CHÍ KHÍ ANH HÙNG
( Trích “ Truyện Kiều”
- Nguyễn Du)
MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
Hiểu được ước mơ công lí của Nguyễn Du qua chí khí lẫm liệt của Từ Hải, một con người có phẩm chất và chí khí phi thường.
Thấy được sự sáng tạo đặc sắc trong việc xây dựng hình tượng anh hùng Từ Hải.
I.Tìm hiểu chung
1.Vị trí:
Từ câu 2213 – 2230 thuộc phần “ Gia biến và lưu lạc” trong “ Truyện Kiều” nói việc Từ Hải dứt áo ra đi, lập sự nghiệp lớn.
2. Hoàn cảnh dẫn đến đoạn trích: Sgk
3. Bố cục:
Ba phần:
4 câu đầu: Khát vọng lên đường của Từ Hải
12 câu tiếp: Lí tưởng anh hùng của Từ Hải
2 câu cuối: Từ Hải dứt áo ra đi
II. Đọc – hiểu văn bản
1.Khát vọng lên đường của Từ Hải
Hoàn cảnh: “ Nửa năm hương lửa đương nồng” -> Đó là cuộc sống lứa đôi hạnh phúc:
“Trai anh hùng, gái thuyền quyên
Phỉ nguyền sánh phượng đẹp duyên cưỡi rồng”
Không gian: “ trời bể mênh mang” là không gian rộng lớn mang tầm vóc vũ trụ. Từ Hải không bằng lòng cuộc sống êm đềm mà chật hẹp nên đã dứt áo ra đi.
- Hình ảnh Từ Hải:
+“ Trượng phu”: chỉ người đàn ông
có khí phách, là bậc anh hùng với hàm ý
ca ngợi, khâm phục.
+“Lòng bốn phương”: là cụm từ
ước lệ chỉ chí khí anh hùng tung
hoành trong thiên hạ, mang tầm vóc
vũ trụ “ Chí làm trai nam bắc đông tây
Cho phỉ sức vẫy vùng trong bốn bể” ( NCT)
+“ Thoắt”: Dứt khoát và nhanh chóng
-> cách nghĩ, cách xử sự của Từ Hải
cũng khác thường.
+“ Mặt phi thường”: phẩm chất xuất chúng.





Hình ảnh nhân vật Từ Hải được thể hiện qua những từ ngữ nào?
- “ Thanh gươm yên ngựa lên đường thẳng rong” là hình ảnh đẹp về người anh hùng không có sự quyến luyến, bịn rịn, không để cho tình cảm lung lạc ý chí.

Đây là hình tượng văn học chỉ những anh hùng xuất chúng, phi thường mang tầm vóc vũ trụ chứ không phải là người bình thường.
Khát vọng lên đường của Từ Hải: là khát khao được vẫy vùng, tung hoành trong thiên hạ, không gì lay chuyển được. “ Từ Hải không phải là người của một nhà, một họ, một làng mà là người của bốn phương” ( Hoài Thanh)
2. Lí tưởng anh hùng của Từ Hải
a.Lời Thúy Kiều:




Trước quyết định ra đi của Từ Hải, Kiều có thái độ gì? Qua lời nói đó chứng tỏ Kiều là người vợ như thế nào?
- “ Phận gái chữ tòng”: bổn phận người vợ là phải theo chồng
- “ Một lòng xin đi”: Không can ngăn Từ Hải mà bày tỏ ước nguyện đi theo dù phải gian nan, vất vả.
=> Theo quan niệm phong kiến: Xuất giá tòng phu, Kiều nguyện gắn bó cả đời mình với Từ Hải. Đó là tâm lí bình thường, dễ hiểu.

