Giáo viên: Vũ Thu Hương
TRƯỜNG THCS ĐẠI ĐỒNG
2020 - 2021
1.
A. Cái áo này tớ mua những hai trăm nghìn cơ đấy.
A. Ừ, để mình xem thế nào đã.
B. Hai trăm nghìn cơ á?
C. Cậu có thể cho mình mượn được không?
A
B
C
Các bạn đã thực hiện được
mục đích giao tiếp của mình vì bạn B đã nhận xét về giá chiếc áo , bạn C đề nghị cho mượn và bạn A đã xem xét việc cho bạn C mượn áo.
Quan sát tình huống sau và cho biết các bạn có thực hiện được mục đích giao tiếp của mình không? Tại sao?
HÀNH ĐỘNG NÓI

TIẾT 96: HÀNH ĐỘNG NÓI
HOẠT ĐỘNG GIAO TIẾP
HỘI
THOẠI

TIẾT 96: HÀNH ĐỘNG NÓI
I. Tìm hiểu bài
1. Hành động nói là gì?
* Ví dụ:
Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:
Mẹ con Lí Thông đang ngủ, bỗng nghe có tiếng gọi cửa. Ngỡ là hồn oan của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy rối rít. Khi Thạch Sanh vào nhà kể cho nghe chuyện giết chằn tinh, chúng mới hoàn hồn. Nhưng Lí Thông bỗng nảy ra kế khác. Hắn nói:
- Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi. Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
Thạch Sanh lại thật thà tin ngay. Chàng vội vã từ giã mẹ con Lí Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm củi nuôi thân.
(Thạch Sanh)

1. Hành động nói là gì?
* Ví dụ
* Nhận xét:
Đoạn trích trên trên kể về việc gì?
- Đoạn trích kể về việc sau khi giết chằn tinh Thạch Sanh
trở về nhà và mẹ con Lí Thông bảo Thạch Sanh trốn đi để
cướp công của chàng.
Hãy tìm những lời nói của Lí Thông?
- Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi. Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
1. Hành động nói là gì?
* Ví dụ
* Nhận xét

_ (1) Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. (2) Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội chết. (3) Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi. (4) Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
Đẩy Thạch Sanh đi để mình hưởng lợi
Mục đích
Lí Thông nói với Thạch Sanh nhằm mục đích chính là gì?
Câu nào thể hiện rõ nhất mục đích ấy?
1. Hành động nói là gì?
* Ví dụ
* Nhận xét

Lí Thông có đạt được mục đích của mình không?
Chi tiết nào nói lên điều đó?

Mẹ con Lí Thông đang ngủ, bỗng nghe có tiếng gọi cửa. Ngỡ là hồn oan của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy rối rít. Khi Thạch Sanh vào nhà kể cho nghe chuyện giết chằn tinh, chúng mới hoàn hồn nhưng Lí Thông bỗng nảy ra kế khác. Hắn nói :
- Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi. Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
Thạch Sanh lại thật thà tin ngay. Chàng vội vã từ giã mẹ con Lí Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm củi nuôi thân. (Thạch Sanh)
1. Hành động nói là gì?

Lí Thông đã thực hiện mục đích của mình bằng phương tiện gì?
Nếu hiểu hành động là một việc làm cụ thể của con người nhằm một mục đích nhất định thì việc làm của Lí Thông có phải là một hành động nói không? Vì sao?
_ (1) Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. (2) Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội chết. (3) Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi. (4) Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
Đẩy Thạch Sanh đi để mình hưởng lợi
Mục đích
Lời nói
Có
Mục đích
Hành động nói
Qua ngữ liệu phân tích vừa rồi, em hãy cho biết “ Hành động nói” là gì?
1. Hành động nói là gì?
Ví dụ
Nhận xét
Kết luận
Hành động nói là hành động được thực hiện
bằng lời nói nhằm mục đích nhất định.
Bài tập tình huống
A hỏi B:
- Mấy giờ rồi ?
B có thể ứng xử như sau:

Câu trả lời của B thỏa mãn được việc cung cấp thông tin cần thiết cho A.

(1) B im lặng không trả lời.
B có cộng tác nhưng B không nắm được nội dung thông tin để trả lời theo nội dung đòi hỏi của A.
B không cộng tác với A. Có thể B đang mải theo đuổi chuyện riêng của mình và không nghe thấy lời A hỏi. Hoặc có thể B nghe thấy lời A nhưng không muốn trả lời.

(2) B nói: Xin lỗi, tôi không biết.

