Khởi động
- Kể tên những bài thơ em đã được học và đọc?
- Muốn người khác hiểu được những đặc sắc về nội
dung chủ đề cũng như nghệ thuật của những bài
thơ đó em cần sử dụng kiểu bài viết nào?

Tiết 107, 108 - Viết:
VIẾT BÀI VĂN PHÂN TÍCH
MỘT TÁC PHẨM VĂN HỌC

I. Tri thức
về kiểu bài

- Phân tích một tác phẩn văn học thuộc kiểu bài NLVH,
trong đó người viết dùng lí lẽ, bằng chứng để làm rõ chủ
đề và một số nét đặc sắc về hình thực nghệ thuật của tác
phẩm và hiệu quả của nó đối với việc thể hiện nội dung
tác phẩm.
- Bài nghị luận phân tích tác phẩm văn học
viết ra nhằm giúp người đọc hiểu sâu sắc
hơn về cả nội dung tư tưởng và hình thức
nghệ thuật của tác phẩm, cũng như đánh
giá tác động của chúng trong việc thể hiện
giá trị của tác phẩm.

- Bố cục bài văn phân tích 1 tác phẩm văn học
+ Mở bài: giới thiệu về TPVH, nêu ý kiến khái quát về
chủ đề và nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của TP.
+ Thân bài: lần lượt trình bày các luận điểm làm
nổi bật chủ đề và một số nét đặc sắc về hình thức
nghệ thuật và tác dụng của nó với việc thể hiện nội
dung TP.
+ Kết bài: khẳng định lại ý kiến về chủ đề và một số
nét đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm; nêu suy nghĩ,
cảm xúc, trải nghiệm cá nhân hoặc bài học rút ra từ tác
phẩm.

II. Hướng dẫn
phân tích kiểu văn bản

I. Hướng dẫn phân tích kiểu văn bản
1. Đọc văn bản mẫu
Bài văn phân tích, đánh giá tác phẩm
Trong lời mẹ hát (Trương Nam Hương)

2. Phân tích mẫu

Luận đề: Giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ
Trong lời mẹ hát (Trương Nam Hương)
Luận điểm 2:

Luận điểm 1:
Lí lẽ 1.1:

Lí lẽ 1.2:

Bằng chứng 1.1:

Bằng chứng 1.2:

Lí lẽ 1.3:

Bằng chứng 1.3:

Lí lẽ 2.1:

Lí lẽ 2.2:

Bằng chứng 2.1:

Bằng chứng 2.2:

Luận đề: Giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ
Trong lời mẹ hát (Trương Nam Hương)
Luận điểm 2: Những đặc sắc về
Luận điểm 1: Chủ đề ý nghĩa lời ru và các khía cạnh
hình thức n/thuật và tác dụng thể
nội dung của chủ đề
hiện chủ đề

Lí lẽ 1.1: - Lời ru
của mẹ như dòng
sông kì diệu.. đầy
màu sắc.
- Từ lời ru, mẹ đã
đưa con đến gần
với vẻ đẹp của quê
hương,…
yêu
thương đất nước
mình.
Bằng chứng 1.1:
- Tuổi thơ … ngọt
ngào
- cánh cò trắng, dải
đồng xanh, vàng
hoa mướp, khóm
trúc, lùm tre huyền
thoại, vấn vít dây
trầu.

Lí lẽ 1.2: - lời ru của
mẹ hoà cùng tiếng
cối,… hiểu được sự
vất vả, nhọc nhằn
của mẹ.
 - Cả một đời hi sinh,
khổ đau, nhưng tình
yêu thương của mẹ
mãi đong đầy
Bằng chứng 1.2:
- Con nghe thập thình
tiếng cốí… ru con
- Con nghe dập dờn sóng
lúa… hạt gạo rồi
- thương mẹ một đời
khốn khó, thương mẹ
một đời cay đắng
- giàu những tiếng ru nôi,
thào thơm

Lí lẽ 1.3: - Vị trí thứ
nhất,… cảm nhận
khúc ru.
- Vị trí thứ hai, … sự
cao cả của lòng mẹ,
- Câu thơ vừa là một
sự biết ơn nguồn
cội… lời hứa đến
tương lai.
Bằng chứng 1.3:
- Lời ru chắp con đôi
cánh/ Lớn rồi con sẽ
bay xa.

