CHÀO MỪNG C�C EM D?N V?I L?P H?C TR?C TUY?N
Ngữ văn 9
Tiết 107 -108:
ÔN TÂP
NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ


ÔN TẬP VỀ NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ
 
I. CỦNG CỐ KIẾN THỨC
1. Khái niệm
Nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí là bàn về một vấn đề thuộc lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống của con người.
2. Yêu cầu bài nghị luận
a. Nội dung
- Phải làm sáng tỏ các vấn đề tư tưởng, đạo lí bằng cách giải thích, chứng minh, so sánh, đối chiếu, phân tích,… để chỉ ra chỗ đúng (hay chỗ sai) của một tư tưởng nào đó nhằm KĐ tư tưởng của người viết.
b. Hình thức
- Bố cục 3 phần mạch lạc, có luận điểm rõ ràng, đúng đắn, sang tỏ, lời văn chính xác, sinh động
3. Cách làm bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí
a. Tìm hiểu đề, tìm ý
- Tìm hiểu đề: Xác định thể loại, vấn đề NL
- Tìm ý
 
b. Lập dàn ý
* MB:Giới thiệu vấn đề tư tưởng, đạo lí
cần bàn luận
* TB: + Giải thích, chứng minh nội dung vấn đề tư tưởng, đạo lí.
+ Nhận định, đánh giá vấn đề tư tưởng đạo lí trong bối cảnh của cuộc sống riêng, chung
* KB: Kết luận, tổng kết, nêu nhận thức mới, tỏ ý khuyên bảo hoặc tỏ ý hành động
c. Viết bài
-> Bài làm cần lựa chọn góc độ riêng để phân tích, nhận định, đưa ra ý kiến, có suy nghĩ và cảm thụ riêng của người viết.
d. Sửa chữa
- Một số đề tài
+ Về nhận thức (lí tưởng, mục đích sống, mục đích học tập...).
+ Về tâm hồn, tính cách (lòng yêu nước, lòng nhân ái, lòng vị tha, lòng bao dung, lòng độ lượng; tính trung thực, tính cương quyết, tính hoà nhã, tính khiêm tốn, tính ích kỉ...).
+ Về quan hệ gia đình (tình mẫu tử, tình anh em...).
+ Về quan hệ xã hội (tình đồng bào, tình thầy trò, tình bạn, tình yêu quê hương đất nước...).
- Về cấu trúc:
+ Giải thích tư tưởng, đạo lí cần bàn luận (hiểu vấn đề cần NL là gì).
+ Phân tích những mặt đúng, bác bỏ những biểu hiện sai lệch có liên quan đến vấn đề bàn luận.
+ Nêu ý nghĩa của vấn đề (bài học nhận thức và hành động về tư tưởng, đạo lí).
4.Những lưu ý khi làm bài:
1. Đọc kỹ đề
- Mục đích: Hiểu rõ yêu cầu của đề, phân biệt được tư tưởng đạo lý hay hiện tượng đời sống.
- Phương pháp xác định: Đọc kỹ đề, gạch chân dưới từ, cụm từ quan trọng để giải thích và xác lập luận điểm cho toàn bài. Từ đó có định hướng đúng để viết bài cho tốt.
2. Lập dàn ý
- Giúp ta trình bày VB khoa học, có cấu trúc chặt chẽ, hợp logic.
- Kiểm soát được hệ thống ý, lập luận chặt chẽ, mạch lạc.
- Chủ động dung lượng các luận điểm phù hợp, tránh lan man, dài dòng.
3. Dẫn chứng :
- D/c phải có tính thực tế và thuyết phục (người thật, việc thật).
- Đưa dẫn chứng phải thật khéo léo và phù hợp
3. Lập luận chặt chẽ, lời văn cô động, giàu sức thuyết phục
- Lời văn, câu văn, đoạn văn viết phải cô đúc, ngắn gọn.
- Lập luận phải chặt chẽ.
- Cảm xúc trong sáng, lành mạnh.
II. LUYỆN TẬP
Bài tập 1:Tìm hiểu đề và tìm ý, cho đề văn sau:
Suy nghĩ của em về lòng hiếu thảo
- Tìm hiểu đề:
+ Kiểu bài: NLXH (NL về một VĐ TT ĐL: Phẩm chất con người)
+ VĐ NL: Lòng hiếu thảo
- Tìm ý
+ Thế nào là lòng hiếu thảo?
+ Những biểu hiện của lòng hiếu thảo?
+ Lòng hiếu thảo có ý nghĩa gì?
+ Trong cuộc sống có những tấm gương nào về lòng hiếu thảo?
+ Con cái cần phải làm gì để hiếu thảo với ông bà, cha mẹ…
 
