Tiết 10 – Tiếng Việt PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (Tiếp theo)
PC về lượng
PC về chất:
PC về quan hệ:
PC cách thức:
PC lịch sự: -
KHI SỬ DỤNG PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI CẦN CHÚ Ý TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP. NẾU KHÔNG SẼ DỄ VI PHẠM PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
CÁC TRƯỜNG HỢP SAU THUỘC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI NÀO
- Anh chàng rể trong truyện Chào hỏi không tuân thủ phương châm lịch sự trong hội thoại vì không quan tâm đến tình huống giao tiếp cụ thể. Câu hỏi “Bác làm việc vất vả và nặng nhọc lắm phải không?`` trong tình huống này, người được hỏi bị chàng rể ngốc gọi xuống từ trên cao mà người đó đang tập trung làm việc. Chàng rể đã làm một việc quấy rối đến người khác, gây phiền hà cho người đó.
Tiết 10 – Tiếng Việt PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (Tiếp theo)
I. QUAN HỆ GIỮA PHƯƠNG CHÂM HỘI
THOẠI VÀ TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP
1.Ví dụ: Câu chuyện Chào hỏi
2. Nhận xét
Nhân vật chàng rể có tuân thủ đúng phương châm lịch sự không? Vì sao? Có thể rút ra bài học gì qua câu chuyện này?
3. Kết luận:
- Bài học: cần phải chú ý đến đặc điểm của tình huống giao tiếp, vì một câu nói có thể thích hợp trong tình huống này, nhưng không thích hợp trong một tình huống khác.
Tiết 10 – Tiếng Việt PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (Tiếp theo)
I. QUAN HỆ GIỮA PHƯƠNG CHÂM HỘI
THOẠI VÀ TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP
1.Ví dụ: Câu chuyện Chào hỏi
2. Nhận xét
Đọc lại những ví dụ đã được phân tích khi học về các phương châm hội thoại và cho biết trong những tình huống nào phương châm hội thoại không được tuân thủ:
3. Kết luận:
II. NHỮNG TRƯỜNG HỢP KHÔNG TUÂN THỦ PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
1. Ví dụ 4 ví dụ
Ví dụ 1: Trả lời câu 1 (trang 37 sgk Ngữ Văn 9 Tập 1):
2. Nhận xét
- Trong các ví dụ vể các phương châm hội thoại đã học ngoại trừ hai tình huống trong phần học về phương châm lịch sự, tất cả các tình huống còn lại đều không tuân thủ phương châm hội thoại.
Ví dụ 2: Trả lời câu 2 (trang 37 sgk Ngữ Văn 9 Tập 1):
Câu trả lời của Ba có đáp ứng nhu cầu thông tin đúng như An mong muốn hay không? Có phương châm hội thoại nào đã không được tuân thủ? Vì sao người nói không tuân thủ phương châm hội thoại ấy?
- Câu trả lời của Ba không đáp ứng nhu cầu thông tin đúng như An mong muốn.
- Phương châm hội thoại không được tuân thủ là phương châm về lượng.
- Người nói không tuân thủ vì không biết chính xác chiếc máy bay đầu tiên trên thế giới được chế tạo vào năm nào. Để tuân thủ phương châm về chất, người nói phải trả lời một cách chung chung “Có lẽ khoảng đầu thế kỷ XX”.
Tiết 10 – Tiếng Việt PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (Tiếp theo)
I. QUAN HỆ GIỮA PHƯƠNG CHÂM HỘI
THOẠI VÀ TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP
1.Ví dụ: Câu chuyện Chào hỏi
2. Nhận xét
Khi bác sĩ nói với bệnh nhân mắc bệnh nan y về tình trạng sức khỏe của bệnh nhân đó thì phương châm hội thoại nào có thể không được tuân thủ? Vì sao bác sĩ phải làm như vậy? Hãy tìm những tình huống giao tiếp khác mà phương châm đó cũng không được tuân thủ.
3. Kết luận:
II. NHỮNG TRƯỜNG HỢP KHÔNG TUÂN THỦ PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
1. Ví dụ: 4 ví dụ
Ví dụ 3: Trả lời câu 3 (trang 37 sgk Ngữ Văn 9 Tập 1):
2. Nhận xét
- Khi bác sĩ nói với bệnh nhân mắc bệnh nan y về tình trạng sức khỏe của bệnh nhân đó thì phương châm về chất không được tuân thủ.
- Vì: Có thể đây là sự lựa chọn của người bác sĩ, vì nếu nói thật về tình trạng nguy kịch của người bệnh có thể sẽ khiến người bệnh suy sụp, ảnh hưởng xấu đến tình trạng sức khoẻ. Người bác sĩ có thể không nói ra sự thật và động viên bệnh nhân lạc quan, đây là việc làm nhân đạo. Như vậy, để đạt được mục đích quan trọng hơn, người ta có thể không tuân thủ một phương châm hội thoại nào đấy.
Ví dụ 4: Trả lời câu 4 (trang 37 sgk Ngữ Văn 9 Tập 1):
-- Về nghĩa bề mặt, nghĩa hiển ngôn, câu "tiền bạc chỉ là tiền bạc" không đem lại cho chúng ta thông tin mới, tức là nó không tuân thủ phương châm về lượng. Nhưng nếu xét ý nghĩa hàm ẩn, ngụ ý của người nói, thì câu này chứa nội dung thông tin mới: tiền bạc chỉ là phương tiện trong cuộc sống chứ không phải là tất cả; có nhiều thứ khác còn quan trọng, quý giá hơn tiền bạc.
