CÂU CÁ MÙA THU
-Nguyễn Khuyến-

“ Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo.
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
Tựa gối buông cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.”

-Nguyễn Khuyến-
BỐ CỤC
“ Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo.
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
Tựa gối buông cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.”

Phần 3: Tình thu (tâm trạng của nhân vật trữ tình).
Phần 1: Giới thiệu việc câu cá mùa thu.
Phần 2: Cảnh sắc mùa thu của làng quê Bắc Bộ.
PHÂN TÍCH
NỘI DUNG – NGHỆ THUẬT
PHẦN 1: GIỚI THIỆU KHUNG CẢNH CÂU CÁ
“ Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.”
Khung cảnh: ”ao thu”, “chiếc thuyền câu” -> hình ảnh gần gũi, bình dị với quê hương.
“ Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.”

Nghệ thuật đối lập: Giữa cái rộng của ao thu với chiếc thuyền đã bé lại càng bé hơn “bé tẻo teo” -> hình ảnh chiếc thuyền trở nên nhỏ bé hơn, cô đơn hơn.
Điểm nhìn: từ bao quát -> cận cảnh (từ ao thu -> chiếc thuyền câu)
Từ ngữ miêu tả: “trong veo”, “lạnh lẽo”, “tẻo teo” -> đường nét, sắc thái tinh tế của mùa thu, thể hiện cảnh thu vắng lặng, đìu hiu.

=> Cảnh thu hiện lên hết sức quen thuộc đối với làng quê Bắc Bộ Việt – vắng vẻ, lạnh lẽo và cái lạnh này dường như bao trùm lấy cả không gian.
PHẦN 2: CẢNH THU
“Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo.
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.”
Hình ảnh: sóng biếc, lá vàng, tầng mây, ngõ trúc => những hình ảnh quen thuộc, bình dị đặc trưng cho cảnh vật mùa thu ở vùng nông thôn xưa.
Sắc màu: vàng, xanh biếc, xanh ngắt.
Đường nét, chuyển động: gió thu thoáng nhẹ, sóng gợn nhẹ nhàng, lá bay khẽ khàng, mây lơ lửng trôi => tô đậm cái tĩnh lặng lắng đọng của mùa thu.
Điểm nhìn: từ mặt ao -> cây cối -> bầu trời -> ngõ trúc => Điểm nhìn mở ra cao rộng và sâu thẳm hơn.
Không gian: tĩnh, vắng người, vắng tiếng, gần như im lặng tuyệt đối, phản phất nổi buồn:
+ Hơi gợn tí
+ Khẽ đưa vèo
+ Mây lơ lửng
+ Vắng teo
“Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo.
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.”
Các từ ngữ dùng để miêu tả các sự vật trong trạng thái ngưng chuyển động hoặc chuyển động khẽ, rất nhẹ.
=> Phác hoạ mùa thu với màu sắc hài hoà , không gian tĩnh lặng gợi lên nét riêng đặc sắc của mùa thu ở làng quê Bắc Bộ.
=> Một tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu quê hương, đất nước da diết của thi nhân, do đó mới có thể cảm nhận được những rung động nhỏ nhẹ nhất của vạn vật, đất trời.
“Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo.
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.”
PHẦN 3: TÌNH THU
“Tựa gối buông cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.”
Trạng thái: “tựa gối”, “buông cần” => một tư thế nhàn rỗi nhưng tâm không hề nhàn => chứa đựng bao tâm sự thầm kín của thi nhân trước thời thế.

Từ “đâu” có thể hiểu theo nghĩa phủ định hoặc nghi vấn: cá đang ở đâu đó hoặc không có cá => Gợi nên sự mơ hồ của cảnh vật cũng như một cái chợt tỉnh trong tâm hồn của thi nhân thể hiện sự hững hờ trước việc câu cá.

“Tựa gối buông cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.”
Đặc biệt, câu thơ cuối xuất hiện một tiếng động duy nhất “đớp động dưới chân bèo” : thủ pháp lấy ”động” tả “tĩnh” => Tăng thêm sự yên ắng, tĩnh mịch của cảnh vật – một sự yên lặng tuyệt đối vì không có gì tĩnh lặng đến mức có thể nghe được tiếng cá đớp động
Thể hiện tâm hồn nhạy cảm, các gian quan nhạy bén của nhà thơ và một nỗi buồn man mác, não nề - thái độ không màng danh lợi nhưng vẫn ưu tư trước thời cuộc.
KẾT LUẬN
Giá trị nội dung:
Bài thơ cho thấy vẻ đẹp của bức tranh mùa thu, đồng thời cho thấy tình yêu thiên nhiên, đất nước cùng tâm trạng đau xót của tác giả trước thời thế.
Giá trị nghệ thuật:
Sử dụng ngôn ngữ (từ láy) gần gũi, trong sáng, dễ hiểu và có sức gợi tả rất lớn.
Đặc biệt, nhà thơ đã dùng phép lấy động tả tĩnh của thơ Đường luật -> làm nổi bật sự tĩnh lặng của cảnh vật.
Chọn cách gieo vần theo lối độc vần, vần ”eo” (tử vận).
“ Năm gian nhà cỏ thấp le te
Ngõ tối đêm sâu đóm lập lòe
Lưng giậu phất phơ màu khói nhạt
Làn ao lóng lánh bóng trăng loe
Da trời ai nhuộm mà xanh ngắt ?
Mắt lão không vầy cũng đỏ hoe
Rượu tiếng rằng hay, hay chả mấy
Độ năm ba chén đã say nhè.”
Thu ẩm – Nguyễn Khuyến
GIỐNG NHAU
Đề tài: đều tả cảnh thu.
Thể loại: Thất ngôn bát cú Đường luật.
Thể hiện tình yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước.
Tâm trạng thời thế, chất chứa những hoài cảm của tâm hồn thi nhân.
Bức tranh mùa thu mênh mông, vắng lặng, gần gũi, quen thuộc với làng quê Việt.
Từ ngữ: không rườm rà, loè loẹt hay gò bó khuôn sáo, lột tả cảnh vật rất rõ nét. Đặc biệt, bầu trời của cả 2 bài đều là ”xanh ngắt” – từ gợi tả đặc biệt trong 3 bài thơ Thu.
KHÁC NHAU
Thu điếu
Dừng lại ở môt không gian, thời gian cụ thể: Ao thu, chiều thu, chiếc thuyền bé tẻo teo,…
Nét thu tĩnh lặng nơi làng quê xưa, cô đơn, buồn ảm đạm.

Nỗi cô quạnh, uẩn khúc, sự đau buồn của nhà thơ trước hiện tình đất nước – tấm lòng yêu nước thầm kín.
Thu ẩm
Quan sát cảnh thu trong nhiều thời điểm khác nhau.
Rượu, hoa, trăng,…- những thú tiêu khiển thanh ca của các tao nhân mặc khách xưa nay.

In rõ tâm trạng và hình bóng nhà thơ. Mượn chén rượu để đón nhận cảnh thu vào cõi lòng. Mượn ”say” để nói ”tỉnh”, say thiên nhiên mà tỉnh trước sự đời – một tuý ông nặng lòng trước thời thế.
GÓC NHÌN
VẺ ĐẸP MÙA THU
VẺ ĐẸP TÌNH THU
CẢM ƠN SỰ LẮNG NGHE CỦA MỌI NGƯỜI.
- MINH THY, ĐỨC THỊNH, TRUNG SƠN, THANH TRÂN -