của này
rồi ư?

- Việc sử dụng kết hợp lời người kể chuyện và lời
nhân vật có tác dụng:
+ Giúp mô tả cụ thể các hành động, sự việc diễn ra,
khiến người đọc như được thấy tận mắt chặng hành
trình khám phá lối vào ngôi mộ cổ của Kỳ Phát và
anh em nhà họ Đặng.
+ Giúp thể hiện suy nghĩ, quá trình tư duy, suy luận
của Kỳ Phát khi giải mã bí ẩn của bài thơ luật
Đường.
+ Giúp khẳng định vai trò quan trọng, mang tính
định hướng, dẫn dắt của Kỳ Phát trong suốt tiến
trình tìm kho báu.

- Việc thám tử Kỳ Phát đọc to bài thơ thất ngôn bát cú có những tác dụng sau:
+ Giúp những người đi tìm kho báu bám sát các thông tin, từ ngữ trong bài thơ
như một tấm bản đồ dẫn đường đến kho báu. Nội dung bài thơ chính là các
manh mối về hướng đi (đông, tây, thẳng), về khoảng cách (7 bước chân, 20
bước chân, 100 giây bước chân) để đến kho báu nhà họ Đặng.
+ Giúp ba anh em họ Đặng cùng tham gia giải mã bí ẩn của bài thơ với Kỳ
Phát. Chàng đọc to bài thơ cho mọi người nghe để cùng suy ngẫm, liên kết các
chi tiết thực tế trong không gian trước mắt, xác định đường đi.
+ Giúp tăng sự hứng thú, kịch tính, tạo nên một không khí bí ẩn xung quanh
khu lăng mộ của gia tộc họ Đặng, một không gian chứa đầy bí mật về kho báu
của cụ tổ.
+ Giúp khẳng định vai trò, tầm quan trọng của thám tử Kỳ Phát, chàng là người
am hiểu, là người duy nhất có khả năng giải mã các manh mối trong bài thơ.

d. Ngôi kể
- Ngôi kể: Ngôi thứ ba, người kể
chuyện khách quan, người đứng
bên ngoài kể lại câu chuyện.

- Ưu thế của việc sử dụng ngôi kể số ba:
+ Giúp tác giả kể chuyện, miêu tả nhân vật một cách khách
quan, sinh động. Khi sử dụng ngôi kể thứ ba, người đọc sẽ
được quan sát thám tử Kỳ Phát một cách khách quan, chứ
không phải thông qua lăng kính chủ quan của người kể chuyện
ngôi thứ nhất như VB Chiếc mũ miện dát đá be-rô. Từ đó,
người đọc thấy được tài năng của Kỳ Phát cũng như sự hợp
tác, hỗ trợ của những nhân vật phụ (ba anh em nhà họ Đặng)
đã giúp sức cho Kỳ Phát tìm được đường vào hầm mộ. Họ là
người được thừa hưởng tài sản của cha ông để lại nhưng họ
cũng có công trong việc dốc lòng tìm kiếm, khám phá.
+ Mang đến cho người đọc cảm giác như đang được tận mắt
chứng kiến cảnh đi tìm kho báu. Điều này khác với VB Chiếc
mũ miện dát đá be-rô: Người đọc không được tận mắt chứng
kiến mà chỉ được nghe bác sĩ Oát-sân kể lại thông qua những
gì Hôm kể với ông về hành trình phá án của mình.