Bài tập 2:
Câu 1: Đọc bài thơ sau và trả lời những câu hỏi ở dưới:
Lặng rồi cả tiếng con ve
Con ve cũng mệt vì hè nắng oi.
Nhà em vẫn tiếng ạ ời
Kẽo cà tiếng võng mẹ ngồi mẹ ru.
Lời ru có gió mùa thu
Bàn tay mẹ quạt mẹ đưa gió về.
Những ngôi sao thức ngoài kia
Chẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con.
Đêm nay con ngủ giấc tròn
Mẹ là ngọn gió của con suốt đời.
(Mẹ, Trần Quốc Minh - NXB GD)
a. Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
b. Trong bài thơ, những âm thanh nào được tác giả nhắc đến?
c. Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong hai câu thơ sau:
Đêm nay con ngủ giấc tròn
Mẹ là ngọn gió của con suốt đời.
Câu 2 : Em hãy viết một bài văn ngắn bàn về lòng hiếu thảo.
Câu 1: 
a. Thể thơ: lục bát
b. Trong bài thơ, những âm thanh được tác giả nhắc đến là: tiếng ve, tiếng võng kêu, tiếng mẹ hát ru.
c. Biện pháp tu từ: 
Ẩn dụ: "giấc tròn" => không chỉ là giấc ngủ của con mà còn mang ý nghĩa cuộc đời con luôn có mẹ theo sát bên, nâng bước con đi, che chở cho con, dành tất thảy yêu thương.
Câu 2: 
Mở đoạn: Nêu vấn đề cần bàn luận
“Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”
- Đây là những câu tục ngữ nói về lòng hiếu thảo của con người, không chỉ chúng ta có lòng biết ơn đối với cha mẹ mà lòng biết ơn còn được thể hiện với ông bà và đất nước.
- Hiếu thảo là là một truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta từ xưa đến nay, là một phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam ta.




