Tác phẩm văn học hiện đại lớp 9
Mùa xuân nho nhỏ
_Thanh Hải_
Mọc giữa dòng sông xanh 
Một bông hoa tím biếc 
Ơi con chim chiền chiện 
Hót chi mà vang trời 
Từng giọt long lanh rơi 
Tôi đưa tay tôi hứng. 

Mùa xuân người cầm súng 
Lộc giắt đầy trên lưng 
Mùa xuân người ra đồng 
Lộc trải dài nương mạ 
Tất cả như hối hả 
Tất cả như xôn xao ...

Ðất nước bốn nghìn năm 
Vất vả và gian lao 
Ðất nước như vì sao 
Cứ đi lên phía trước. 
Ta làm con chim hót 
Ta làm một cành hoa 
Ta nhập vào hoà ca 
Một nốt trầm xao xuyến. 

Một mùa xuân nho nhỏ 
Lặng lẽ dâng cho đời 
Dù là tuổi hai mươi 
Dù là khi tóc bạc. 

Mùa xuân - ta xin hát 
Câu Nam ai, Nam bình 
Nước non ngàn dặm mình 
Nước non ngàn dặm tình 
Nhịp phách tiền đất Huế...
Mùa xuân nho nhỏ
_Thanh Hải_
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
Thanh Hải (1930 – 1980) tên thật là Phạm Bá Ngoãn, quê ở Phong Điền, Thừa Thiên Huế.
Vừa là nhà thơ vừa là người chiến sĩ kiên trung
Thơ ông chân chất,bình dị, đôn hậu và chân thành
Tác phẩm chính
1962
Tập 1: 1970
Tập 2: 1975
1977
1982
Hoàn cảnh sáng tác:
Thể thơ : 5 chữ  Gần gũi với dân ca
2. Tác phẩm
Bài thơ ra đời tháng 11/1980
Đất nước đã thống nhất, đang xây dựng cuộc sống mới với muôn ngàn khó khăn thử thách.
Nhà thơ Thanh Hải bị bệnh nặng phải điều trị ở bệnh viện trung ương thành phố Huế, 1 tháng sau ông qua đời.
Ý nghĩa nhan đề “Mùa xuân nho nhỏ”
Là biểu tượng cho những gì tinh túy, đẹp đẽ nhất của sự sống và cuộc đời mỗi con người.
Thể hiện quan điểm về sự thống nhất giữa cái riêng với cái chung, giữa cá nhân và cộng đồng
Thể hiện nguyện ước muốn làm một mùa xuân nhỏ góp vào mùa xuân lớn của thiên nhiên, đất nước, của cuộc đời chung và khát vọng sống chân thành, cao đẹp của nhà thơ.
Mạch cảm xúc
Hình ảnh xuyên suốt
bài thơ: Mùa xuân
Mùa xuân của thiên nhiên
Mùa xuân của đất nước
Mùa xuân của lòng người
Mùa xuân trong khúc hát ngợi ca quê hương
Khổ 1: Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên, đất trời.
Khổ 2, 3: Cảm xúc của nhà thơ về mùa xuân đất nước.
Khổ 4, 5: Lời ước nguyện chân thành, tha thiết của nhà thơ.
Khổ 6: Lời ngợi ca quê hương, đất nước qua điệu dân ca xứ Huế.
Bố cục
II. Đọc hiểu
văn bản
1. Cảm xúc của nhà
thơ trước mùa xuân
thiên nhiên, đất trời.
Mọc giữa dòng sông xanh 
Một bông hoa tím biếc 
Ơi con chim chiền chiện 
Hót chi mà vang trời 
Từng giọt long lanh rơi 
Tôi đưa tay tôi hứng. 
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Đảo động từ “mọc” lên đầu  Sức sống trỗi dậy và vươn lên của mùa xuân.
Hình ảnh: dòng sông xanh + Bông hoa tím biếc
Hình ảnh thân thuộc, bình dị
Xanh của nước + Tím biếc của hoa  Nét chấm phá nhẹ nhàng mà sống động  Vẻ đẹp tự nhiên, hài hòa, đặc trưng của xứ Huế.
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
- “ơi”, “chi”  Âm sắc ngọt ngào của người con xứ Huế  Tình yêu thiên nhiên, cất lên từ tấm lòng của tác giả
- Câu hỏi tu từ: “Hót chi mà vang trời”  Không gian cao rộng, khoáng đạt  Tươi vui, rộng ràng, náo nhiệt
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
 Bức tranh mùa xuân xứ Huế vô cùng cũng đẹp, nhẹ nhàng,mơ mộng, tràn đầy sức sống và đậm phong vị xứ Huế.
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
- “giọt long lanh”
Giọt mưa xuân, giọt sương
Giọt âm thanh tiếng chim
 Sự nâng niu, trân trọng của nhà thơ trước vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời lúc vào xuân với cảm xúc say sưa, xốn xang, rạo rực.
- “Tôi đưa tay tôi hứng”