III. Tổng kết

Đặc điểm truyện trinh thám
Không gian, thời gian
Cốt truyện, sự kiện
Chi tiết
Nhân vật chính
Lời người kể chuyện,
lời nhân vật

Kinh nghiệm đọc truyện trinh thám theo đặc trưng thể loại

Đặc điểm truyện
trinh thám

Không gian,
thời gian

Cốt truyện,
sự kiện

Chi tiết

Kinh nghiệm đọc truyện trinh thám theo đặc trưng thể loại
- Xác định thời gian, không gian diễn ra câu chuyện
- Xác định bối cảnh xã hội liên quan đến câu chuyện
- Chỉ ra được tác dụng của không gian, thời gian trong việc thúc đẩy tiến
trình khám phá vụ án, tìm ra sự thật
- Tóm tắt các sự kiện chính trong cốt truyện
- Nhận diện được vai trò của từng sự kiện theo tiến trình điều tra, sáng tỏ
vụ án: Vụ án xảy ra  Người điều tra tiến hành điều tra  Tình huống phức
tạp bất ngờ xuất hiện  Cuộc điều tra gặp nhiều bế tắc  Thủ phạm cùng
quá trình gây án bị vạch trần
- Xác định các chi tiết đóng vai trò là mắt xích giúp thám tử phá án, dù là
chi tiết nhỏ nhất
- Phân tích được tác dụng của các chi tiết quan trọng trong hành trình
khám phá sự thật của các nhân vật

Kinh nghiệm đọc truyện trinh thám theo đặc trưng
thể loại
- Xác định nhân vật chính, nhân vật phụ
- Xác định vai trò của các nhân vật trong truyện
Nhân vật chính - Giải thích, phân tích được tiến trình phá án của nhân
vật chính cùng những phẩm chất của một thám tử mà
nhân vật đã thể hiện
- Xác định lời người kể chuyện, lời nhân vật
Lời người kể - Chỉ ra được vai trò của lời người kể chuyện trong quá
chuyện,
trình dẫn dắt câu chuyện
lời nhân vật - Giải thích, phân tích được tác dụng của việc sử dụng
đối thoại, độc thoại nội tâm (nếu có) trong lời nhân vật

Đặc điểm truyện
trinh thám

Luyện tập,
vận dụng

Truy
Tìm
Kho
Báu
Ai
Cập

1. Nhân vật chính trong văn bản “Ngôi
mộ cổ” là ai?
A. Kỷ Phát

C. Liên Ty

B. Đức Phát

D. Kỳ Phát

15s

BẮT ĐẦU

2. Chi tiết nào trong văn bản “Ngôi mộ cổ”
giúp Kỳ Phát phán đoán hướng tìm kho báu?
A. Nội dung các câu
thơ trong bài thơ thất
ngôn tứ tuyệt

C. Nội dung các câu
thơ trong bài thơ lục
bát

B. Nội dung các câu
thơ trong bài thơ thất
ngôn bát cú

D. Nội dung các câu
thơ trong bài thơ song
thất lục bát

15s

BẮT ĐẦU

3. Theo như nội dung bài thơ trong văn bản
“Ngôi môn cổ” thì “Nguyệt lão giấu mình” có
nghĩa là gì?
A. Trăng bị lấp sau
mây

C. Trăng bị lấp sau
thân cây

B. Trăng bị lấp sau
núi

D. Trăng bị lấp sau
rặng tre

15s

BẮT ĐẦU

4. Nhân vật “Kì Phát” mang những đặc điểm
nào của nhân vật truyện trinh thám?

A. Kĩ thuật điều tra
vượt trội

C. Khả năng quan sát
tinh tường, nhạy bén

B. Khả năng quan
sát, suy luận sắc bén

D. A, B, C đều đúng

15s

BẮT ĐẦU

5. Trong bài thơ thất ngôn bát cú trong
văn bản, câu thơ thứ mấy xác định địa
điểm cất giữ kho báu ?
A. Câu thứ nhất

C. Câu thứ hai

B. Câu thứ ba

D. Câu thứ tư

15s

BẮT ĐẦU

6. Văn bản được kể với ngôi thứ mấy?

A. Ngôi thứ nhất

B. Ngôi thứ ba

C. Kết hợp giữa ngôi
thứ nhất và ba

D. Ngôi thứ 2

15s

BẮT ĐẦU

Tạm biệt các em!