Lí lẽ 2.1: Màu tóc
mẹ bạc trắng in hằn
dấu vết thời gian,
cũng gợi ra những
vất vả, gian truân
của đời mẹ và sự
thổn thức, "nôn
nao"
nỗi
lòng
thương xót của
con.
Bằng chứng 2.1:

- Thời gian chạy
qua
tóc
mẹ…
trắng đến nôn nao
- Lưng mẹ cứ
còng dần xuống/
Cho con ngày một
thêm cao

Lí lẽ 2.2: - tạo nên
điệp khúc da diết,
dặt dìu,
- đang nghe nhạc
điệu êm đềm của
lời ru cũng như
khúc nhạc lòng da
diết của tình mẫu
tử
Bằng chứng 2.2:

- thể thơ sáu chữ
- nhịp 2/2/2,2/4,3/3
- hệ thống vần
chân với các âm
“a”

Theo em, phân tích, đánh giá một số nét đặc sắc nghệ
thuật của một tác phẩm thơ khác gì so với tác phẩm
truyện?
Về cơ bản, kiểu bài phân tích, đánh giá một
số nét đặc sắc nghệ thuật của một tác phẩm thơ
khác với tác phẩm truyện ở chỗ đặc điểm hình
thức của thể loại.
- Đối với thơ, nét đặc sắc về hình thức nghệ
thuật thể hiện ở từ ngữ, hình ảnh, vần, nhịp,
biện pháp tu từ,..
- Đối với truyện là cốt truyện, tình huống, nhân
vật, ngôi kể, sự việc, chi tiết nghệ thuật,…

Khi viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm thơ cần
lưu
ý:
1. Xác định và làm rõ chủ đề của bài thơ:

- Trước tiên, cần đọc kỹ để hiểu rõ nội dung, ý nghĩa chính của bài thơ. Chủ đề có thể là
một vấn đề lớn như tình yêu quê hương, con người, thiên nhiên, hay các triết lý sâu xa
về cuộc sống.
- Cần phân tích những câu thơ, hình ảnh, ngôn từ mang tính biểu tượng để làm rõ chủ đề
2.
Chú
ý
đến
các
nét
đặc
sắc
về
nghệ
thuật:
đó.
- Thơ có ngôn ngữ cô đọng, hình ảnh biểu cảm, và thường sử dụng nhiều biện pháp tu
từ (như ẩn dụ, hoán dụ, so sánh, nhân hóa,...). Khi phân tích, cần chú trọng những biện
pháp nghệ thuật mà tác giả sử dụng và giải thích vì sao chúng có hiệu quả trong việc
truyền tải nội dung.
- Cách dùng từ, nhịp điệu, thể loại thơ cũng là những yếu tố nghệ thuật cần xem xét.
Chúng góp phần tạo nên phong cách riêng và giá trị thẩm mỹ cho bài thơ.
3. Đánh giá hiệu quả thẩm mỹ của tác phẩm:
- Sau khi phân tích các yếu tố nghệ thuật, cần nêu bật được tác động của chúng đối với
cảm xúc người đọc. Bài thơ có tạo nên sự rung động, gợi nên những hình ảnh sống
động, hay làm nổi bật thông điệp mà tác giả muốn truyền tải hay không?

III. Hướng dẫn
quy trình viết

Thao tác cần làm

Quy trình viết
Bước 1:
Chuẩn bị
trước khi viết
Tìm ý
Bước 2: Tìm ý
và lập dàn ý Lập dàn ý
Bước 3: Viết
bài

Xem lại và chỉnh sửa

Bước 4: Xem
lại và chỉnh
sửa, rút kinh Rút kinh nghiệm
nghiệm

Tác dụng

Thao tác cần làm
Xác định mục đích, người đọc
Bước 1: Chuẩn Xác định đề tài
bị trước khi viết
Thu thập tư liệu
Quy trình viết

Tìm ý:
- Đọc kĩ văn bản lựa chọn
Bước 2: Tìm ý - Xác định chủ đề, một số nét độc đáo về nghệ
thuật
và
vai
trò
của
nó
trong
việc
thể
hiện
nội
và lập dàn ý
dung.
Lập dàn ý: Chọn lọc và sắp xếp các ý vừa tìm
được thành dàn ý hoàn chỉnh.
Bước 3: Viết bài Triển khai bài viết dựa trên dàn ý.
Bước 4: Xem lại Dùng bảng kiểm để tự xem lại và chỉnh sửa
và chỉnh sửa,
Ghi
lại
những
điều
cần
lưu
ý
về
cách
viết
kiểu
rút kinh
bài
nghị
luận
phân
tích
một
tác
phẩm
văn
học.
nghiệm

Tác dụng
Xác định đúng yêu cầu của đề
bài, mục đích và người đọc
(định hướng được nội dung,
cách viết).
- Xác định được chủ đề và căn
cứ xác định chủ đề; một số nét
độc đáo về nghệ thuật và vai
trò của nó trong việc thể hiện
nội dung văn bản (tìm được ý,
lập được dàn ý, đảm bảo không
sót ý). Triển khai các ý được
đầy đủ dựa trên dàn ý.
Hoàn thiện bài viết, rút được
kinh nghiệm để có thể viết bài
văn khác tốt hơn.