Thân đoạn
1. Hiếu thảo là gì?
- Hiếu thảo là hành động đối xử tốt với ông bàcha mẹ, luôn yêu thương họ
- Lòng hiếu thảo là phụng dưỡng ông bà cha mẹ khi ốm yếu và già cả
2. Biểu hiện của lòng hiếu thảo như thế nào?
- Những người có lòng hiếu thảo là người luôn biết cung kính và tôn trọng ông bà, cha mẹ
- Biết vâng lời và làm cho cha mẹ được vui vẻ, tinh thần được yên tâm.
- Luôn biết sống đúng chuẩn mực với đạo đức xã hội, thực hiện lễ nghi hiếu nghĩa đối với các bậc sinh thành.
- Lòng hiếu thảo là hành vi vô cùng ý nghĩa mang lại danh tiếng tốt cho ông bà cha mẹ và tổ tiên.
3. Vì sao cần phải có lòng hiếu thảo với ông bà cha mẹ?
- Ông bà cha mẹ là người đã sinh ra ta, đã mang lại cuộc sống này cho chúng ta 
- Hiếu thảo là một chuẩn mực đạo đức của xã hội
- Sống hiếu thảo với ông bà cho mẹ là thể hiện sống có trách nhiệm của mỗi người
- Người có lòng hiếu thảo luôn được mọi người yêu mến và quý trọng
Khi bạn hiếu thảo thì con cái của bạn sau này sẽ hiếu thảo với bạn
- Giá trị của bạn sẽ được nâng cao nếu sống có hiếu thảo
- Lòng hiếu thảo gắn kết các thành viên trong gia đình với nhau, thể hiện tình yêu thương gia đình
4. Cần làm gi để có được lòng hiếu thảo?
- Phải biết kính trọng và yêu thương ông bà cha mẹ
- Chăm sóc, phụng cha mẹ ông bà khi về già
- Cư xử tốt với ông bà cha mẹ, không cãi lại
- Yêu thương anh em trong nhà
- Phê phán những người không hiếu thảo trong xã hội hiện nay: sống bất hiếu, vô lễ, thậm chí còn đánh đập đối xử tàn nhẫn, bỏ rơi cha mẹ già. Đó là một lối sống vô ơn, một nhân cách kém cỏi, đáng chê trách.
5. Liên hệ
- Em đã làm những gì để thể hiện lòng hiếu thảo với ông bà, cha mẹ
Kết đoạn
- Phải sống hiếu thảo với ông bà cha mẹ
- Cần thể hiện lòng hiếu thảo đối với ông bà cha mẹ ngay từ hôm nay
Bài tập 3:
Đọc đoạn trích sau:
“ ... Cậu bé Andy Đào Nguyên (11 tuổi) là học sinh của trường Unis Hà Nội quyết định lấy hết số tiền lì xì 10 triệu đồng đưa mẹ để mua khẩu trang y tế phát miễn phí cho người dân. Và theo cậu “để người ta bị bệnh thì tội lắm”. 
Với dáng người tròn, nước da trắng, đeo kính và mang chiếc khẩu trang đứng trên vỉa hè cùng với nhiều hộp khẩu trang để trên bàn. Hễ ai đi ngang, Andy liền lấy từ trong hộp một vài cái khẩu trang để tặng cho người qua đường. Cứ mỗi buổi chiều, cậu đều tự nguyện dọn bàn ra, đứng phát từng cái khẩu trang miễn phí.... Andy cho biết cảm thấy rất hạnh phúc khi giúp đỡ mọi người...”
(Theo báo Thanh niên)
Từ việc làm của cậu bé cùng với những hiểu biết của em về xã hội trình bày suy nghĩ về hành động lan tỏa yêu thương trong thời điểm dịch CoVid
- VĐNL: Lan tỏa yêu thương sẽ đem đến HP
- GT: + “lan tỏa yêu thương” là chia sẻ, cho đi, truyền yêu thương cho người khác.
+ “HP” là trạng thái cảm xúc khi con người thỏa mãn nhu cầu nào đó
Mẩu chuyển trên cậu bé Andy Đào Nguyên đã lan tỏa ty thương bằng cách dùng tiền mừng tuổi để mua khẩu trang phát miễn phí cho mọi người.
Cần biết chia sẻ yêu thương cho người khác thì bản thân mới được HP
- Bàn luận: (đánh giá tính đúng đắn của nhận định)
+ Với cá nhân: lan tỏa yêu thương giúp cho người khác có sức mạnh, động lực về cả v/c và tinh thần vượt qua khó khăn. Nó là cơ sở tạo ra những phẩm chất khác cao đẹp. (d/c -> chỉ ra phẩm chất -> đánh giá hành động đó)
+ Với XH: Lan tỏa yêu thương tạo lẽ sống tương thân tương ái.
Chúng ta cảm nhận được ngay lúc này cả DT đang gồng mình chống giặc Covid. Có những người đã lặng lẽ âm thầm hy sinh cho XH, trái tim lan tỏa yêu thương của họ đã truyền cho nhân dân sức mạnh để vượt qua đại dịch nguy hiểm này.
Nếu ko biết lan tỏa yêu thương, con người sẽ trở nên ích kỉ, vô cảm. Lan tỏa yêu thương phải xuất phải từ tấm lòng chân thành không vụ lợi.
Yêu thương ko phải sự ban ơn, cho đi ko cần nhận lại. Hãy khuyến khích hành động yêu thương ở cộng đồng.
- Phản đề: Thực tế c/s còn có những ng ích kỉ, thiếu trách nhiệm. BN số 17 trong đại dịch vừa qua là 1 vd - Thiếu trung thực trong khai báo y tế gây ảnh hưởng đến cộng đồng
- Liên hệ, bài học nhận thức:
+ Hiểu lẽ sống yêu thương, chia sẻ giaas trị đích thực của HP
+ Rèn luyện lẽ sống, tham gia các hoạt động thiện nguyện, biết quan tâm đến ng khác. Bạn còn chần chừ gì nữa? Hãy lan tỏa yêu thương cho cuộc đời.
Bài tập 4: Suy nghĩ của em về câu nói:
Theo đuổi đam mê, thành công sẽ theo đuổi bạn.
Gợi ý:
- VĐNL: Theo đuổi đam mê, thành công sẽ theo đuổi bạn.
- GT: “ Thành công” là kết quả chiến thắng đã đạt được
“ Đam mê” là cảm hứng dạt dào, mãnh liệt thôi thúc ta làm những công việc mà mình mong muốn -> chỉ khi ta làm việc với tất cả nhiệt tình, nỗ lực thì thành công mỉm cười với ta.
- Bàn luận, đánh giá:
+ Đam mê là ngọn lửa giúp nhiệt huyết cháy lên, là ngọn gió giúp con thuyền sáng tạo thăng hoa tới thành công.
D/c: EediSon là 1vd ông đã thất bại hơn 10 nghìn lần trước khi phát minh ra bóng đèn nhưng vẫn kiên trì đến thành công.
GS Ngô Bảo Châu từng chia sẻ: “ Tôi ko có bí quyết nào cả. Phương pháp của tôi chỉ tóm tắt trong ba từ: Kỉ luật, đam mê, quả cảm”.
+ Đam mê phải gắn với mục tiêu cao đẹp, có giá trị, đóng góp cho bản thân và XH thì mới có ý nghĩa và dễ dàng đạt đến thành công.
+ Chỉ có đam mê mà không có sự kiên trì, ko có kỉ luật thì đam mê ấy sẽ làm bạn lãng phí thời gian, công sức
-Phản đề: Thực tế c/s có những bạn trẻ sống ko có MĐ rõ ràng, có bạn ko dám theo đuổi đam mê đến cùng hay có những người đam mê mù quáng.
- Liên hệ bài học:
Vượt lên số phận
Đề bài 5 : Đất nước ta có nhiều tấm gương vượt lên số phận ,học tập thành công (Như anh Nguyễn Ngọc Kí dùng
hai chân để viết ..) lấy nhan đề .Những con người không chịu thua số phận .Em hãy viết bài văn nêu suy nghĩ
của mình về những con người ấy





