DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TRUYỆN KÍ HIỆN ĐẠI VIỆT NAM “ TÔI ĐI HỌC”, “TRONG LÒNG MẸ” TÍCH HỢP ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BẢN.
Thời gian dạy : 06 tiết ( Từ tiết 1 đến hết tiết 6 theo PPCT)
A. Khái quát chủ đề
I- Khái quát về truyện kí
1. Khái niệm về truyện ngắn:
- Truyện ngắn là một thể loại văn học. Nó thường là các câu chuyện kể bằng văn xuôi và có xu hướng ngắn gọn, súc tích và hàm nghĩa hơn các câu chuyện dài như tiểu thuyết.
2. Khái niệm về hồi kí:
- Hồi kí là ghi chép lại bằng trí nhớ những sự việc đã xảy ra đối với bản thân trong quá khứ đã để lại ấn tượng mạnh.
- Hồi kí còn là một thể loại văn học: truyện được kể lại bằng sự nhớ lại những điều đã xảy ra trong quá khứ có ấn tượng mạnh, ít có yếu tố hư cấu, thường kể ở ngôi thứ nhất.
II- Các tác phẩm truyện kí hiện đại Việt Nam trong chương trình Ngữ văn lớp 8 ( liên quan đến chủ đề)
- Tôi đi học
- Trong lòng mẹ
- Văn bản có tính thống nhất về chủ đề khi chỉ biểu đạt chủ đề đã xác định, không xa rời hay lạc sang chủ đề khác thể hiện ở nhan đề, đề mục, giữa các phần của văn bản và các từ ngữ then chốt thường lặp đi lặp lại.
- Bố cục: trình bày vấn đề rành mạch, rõ ràng ..
TIẾT 1- 2: VĂN BẢN : TÔI ĐI HỌC
Thanh Tịnh
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả: Thanh Tịnh
Tên thật: Trần Văn Ninh (1911 - 1988)
Quê: ven sông Hương, ngoại ô xứ Huế
Ông vừa là nhà giáo, nhà văn, nhà thơ có sáng tác từ trước năm 1945
Ông được Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (năm 2007).
2.Tác phẩm :
- Xuất xứ: Truyện ngắn Tôi đi học in trong tập Quê mẹ, xuất bản 1941.
-Thể loại: truyện ngắn
-PTBĐ: Tự sự, miêu tả,
biểu cảm
II. ĐỌC, HIỂU VĂN BẢN
1. Đọc, chú thích

2.Bố cục: 3 phần
-Từ đầu đến “Trên ngọn núi”
Khơi nguồn nỗi nhớ và tâm
trạng của “Tôi” trên đường tới
trường
- Tiếp đến “xa mẹ tôi chút
Nào hết ”Tâm trạng của
“Tôi” lúc ở sân trường
- Còn lại Tâm trạng của “Tôi” khi ở trong lớp học
3. Phân tích


3.Phân tích:
a.Khởi nguồn nỗi nhớ và cảm nhận của “Tôi” trên đường tới trường:

*Hiện tại
-Thời gian:Hàng năm cứ vào cuối thu
-Cảnh thiên nhiên:
+ Lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc
+ Mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần đầu tiên tới trường



Tương đồngLiên tưởng
Cảnh vật Tâm trạng
*Kỉ niệm:
-Thời gian:Một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh
-Không gian:Con đường làng dài và hẹp
* Tâm trạng của “Tôi” khi nhớ về kỉ niệm:
- Náo nức, tưng bừng, rộn rã
- Những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cánh hoa mỉm cười giữa bầu trời quang đãng
Tâm trạng của “Tôi” khi trên đường tới trường
Con đường….quen đi lại lắm lần…tự nhiên thấy lạ
Lòng tôi đang có sự thay đổi lớn:Hôm nay tôi đi học

 Dùng từ láy, hỉnh ảnh so sánh đặc sắcTâm trạng xúc động chân thành khi nhớ về quá khứ
Những thay đổi trong suy nghĩ, hành động của cậu bé trên đường tới trường
-Không lội sông, thả diều, ra đồng nô đùa
-Cảm thấy mình trang trọng và đứng đắn
-Hai quyển vở mới trên tay bắt đầu thấy nặng.Tôi bặm tay ghì thật chặt…..Tôi xóc lên và nắm lại cẩn thận
-Muốn thử sức mình
-Có ngay ý nghĩ vừa non nớt vừa ngây thơ: Chắc chỉ người thạo mới cầm nổi bút thước
-Ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang trên ngọn núi
Báo hiệu sự thay đổi trong nhận thức bản thân, cậu tự thấy mình lớn lên, có ý thức trong việc học hành
Với những câu văn nhẹ nhàng, từ ngữ gợi cảm, giàu hình ảnh, dòng hồi tưởng được gợi lên hết sức tự nhiên với sự liên tưởng giữa hiện tại và quá khứ. Từ tâm trạng náo nức, tưng bừng rộn rã tác giả nhớ lại cảm xúc, những hình ảnh quen thuộc trên đường cùng mẹ tới trường
b. Cảm nhận của “Tôi” lúc ở sân trường
*Khung cảnh trước sân trường:
-Dày đặc cả người
-Người nào quần áo cũng sạch sẽ, gương mặt cũng vui tươi sáng sủa
* Ngôi trường Mĩ Lí trong con mắt của “Tôi”
-Trước khi đi học
+Là một nơi xa lạ
+Cảm tưởng : Nhà trường cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà khác trong làng
-Hôm nay tôi đi học:Trông vừa xinh xắn vừa oai nghiêm như cái đình làng Hòa Ấp
Phép so sánh “Trường Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai nghiêm như cái đình làng Hòa Ấp” có ý nghĩa gì?
Hìng ảnh so sánh thể hiện cảm xúc thành
Kính trang nghiêm của cậu học trò nhỏ trước
Ngôi trường mới với nhiều điều thiêng liêng
hấp dẫn
*Hình ảnh những cậu học trò nhỏ:
- Bỡ ngỡ đứng nép bên người thân
- Họ như con chim con muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ. Họ thèm vụng, ao ước,….khỏi phải rụt rè trong cảnh lạ
Miêu tả sinh động hình ảnh và tâm trạng các em nhỏ lần đầu tới trườngThể hiện khát vọng bay cao khám phá những chân trời tri thức mới của tuổi trẻ trước cánh cửa trường học
*Hình ảnh ông Đốc