IV. Thực hành
viết theo quy trình

Đề bài. Hãy viết bài văn nghị luận phân
tích một bài thơ mà em yêu thích, làm rõ chủ
đề, những nét đặc sắc về hình thức nghệ
thuật và hiệu quả thẩm mĩ của nó.

1. Xác định đề tài, mục đích và đối tượng
Đề tài bài viết là gì?
- Đề tài của bài viết là phân tích một bài thơ mà em yêu
thích. Em sẽ làm rõ chủ đề của bài thơ, những nét đặc
sắc về hình thức nghệ thuật và hiệu quả thẩm mỹ của
tác phẩm.
Em dự định viết bài này cho ai đọc, nhằm mục đích gì?
- Em có thể viết bài này cho giáo viên, bạn bè hoặc những
người yêu thích văn chương đọc. Mục đích là để thể hiện
sự hiểu biết của bạn về tác phẩm thơ, chia sẻ góc nhìn cá
nhân và làm nổi bật những giá trị nghệ thuật, ý nghĩa sâu
sắc của bài thơ.

Với đối tượng và mục đích ấy, em dự
định sẽ chọn cách viết như thế nào?
- Em nên chọn cách viết có tính chặt chẽ,
logic nhưng vẫn gần gũi, dễ hiểu. Lời văn
cần rõ ràng, mạch lạc và có dẫn chứng cụ
thể để thuyết phục người đọc. Đồng thời,
cách viết cần thể hiện sự cảm thụ tinh tế
và sáng tạo của bạn đối với bài thơ.

4. Em cần thu thập những thông tin gì về tác phẩm thơ? Những thông tin
đó có thể tìm được ở đâu và thu thập bằng cách nào?
Em cần thu thập các thông tin như:
- Tác giả của bài thơ (tiểu sử, phong cách sáng tác).
- Nội dung chính của bài thơ.
- Chủ đề, ý nghĩa và thông điệp mà bài thơ truyền tải.
- Các biện pháp nghệ thuật đặc sắc (từ ngữ, hình ảnh, vần, nhịp,
BPTT…).
- Hiệu quả thẩm mỹ và cảm xúc mà bài thơ mang lại cho người
đọc.
Những thông tin này có thể tìm trong:
- Sách giáo khoa, sách tham khảo về văn học.
- Các bài phê bình văn học, phân tích thơ trên các trang web uy tín
hoặc từ các tài liệu học tập trực tuyến.
- Em có thể trao đổi với thầy cô, bạn bè để hiểu sâu hơn về tác

2. Làm mẫu thao tác tìm ý, lập dàn ý, viết bài
RA VƯỜN NHẶT NẮNG
(Nguyễn Thế Hoàng Linh)
Ông ra vườn nhặt nắng
Tha thẩn suốt buổi chiều
Ông không còn trí nhớ
Ông chỉ còn tình yêu
 
Bé khẽ mang chiếc lá
Đặt vào vệt nắng vàng
Ông nhặt lên chiếc nắng
Quẫy nhẹ, mùa thu sang

Tìm ý, lập
dàn ý

a. Mở bài:
- Giới thiệu tác giả: Nguyễn Thế Hoàng Linh là một nhà thơ trẻ
sinh năm 1982 tại Hà Nội. Anh sáng tác thơ từ năm 12 tuổi, với
phong cách hồn nhiên, ngộ nghĩnh, trong trẻo, và tươi vui, đặc biệt
là những bài thơ viết cho trẻ em.
- Giới thiệu tác phẩm: Bài thơ "Ra vườn nhặt nắng" là một tác
phẩm tiêu biểu trong sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Thế Hoàng
Linh, mang đến những cảm xúc nhẹ nhàng, ấm áp về tình yêu
thương và sự gắn kết giữa các thế hệ.
- Dẫn dắt vào vấn đề nghị luận: Bài thơ không chỉ là sự miêu tả
một cảnh tượng bình yên mà còn chứa đựng những giá trị tinh thần
sâu sắc về tình yêu thương và sự hồn nhiên của cuộc sống.

Viết mở bài:
Nguyễn Thế Hoàng Linh là một nhà thơ trẻ sinh năm
1982 tại Hà Nội, bắt đầu sáng tác từ năm 12 tuổi. Với "gia
tài" là hàng ngàn bài thơ, Nguyễn Thế Hoàng Linh đã khẳng
định mình là một trong những tác giả có phong cách sáng
tác hồn nhiên, ngộ nghĩnh, trong trẻo và tươi vui, đặc biệt là
những bài thơ dành cho trẻ em. Bài thơ "Ra vườn nhặt
nắng" là một tác phẩm tiêu biểu trong sự nghiệp sáng tác
của anh, mang đến cho người đọc những cảm xúc nhẹ
nhàng, ấm áp về tình yêu thương và sự gắn kết giữa các thế
hệ. Bài thơ không chỉ là sự miêu tả một cảnh tượng bình yên
mà còn chứa đựng những giá trị tinh thần sâu sắc về tình
cảm gia đình, đặc biệt là tình yêu thương giữa ông và cháu.