- So sánh cuộc chia tay Kim Trọng:
“ Bóng tà như giục cơn buồn
Khách đà lên ngựa, người còn nghé theo”
Hay với Thúc Sinh:
“Người về chiếc bóng năm canh
Kẻ đi muôn dặm một mình xa xôi”
=> Cuộc chia tay với Từ Hải thể hiện tình cảm gắn bó và ủng hộ chồng theo đuổi sự nghiệp lớn.
b. Lời Từ Hải
Trách: Kiều không thoát khỏi nữ nhi thường tình
->Từ Hải trách để động viên Thúy Kiều cần mạnh mẽ hơn để xứng đáng là “tâm phúc tương tri” của Từ Hải, là phu nhân của đại anh hùng.
Hứa hẹn:
+ “ Mười vạn tinh binh”: thế lực lớn mạnh với bóng cờ, tiếng chuông gợi khát vọng lớn lao.
+ “ Rõ mặt phi thường”: tạo nên sự nghiệp xuất chúng, phi thường.
+ “ Rước nàng nghi gia”: Hứa trở về đón Kiều sống hạnh phúc.
+ An ủi Kiều:
“ Đành lòng chờ đó ít lâu
Chầy chăng là một năm sau vội gì?”
-> Lời hẹn ước ngắn gọn, chắc nịch, không khoa trương đúng với chí khí của người anh hùng: tự tin vào bản lĩnh và tài năng. Đồng thời, Từ Hải còn là con người bình thường, tâm lí sâu sắc lại gần gũi, chân thực.
Em nhận xét Từ Hải là người thế nào qua đoạn đối thoại với Kiều?
Phân tích hai câu cuối để thấy được sự quyết chí ra đi của Từ Hải?
3. Từ Hải dứt áo ra đi
- Hình ảnh “dứt áo ra đi”: thái độ, cử chỉ dứt khoát, không chần chừ, do dự, không để tình cảm bị lung lạc, cản bước.
- Hình ảnh cánh chim bằng lướt theo gió mây: tượng trưng cho khát vọng của người anh hùng có bản lĩnh phi thường, khao khát làm nên sự nghiệp lớn.
III. Tổng kết
1.Nghệ thuật:
Sử dụng hình ảnh mang tính ước lệ, tượng trưng theo lối văn học trung đại được thể hiện rõ nét: động lòng bốn phương, cánh chim bằng.
Lời đối thoại trực tiếp bộc lộ tính cách tự tin, đầy bản lĩnh của nhân vật.
2. Ý nghĩa văn bản
Đoạn trích thể hiện lí tưởng anh hùng của Từ Hải và ước mơ công lí của Nguyễn Du.
Câu hỏi vận dụng:
Lí tưởng của người anh hùng Từ Hải có gần gũi với cuộc sống ngày nay không? Theo em, thế nào là người anh hùng trong cuộc sống hiện đại?
Củng cố: Câu hỏi trắc nghiệm
Câu 1: Lời Từ Hải nói trong lúc chia tay Thúy Kiều cho thấy nhân vật này là người:
Là người có chí khí phi thường và rất tự tin trong cuộc sống
Muốn lập công danh để xứng đáng hơn nữa với sự trân trọng Thúy Kiều dành cho mình
Yêu thương Thúy Kiều nên mong mỏi ở nàng những phẩm chất khác với “ nữ nhi thường tình”
Cả ba ý trên đều đúng
D
Câu 2: Qua nhân vật Từ Hải, Nguyễn Du muốn gửi gắm ước mơ suốt đời về:
Một xã hội công bằng tốt đẹp
Một xã hội mà ở đó tài và đức được tôn trọng và phát triển
Một xã hội tốt đẹp cho con người được sống tự do
Cả ba ý trên đều đúng
D
Câu 3: Hai câu cuối của đoạn trích thể hiện hành động và tâm trạng nào của Từ Hải:
Hành động dứt khoát trong tâm trạng thanh thản bước đi
Cương quyết gạt bỏ tất cả mọi vướng bận để ra đi với tâm trạng vui vẻ, lạc quan
Kìm nén cảm xúc để dứt khoát, hiên ngang ra đi thực hiện chí lớn anh hùng
Dứt khoát ra đi thực hiện chí khí trong tâm trạng đau khổ, dằn vặt
C