*MB:-Có những con người không may mắn khi chào đời .Tạo hóa không cho họ một con người hoàn chỉnh .
Trong số ấy khôngít người chấp nhận số phận ,thở ngắn ,than dài ngậm ngùi cho qua ngày tháng .Nhưng vẫn
có nhữngngười trong số họ đã không chấp nhận sự bằng lòng .Họ dũng cảm vượt lên sự an bài của tạo hóa .
Họ thật đáng quí


































TB:Anh Nguyễn Ngọc Kí liệt cả 2 tay vẫn kiên trì tập viết bằng chân .Từ chỗ viết được đến viết dẹp là cả một
quá trình .Không dừng lại ở đó .Anh quyết tâm thực hiện ước mơ vào giảng đường đại học và giấc mơ đó đã
trở thành hiện thực của đời anh .Để hôm nay ,anh trở thành thầy giáo trên giảng đường sư phạm
+Anh Nguyễn Minh Phú ,nạn nhân của chất độc màu da cam ,mất cả hai tay từ khi cất tiếng khóc
chào đời ,anh không chịu thua số phận ,vươn lên học tốt và học rất giỏi .Họ là những tấm gương
vượt lên số phận ,học tập thành công để ta ngưỡng mộ và tự hào



Ỏ họ cái đáng quí nhất là nghị lực ,ý chí vươn lên không ngừng .Sự thua thiệt vốn rất dễ dẫn đến con đường
mặc cảm ,tự ti ,ừ đó
không còn ham muốn ,ước mơ .Có những người sống lay lắt ,trông chờ vào sự thương hại của người khác


-Tạo hóa đã không công bằng với họ nhưng không có nghĩa là lấy đi của họ tất cả ,họ vẫn có một trái tim ,
một khối óc




.-Họ vẫn có thể sống đàng hoàng ,tự tin như bao người khác ,nếu họ biết vươn lên ,chiến thắng số phận .Vâng chính niềm tin vào cuộc đời đã tiếp thêm ý chí nghị lực .Để rồi chính sức mạnh ấy đã không phụ lòng những người thua thiệt .Hạnh phúc đã mỉm cười với họ .Dẫu hạnh phúc đến muộn hơn ,chật vật hơn nhưng dư vị của nó vẫn không vì vậy mà kém ngọt ngào hơn người khác .