Khổ thơ mở đầu đã mở ra một bức tranh xứ Huế thật đẹp: có hình ảnh, có màu sắc, âm thanh được họa lên từ những vần thơ có nhạc…Bài thơ được viết vào tháng 11 năm 1980, khi ấy đang là mùa đông giá rét. Như vậy, hình ảnh mùa xuân được miêu tả ở đây là mùa xuân trong tâm tưởng của nhà thơ. Đối mặt với bệnh tật, thậm chí phải đối mặt với cả cái chết, vậy mà nhà thơ vẫn hướng đến mùa xuân tươi trẻ, tràn đầy sức sống, thể hiện một tâm hồn lạc quan yêu đời, một niềm khát khao cuộc sống vô bờ. Đọc những vần thơ của ông, người đọc trân trọng hơn, yêu hơn một tâm hồn nghệ sĩ, một tình yêu quê hương, đất nước đến vô ngần.
Tiểu kết
2. Cảm xúc của nhà
thơ về mùa xuân
của đất nước
Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao.
Bảo vệ tổ quốc
Lao động dựng xây đất nước
Người cầm súng
Người ra đồng
Lộc
giắt đầy
trải dài
Sức sống, sức xuân mạnh mẽ, căng tràn trên mọi miền đất nước.
 Nhấn mạnh sức sống, sức xuân mạnh mẽ và khí thế khẩn trương của quê hương đất nước
 Tạo âm hưởng vui tươi, rộn ràng
“Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao”
 Điệp “tất cả như”
Từ láy “hối hả”; “xôn xao”
Nhịp thơ nhanh
 Sự lạc quan, say mê và tin yêu của tác giả
“Đất nước bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.”
 Lẽ sống thủy chung tình nghĩa, uống nước nhớ nguồn.
 Thái độ của nhà thơ: Vừa trân trọng tự hào lại vừa trĩu nặng yêu thương bởi những thăng trầm gian khổ mà dân tộc ta đã phải trải qua.
- Bề dày lịch sử dựng nước và giữ nước với biết bao gian khổ thăng trầm
“ Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.”
NTTT So sánh
 Khẳng định sự trường tồn, phát triển bền vững và tương lai tươi sáng của đất nước.
 Thể hiện tình yêu, niềm tự hào và tin tưởng của nhà thơ dành cho đất nươc.
3. Lời ước nguyện
chân thành, tha thiết
của nhà thơ
Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hoà ca
Một nốt trầm xao xuyến.
- Thanh bằng liên tiếp “ta” – “hoa” – “ca”
- Điệp từ “ta” + - Động từ “làm” – “nhập”
- Hình ảnh biểu tượng ứng với khổ 1
- Chuyển đại từ nhân xưng “tôi”  “ta”
- Hình ảnh “nốt trầm”và lặp lại số từ “một”
Khát vọng khiêm tốn, chân thành với mong ước được sống đẹp có ý nghĩa, được cống hiến cho đất nước, cho cuộc đời của nhà thơ.
Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Ngôn từ: Chính xác, tinh tế và gợi cảm.
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc.
Ẩn dụ “Mùa xuân nho nhỏ”  Biểu lộ một cuộc đời đáng yêu, một khát vọng sống cao đẹp.
Cặp từ láy “nho nhỏ”, “lặng lẽ”  Thái độ chân thành, khiêm nhường, cống hiến cho đất nước, phục vụ nhân dân.
Điệp ngữ “dù là”  Tiếng lòng tự dặn luôn phải sống có ích cho đời, sống làm đẹp cho đất nước.
4. Lời ngợi ca quê
hương, đất nước qua
điệu dân ca xứ Huế
Mùa xuân – ta xin hát
Câu Nam ai, Nam bình
Nước non ngàn dặm mình
Nước non ngàn dặm tình
Nhịp phách tiền đất Huế …
- Ta xin hát
Nam ai
Nam bình
- Nghệ thuật: Lặp cấu trúc, vần bằng (bình, mình, tình…)
 Tình cảm thiết tha, trìu mến
III. Tổng kết
Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” tái hiện bức tranh mùa xuân của thiên nhiên, mùa xuân đất nước vô cùng tươi đẹp, tràn đầy sức sống..
Bài thơ là tiếng lòng tha thiết yêu mến và gắn bó với đất nước, với cuộc đời; thể hiện ước nguyện chân thành của nhà thơ được cống hiến cho đất nước; góp một “mùa xuân nho nhỏ” của mình vào mùa xuân lớn của dân tộc.
Thể thơ 5 chữ gần với điệu dân ca, âm hưởng trong sáng, nhẹ nhàng, tha thiết
Hình ảnh tự nhiên, giản dị, những hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng
Cấu tứ bài thơ chặt chẽ, chủ yếu dựa trên sự phát triển của hình tượng mùa xuân: mùa xuân đất trời - đất nước - con người.
Giọng điệu bài thơ phù hợp với cảm xúc của tác giả
CHUYÊN ĐỀ 2: TÁC PHẨM
VĂN HỌC HIỆN ĐẠI LỚP 9
_Mùa xuân nho nhỏ_
(Thanh Hải)