- Đọc tên từng người
- Nhìn chúng tôi với cặp mát hiền từ và cảm động
- Ông Đốc tươi cười nhẫn nại chờ chúng tôi
Ông là người thầy nhân hậu từ tốn bao dung, yêu thương con trẻ hết lòng
Quí trọng, biết ơn thầy-Người đưa tri thức đến cho thế hệ trẻ
* Tâm trạng của “Tôi” khi xếp hàng vào lớp
chơ vơ, tim tôi ngừng đập, giật mình
và lúng túng, nặng nề một cách lạ,
dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo
Sự chuyển biến tâm lí của nhân vật

-> “Tôi” đã cảm nhận sâu sắc về sự lớn
lao, thiêng liêng của ngôi trường làng Mĩ Lí,
trân trọng sự ngưỡng mộ ân cần, bao dung của ông Đốc. Đồng thời cũng nhận thức về sự tự lập của bản thân trong việc
đến trường học tập
c. Cảm nhận của “Tôi” trong lớp học
Thầy giáo trẻ: Tươi cười đón chúng tôi
Mùi hương lạ xông lên
Hình treo trên tường:Thấy lạ lạ, hay hay
Nhìn bàn ghế, chỗ ngồi…tự nhiên lạm nhận là vật riêng của mình
Mấy người bạn tí hon ngồi bên tôi…lòng tôi vẫn không cảm thấy xa lạ chút nào.Sự quyến luyến tự nhiên và bất ngờ quá đến tôi cũng không dám tin có thật
Nhìn theo cánh chim…..một kỉ niệm cũ sống lại
Chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm nhẩm đánh vần đọc:Bài viết tập: Tôi đi học
->Những suy nghĩ, tình cảm trong sáng của cậu bé cho thấy cậu là người có tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu bạn bè trường lớp, trân trọng việc học hành
III. Tổng kết
1.Nghệ thuật:
- Văn bản có sự kết hợp hài hòa giữa tự sự - trữ tình - miêu tả
- Bố cục chặt chẽ, tự nhiên theo dòng hồi tưởng, theo trình tự đan xen giữa hiện tại và quá khứ
- Ngôn ngữ miêu tả tinh tế, giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu và đậm chất thơ
2. Nội dung: Văn bản kể về một trang đời gần gũi mà thiêng liêng, đó là kỉ niệm buổi tựu trường đầu tiên với tâm trạng bỡ ngỡ, những cảm xúc mới mẻ, những ấn tượng không quên về trường lớp, thầy cô và bạn bè
3. Ghi nhớ: SGK
IV. Luyện tập.
Van b?n " Tụi di h?c" cú ch? d? gỡ?
A. K? ni?m sõu s?c v? tu?i h?c trũ c?a tỏc gi?.
B. í nghia v� vai trũ c?a nh� tru?ng d?i v?i cu?c d?i m?i con ngu?i.
C. Dũng c?m nghi thi?t tha sõu l?ng c?a tỏc gi? khi nh? l?i ng�y d?u tiờn di h?c.
D. Tõm tr?ng h?i h?p c?a nhõn v?t trong bu?i t?u tru?ng d?u tiờn.
Bài 2. Nhận xét nào nói đúng nhất những yếu tố góp phần tạo nên chất thơ của tác phẩm?
A. Truyện được bố cục theo dòng hồi tưởng, cảm nghĩ của n/v ``tôi`` theo trình tự thời gian của buổi tựu trường.
B. Có sự kết hợp hài hoà giữa các phương thức tạo l?p Vb như tự sự, m/tả, biểu cảm.
C. Tình huống truyện chứa đựng chất thơ kết hợp với việc sử dụng các h/ả so sánh giàu chất trữ tình.
D. Cả A, B, C đều đúng.
Trò chơi: Đi tìm dòng chữ
Giới thiệu tác giả và tác phẩm truyện ngắn Tôi đi học.
Tìm những hình ảnh, chi tiết chứng tỏ tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật tôi khi cùng mẹ trên đường tới trường ?
- Nêu nội dung chính của văn bản.
HDVN
1. Sưu tầm những văn bản, câu thơ viết về chủ đề gia đình và nhà trường đã học.
2. Ghi lại những ấn tượng, cảm xúc của bản thân về một ngày tựu trường mà em nhớ nhất.
- Soạn bài : Trong lòng mẹ