(3) B nói: 3 giờ rồi.
=> Hành động nói => Hỏi
1. Hành động nói là gì?
Lưu ý 1: Khi thực hiện hành động nói có thể đạt được mục đích nói mà cũng có thể không.
Vậy theo em hành động nói có thể đạt được hiệu quả giao tiếp hay không lệ thuộc vào điều gì?
- Lệ thuộc vào người nghe có chịu cộng tác với người nói hay không. - Vốn hiểu biết và khả năng suy đoán của người nghe có đủ để tiếp nhận lời nói của người nói hay không?
2. Một số kiểu hành động nói thường gặp
Ví dụ:
? Trong đoạn trích ở mục I, mỗi câu nói của Lý Thông đều có mục đích nhất định. Những mục đích ấy là gì?
Câu hỏi thảo luận
30
29
28
27
26
25
24
23
22
21
20
19
18
17
16
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
Hết giờ
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
60
59
Trình bày
Đe dọa
Cầu khiến
Hứa hẹn
VD2: Chỉ ra các hành động
nói trong đoạn trích và cho biết mục đích của mỗi hành động?
Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng
luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu? Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc.
(...) Chừng như lúc nãy thấy bắt cả chó lớn, chó con, cái Tí vẫn tưởng những con vật ấy sẽ đi thế mạng cho mình, cho nên nó đã vững dạ ngồi im. Bây giờ nghe mẹ giục nó phải đi, nó lại nhếch nhác, mếu khóc:
- U nhất định bán con đấy ư? U không cho con ở nhà nữa ư? Khốn nạn thân con thế này! Trời ơi!... ( Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
Hỏi
Trình bày, thông báo
Hỏi để bộc lộ cảm xúc
Bộc lộ cảm xúc
2. Một số kiểu hành động nói thường gặp
Ví dụ
Nhận xét.
2. Một số kiểu hành động nói thường gặp
Ví dụ
Nhận xét
Kết luận:
Liệt kê các kiểu hành động nói và mục đích nói qua 2 ngữ liệu trên ?
Ghi nhớ 2
Các bạn thực hiện hành động nói nào trong đoạn hội thoại? Bạn Lan có đạt mục đích của mình trong đoạn hội thoại trên không? Vì sao?
Lưu ý 2 : Hành động nói có thể thực hiện thông qua cử chỉ, điệu bộ nhưng dạng điển hình là lời nói.
Bài tập tình huống

Lan: Hà ơi! Cậu vừa đi chơi về đấy à?
Hà: gật đầu
Lan: Cậu đi chơi có vui không?
Hà: lắc đầu
Hãy học thuộc ghi nhớ!

Lưu ý 1: Khi thực hiện hành động nói có thể đạt được mục đích nói mà cũng có thể không
Lưu ý 2: Hành động nói có thể thực hiện thông qua cử chỉ, điệu bộ nhưng dạng điển hình là lời nói.
Ghi nhớ 2: Người ta dựa theo mục đích của hành động nói mà đạt tên cho nó. Những kiểu hành động nói thường gặp là hỏi, trình bày (báo tin, kể, tả, nêu ý kiến, dự đoán…),điều khiển (cầu khiến, đe dọa, thách thức…),hứa hen, bộc lộ cảm xúc.
Ghi nhớ 1: Hành động nói là hành động được thực hiện bằng lời nói nhằm một mục đích nhất định.
II. Luyện tập
BT 1 (Sgk/63) Trần Quốc Tuấn viết Hịch tướng sĩ nhằm mục đích gì? Hãy xác định mục đích của hành động nói thể hiện một câu trong bài Hịch và vai trò của câu ấy đối với mục đích chung.