-Những tấm gương vượt lên số phận thành công trong học tập ấy không chỉ giúp chúng
ta thấm thía giá trị của ý chí và nghị lực mà còn hiểu sâu hơn về một cuộc sống có ý nghĩa
+Có lẽ hơn ai hết ,họ hiểu cuộc sống có ý nghĩa khi ta biết sống có ích ,sống đẹp .
+Sự thua thiệt lúc này lại trở thành phép thử đối với tình yêu cuộc sống cảu mỗi trái
tim con người .Vậy nên họ không chịu an bài trước số phận
+Họ chứng tỏ được rằng ,cuộc đời vẫn cần có sự có mặt của họ trên thế gian này
+Những gì họ đang làm và sẽ làm từng ngày ,từng phút góp mặt cho đời .Sự đóng góp
của họ đáng để chúng ta soi ngắm lại chính mình
-Thật buồn khi chúng ta ,những học sinh ,sinh viên được tạo hóa ban tặng ,ưu ái nhiều
điều .Vậy 1 số họ lại chỉ biết ăn chơi ,hưởng thụ .Xem nhẹ việc học tập ,trau dồi đạo đức
,nhân cách làm người ,họ lao vào các trò chơi vô bổ ,rất tựhào khi thấy mình sành điệu
-Mỗi người chúng ta ,nhất là thế hệ trẻ phải hiểu mình sống ra sao ,sống thế nào cho
xứng với giá trị của con người
+Soi mình vào những tấm gương cao cả ấy để tự hoàn thiện bản thân .Con đường đến
với thành công không bao giờ bằng phẳng .Vậy nên càng phải thấm thía rằng
“Trên con đường thành công ,không có vết chân của kẻ lười biếng ”
*KB :Tương lai đang chờ ta ở phía trước .Để có một tương lai rạng rỡ ,mỗi chúng ta hãy sống nhiệt tình và trọn vẹn với hiện tại .Dẫu những ngày ta đang sống còn nhiều gian khổ ,khó khăn tới mức nào thì hãy tin mà sống . Hãy vững tin bước đi trên đôi chân của chính mình ,chắc chắn bạn tới cái đích mà bạn muốn .
Bài tập 6
Cũng kha khá lâu ,tôi hỏi một người bạn rằng vì sao tôi có cảm giác người xưa thanh nhàn hơn?Họ gần gũi với mặt trăng ,với những ngôi sao ,với cây cỏ từng mùa ,với những con côn trùng ,con chim nhỏ xung quanh .Những sự lặp lại và liên tục 8h một ngày ,năm mươi hai tuần một năm là một điều vô cùng phí thời gian và phản thời gian .Giông như một thửa đất ,sau nhiều vụ cày cấy liên tục đã trở lên bạc màu và khô khốc .
Càng lúc mọi thứ hiện đại hơn ,tân tiến hơn với cái lí lẽ rằng với sự phát triển đó ,chúng ta làm mọi việc nhanh hơn ,tiết kiệm thời gian hơn .Làm sao để giải thích cho ai đó rằng thời gian không phải là thứ để tiết kiệm nhỉ ?Bao lâu rồi mình chưa ngắm một bầu trời chi chít sao đêm ,một dải núi chìm trong những cơn mưa xuân ,nhưng cơn sóng từ tốn cập bãi cát hay thậm chí là ngẩng đầu nhìn mây bay ?
Thời gian là thứ đòi hỏi con người phải có mặt 100% với nó ,không thể cất dành ,không thể lư trữ .Chúng ta thể cất gói thời gian vào những bức ảnh trong điện thoại ,để rồi sau đó giữa đêm lại day dứt vì chẳng bao giờ trọn vẹn nhìn hết một hoàng hôn trên sông .
(Trích nhìn hết một hoàng hôn ,Mạn Vũ ,tuổi trẻ cuối tuần ,26/5/2018 )
Câu 1: Trong đoạn trích trên ,tác giả đã chỉ ra người xưa sống thanh nhàn như thế nào ?
Câu 2: Hãy cho biết tác dụng của những câu hỏi tu từ có trong đoạn trích trên .
Câu 3: Tác giả có quan niệm về thời gian như thế nào ? Điều này có giông với quan niệm của đa số mọi người hay không ?Tại sao ?
Câu 5 : Qua đoạn trích trên em có suy nghĩ gì về cuộc sống hiện đại ? (Trình bày khoảng 3-5 dòng )