b. Thân bài:
Luận điểm 1: Phân tích chủ đề văn bản
- Nêu chủ đề: Chủ đề của bài thơ "Ra vườn nhặt nắng" là sự gắn kết
giữa các thế hệ trong gia đình, đặc biệt là tình yêu thương của người ông
dành cho cháu và tình cảm hồn nhiên của đứa trẻ.
- Phân tích chủ đề: Bài thơ miêu tả hình ảnh người ông ra vườn "nhặt
nắng", một hành động tưởng chừng như đơn giản nhưng lại gợi lên
nhiều suy nghĩ về sự gắn kết và tình yêu thương giữa các thế hệ. Hình
ảnh ông "không còn trí nhớ, chỉ còn tình yêu" thể hiện sự suy giảm về
thể chất nhưng tình cảm vẫn nguyên vẹn, sâu đậm. Hành động của bé
mang chiếc lá đặt vào vệt nắng và ông nhặt chiếc nắng lên, làm mùa thu
như được "quẫy nhẹ" sang, biểu trưng cho sự tiếp nối giữa các thế hệ, sự
trong trẻo và tình cảm chân thành.

Viết đoạn văn phân tích chủ đề văn bản:
Chủ đề của bài thơ "Ra vườn nhặt nắng" là sự gắn kết giữa các thế hệ trong gia đình, đặc biệt
là tình yêu thương sâu đậm của người ông dành cho cháu và tình cảm hồn nhiên của đứa trẻ. Bài
thơ mở ra bằng hình ảnh người ông "ra vườn nhặt nắng" – một hành động tưởng chừng như giản
đơn nhưng lại chứa đựng sự chăm chút, yêu thương và gắn kết với thiên nhiên, cuộc sống. Hình ảnh
ông "không còn trí nhớ, chỉ còn tình yêu" thể hiện sự suy giảm về trí nhớ, về thể chất, nhưng tình
cảm ông dành cho cháu vẫn còn nguyên vẹn, sâu sắc. Điều này cho thấy rằng, dù thời gian có trôi
qua, dù sức khỏe có giảm sút, nhưng tình yêu thương trong gia đình vẫn luôn tồn tại, không bao giờ
phai nhạt.
Bé – hình ảnh của sự hồn nhiên, trong trẻo – khẽ mang chiếc lá đặt vào vệt nắng vàng, ông nhặt
lên chiếc nắng và quẫy nhẹ, mùa thu sang. Hành động của bé không chỉ là một cử chỉ vô tư của trẻ
nhỏ mà còn là biểu tượng cho sự tiếp nối giữa các thế hệ. Chiếc lá, vệt nắng, mùa thu đều là những
hình ảnh gần gũi, bình dị, nhưng dưới ngòi bút của Nguyễn Thế Hoàng Linh, chúng trở thành
những biểu tượng đầy ý nghĩa, thể hiện sự kết nối giữa ông và cháu, giữa quá khứ và hiện tại.

3. Thực hành viết theo quy trình

4. Xem lại và chỉnh sửa, rút kinh nghiệm
- Nhóm 2 HS trao đổi bài viết cho nhau để
đọc và đánh giá, nhận xét bài viết của bạn dựa
vào bảng kiểm.
- Mời một số HS đọc bài viết của mình trên
lớp, HS khác nhận xét dựa vào bảng kiểm
trong SGK.

Bảng kiểm kỹ năng viết bài văn phân tích một tác phẩm văn học
Tiêu chí
Mở bài Giới thiệu tên tác phẩm, thể loại và tên tác giả (nếu có)
 
Khái quát đặc sắc của tác phẩm (chủ đề, hình thức nghệ thuật nổi bật)

 

 

 

 

 

 

 

 

Phân tích lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ các đặc sắc nghệ thuật

 

 

Khẳng định lại ý kiến về chủ đề, những nét đặc sắc về nghệ thuật.

 

 

Nêu suy nghĩ, cảm xúc hoặc bài học rút ra từ tác phẩm

 

 

Không mắc lỗi chính tả, dùng từ và đặt câu

 

 

Trình bày luận điểm về chủ đề của tác phẩm.
 Thân Phân tích lí lẽ, bằng chứng để làm sáng tỏ một vài khía cạnh nội dung chủ đề.
bài
Trình bày luận điểm về những nét đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm

Kết bài

Diễn đạt

Đ CĐ

Cách mở bài lôi cuốn, hấp dẫn.
Cách kết bài đặc sắc, ấn tượng.
Sử dụng hiệu quả các phép liên kết để tạo sự mạch lạc cho bài viết.

Tạm biệt các em!