Trần Quốc Tuấn viết “Hịch Tướng Sĩ” nhằm cổ vũ, kêu gọi tướng sĩ học tập binh thư yếu lược và khích lệ lòng yêu nước của dân ta.
Câu: “Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng”
=>Bày tỏ những suy nghĩ, tình cảm yêu nước, căm thù giặc, mong mỏi toàn quân đoàn kết chống giặc ngoại xâm.
II. Luyện tập
BT 2 ( SGK/64) Hãy chỉ ra các hành động nói và mục đích của mỗi hành động nói trong mỗi đoạn trích.
a. Tiếng chó sủa vang các xóm.
Bà lão láng giềng lại lật đật chạy sang.
- Bác trai đã khá rồi chứ ?
- Cảm ơn cụ nhà cháu đã tỉnh táo như thường. Nhưng xem ý vẫn còn lề bề lệt bệt chừng như vẫn mỏi mệt lắm.
- Này, bảo bác ấy có trốn đi dâu thì trốn. Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ vào thức sưu, không có, họ lại đánh trói thì khổ. Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn.
- Vâng cháu cũng đã nghĩ như cụ. Nhưng để cháo nguội, cháu cho nhà cháu ăn lấy vài húp cái đã. Nhịn suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì.
- Thế thì phải giục anh ấy ăn mau lên đi, kẻo nữa người ta sắp sửa kéo vào rồi đấy!
Rồi bà lão lật đật trở về với vẻ mặt băn khoăn .
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
II. Luyện tập: Bài 2 ý a
Bài 2- ý b/c
b. Lê thận nâng gươm lên ngang đầu nói với Lê Lợi:
- Đây là trời có ý phó thác cho minh công làm việc lớn. Chúng tôi nguyện đem xương thịt của mình theo minh công, cùng với thanh gươm thần này để báo đền tổ quốc! ( Sự tích hồ Gươm )
c. Hôm sau Lão Hạc sang nhà tôi. Vừa thấy tôi, lão báo ngay:
- Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ!
- Cụ bán rồi?
- Bán rồi! Họ vừa bắt xong. […]
- Thế nó cho bắt à?
Mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những vết nhăn xô lại với nhau, ép cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão mếu như con nít. Lão hu hu khóc…
- Khốn nạn…Ông giáo ơi! …Nó có biết gì đâu! Nó thấy tôi gọi về thì chạy ngay về, vẫy đuôi mừng. Tôi cho nó ăn cơm. Nó đang ăn thì thằng Mục nấp trong nhà, ngay đằng sau nó, tóm lấy hai cẳng sau nó dốc ngượcnólên. (Nam Cao, Lão Hạc)
.
II. Luyện tập: Bài 2- ý b/c
1. Đây là Trời … làm việc lớn
Hành động trình bày
2. Chúng tôi … Tổ quốc!
Hành động hứa hẹn
1. Cậu Vàng … ạ!
Hành động thông báo
2. Cụ bán rồi?
3. Bán rồi! Họ vừa bắt xong.
Hành động hỏi
4. Thế nó cho bắt à?.
Hành động thông báo
5. Khốn nạn … gì đâu!
6. Nó thấy tôi… Dốc ngược lên.
.
Bộc lộ cảm xúc
Hành động trình bày
Hành động hỏi
Bài tập 3
Đoạn trích dưới đây có ba từ “ hứa”. Hãy xác định kiểu hành động nói được thực hiện trong mỗi câu ấy
Em để nó ở lại - Giọng em ráo hoảnh - Anh phải hứa với em không bao giờ để chúng ngồi cách xa nhau. Anh nhớ chưa? Anh hứa đi.
Anh xin hứa.
- Tôi mếu máo trả lời và đứng như chôn chân xuống đất, nhìn theo cái bóng bé nhỏ liêu xiêu của em tôi trèo lên xe.
(Khánh Hoài, Cuộc chia tay của những con búp bê)
Bài 3
Đáp án

Anh phải hứa với em…
… xa nhau.
- Anh hứa đi!
Hành động điều khiển
Hành động điều khiển
- Anh xin hứa!
Hành động hứa hẹn
Bài tập ứng dụng
Bài tập vận dụng
Bài tập vận dụng
SƠ ĐỒ TƯ DUY BÀI HỌC
HÀNH ĐỘNG NÓI
KHÁI NIỆM
MỘT SỐ KIỂU HÀNH ĐỘNG NÓI
HÀNH ĐỘNG NÓI LÀ HÀNH ĐỘNG
ĐƯỢC THỰC HIỆN BẰNG LỜI NÓI NHẰM MỤC ĐÍCH NHẤT ĐỊNH

HÀNH
ĐỘNG
ĐIỀU
KHIỂN

HÀNH
ĐỘNG
HỎI



HÀNH
ĐỘNG
TRÌNH
BÀY


HÀNH
ĐỘNG
HỨA
HEN

HÀNH
ĐỘNG
BỘC LỘ
CẢM
XÚC
Cho một đoạn hội thoại sau:
Lớp trưởng: Cô giáo nhắc cả lớp chiều nay đi sinh hoạt. đội.
Tập thể: Cô báo mấy giờ đi?
Lớp trưởng: 2 giờ.

==> Hành động thông báo ( trình bày)
==>Hành động hỏi
==> Hành động thông báo
TÌM TÒI, MỞ RỘNG
* Học bài và nắm nội dung bài học
* Làm thêm các bài tập trong Sách bài tập.
* Chuẩn bị bài “Hành động nói” (tiếp)