Gợi ý :
Câu 1: Trong đoạn trích trên ,tác gải đã chỉ ra người xưa sống thanh nhàn khi gần gũi với mặt trăng ,với những ngôi sao ,vơi cây cỏ từng mùa ,vơi những con côn trùng ,con chim nhỏ xung quanh
Câu 2 :Con người cần biết dùng thời gian để tận hưởng những vẻ đẹp của cuộc sống xung quanh
Câu 3: Tác gỉa quan niệm con người cần biết dùng thời gian vào những việc có ý nghĩa nhất ,hiệu quả nhất trong cuộc sống hiện đại
Câu 4: suy nghĩ của cá nhân
Gợi ý :Đưa ra những ưu thế của cuộc sống hiện đại
+ Cũng như những điều con người dễ đánh mất khi mọi thứ ngày càng trở lên hiện đại ,tân tiến hơn






























Bài 7: Hãy viết một đoạn văn nghị luận về :Chia sẻ trong cuộc sống
MĐ: Đối với mỗi người ,chia sẻ trong cuộc sống là điều cần thiết
TĐ:Chia sẻ là gì ? Tại sao nó lại quan trọng đến như vậy ?
Khái niệm
+Chia sẻ là dạng tình cảm xuất phát từ trái tim ,sự đồng cảm và tình yêu thương .Được thể hiện khi
ta biết quan tâm ,lo lắng vàgiúp đỡ người xung quanh .Chia sẻ là cho đi mà không mong muốn
được nhận lại.
-Biểu hiện :Biết chia sẻ với ông bà bố mẹ ,giúp đỡ bạn bè ……
-Bàn luận :
+Cuộc sống là sự tổng hòa các mối quan hệ xã hội ,biết chia sẻ chắc chắn sẽ giúp bạn phát triển các
mối quan hệ xã hội .Biết chia sẻ sẽ gắn kết với những người xung quanh ,không thấy cô đơn lạnh lẽo
+Đồng thời khi ai gặp khó khăn ta giúp được họ dù chỉ là một chút thôi ,chắc chắn ta sẽ thấy bạn
hạnh phúc và thanh thản hơn rất nhiều
VD Những chiếc áo xanh tình nguyện
VD .Các mạnh thường quân không quản ngại khó khăn đến với bão lũ
VD .Một cậu bé dành tiền ăn sáng cho người hành khất
=>Đó là những bông hoa đẹp tô điểm cho vườn đời thêm rực rỡ
-Phê phán :Tuy nhiên còn một số người sống ích kỉ ,chỉ biết nhận mà không biết cho đi
+Họ chỉ biết đến lợi ích của bản thân mình ,khó khăn ,không quan tâm đến người khác muốn gì ?
Cần giúp đỡ gì ?
-Học cách sống đồng cảm từ những việc làm nhỏ nhất như “chào bố mẹ ”cuộc sống ý nghĩa hơn
ất nhiều
Đúng như nhà văn Nga từng nói “Nơi lạnh nhất không phải là bắc cực ,nơi lạnh nhất là nơi đó
sống thiếu tình thương ”
Liên hệ :
+ Bản thân















BÀI TẬP VỀ NHÀVĂN 9
Học các nội dung đã ôn luyên.
Hoàn thiện bài tập viết thành đoạn văn gửi bài cho cô giáo
-chuẩn bị bài : Ôn luyện văn bản Mây và sóng