- Như vậy, có khi để gây chú ý, muốn thể hiện một ngụ ý nào đó, người nói có thể không tuân thủ phương châm hội thoại.
Khi nói "Tiền bạc chỉ là tiền bạc" thì có phải người nói không tuân thủ phương châm về lượng hay không? Phải hiểu ý nghĩa của câu này thế nào?
Việc không tuân thủ các phương châm hội thoại bắt nguồn từ nguyên nhân nào?
3. Kết luận
- Người nói vô ý, vụng về, thiếu văn hoá giáo tiếp
- Người nói phải ưu tiên cho một phương châm hội thoại hoặc một yêu cầu khách quan quan trọng hơn
- Người nói muốn gây sự chú ý, đề nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó
Tiết 10 – Tiếng Việt PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (Tiếp theo)
I. QUAN HỆ GIỮA PHƯƠNG CHÂM HỘI
THOẠI VÀ TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP
1.Ví dụ: Câu chuyện Chào hỏi
Câu trả lời của ông bố không tuân thủ phương châm hội thoại nào? Phân tích để làm rõ sự vi phạm ấy?
II. NHỮNG TRƯỜNG HỢP KHÔNG TUÂN THỦ PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
1. Ví dụ: 4 ví dụ
2. Nhận xét
3. Kết luận
- Người nói vô ý, vụng về, thiếu văn hoá giáo tiếp
Người nói phải ưu tiên cho một phương châm hội thoại hoặc một yêu cầu khách quan quan trọng hơn
- Người nói muốn gây sự chú ý, đề nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó
III. LUYỆN TẬP
Bài 1: Trả lời câu 1 (trang 38 sgk Ngữ Văn 9 Tập 1):
Gợi ý: :
- Câu trả lời của ông bố: Quả bóng nằm ngay dưới cuốn “Tuyển tập truyện ngắn Nam Cao” kia kìa, là câu trả lời không tuân thủ phương châm cách thức .
- Đối với người khác thì đây là một câu nói có thông tin rõ ràng, nhưng đối với cậu bé thì câu nói lại mơ hồ. Trường hợp một cậu bé 5 tuổi chưa biết chữ thì không thể nhận biết được Tuyển tập truyện ngắn Nam Cao. Vì vậy, cậu sẽ không tìm được quả bóng kể cả khi bố đã trả lời.
Tiết 10 – Tiếng Việt PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (Tiếp theo)
I. QUAN HỆ GIỮA PHƯƠNG CHÂM HỘI
THOẠI VÀ TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP
1.Ví dụ: Câu chuyện Chào hỏi
Thái độ và lời nói của Chân, Tay, Tai, Mắt đã vi phạm phương châm nào trong giao tiếp? Việc không tuân thủ phương châm ấy có lí do chính đáng không? Vì sao?
II. NHỮNG TRƯỜNG HỢP KHÔNG TUÂN THỦ PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
1. Ví dụ: 4 ví dụ
2. Nhận xét
3. Kết luận
- Người nói vô ý, vụng về, thiếu văn hoá giáo tiếp
Người nói phải ưu tiên cho một phương châm hội thoại hoặc một yêu cầu khách quan quan trọng hơn
- Người nói muốn gây sự chú ý, đề nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó
III. LUYỆN TẬP
Bài 2: Trả lời câu 2 (trang 38 sgk Ngữ Văn 9 Tập 1):
Gợi ý:
- Thái độ và lời nói của Chân, Tay, Tai, Mắt không tuân thủ phương châm lịch sự trong giao tiếp.
- Việc không tuân thủ phương châm này là không có lí do chính đáng, không phù hợp với tình huống giao tiếp. Vì thông thường trong giao tiếp, khi đến nhà người khác, trước hết phải chào hỏi chủ nhà, sau đó mới đề cập chuyện khác. Nhưng trong tình huống này, Chân, Tay, Tai, Mắt không chào hỏi mà nói ngay với chủ nhà những lời lẽ giận dữ, nặng nề. Trong nội dung của câu chuyện mà chúng ta đã biết thì sự giận dữ, nói năng của Chân, Tay, Tai, Mắt là không có căn cứ.
Bài tập củng cố về trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại
Bài 1: Đọc đoạn sau và trả lời câu hỏi:  Bà cô ở quê nói chuyện với người cháu ở thành phố về chơi:
      - Nhà mày có ăn rau muống không thì về cô cắt cho. Rau cô trồng ở bờ sông, chẳng bón phân, phun thuốc gì đâu!
      -  Ồ, cả nhà cháu đều thích ăn rau muống. Lát cô về cắt cho cháu xin nhé!
      - Ừ, cô sẽ cắt hết một lượt. Chắc cũng được nhiều đấy!
      - Cô cho cháu vừa vừa thôi. Cô còn để mà ăn chứ!
      - Mày mà không lấy thì cô cũng chỉ để cho lợn chứ nhà cô có ăn hết được đâu!     …
Câu 1: Lời nói của người cô cho thấy phương châm hội thoại nào đã không được tuân thủ?  Chỉ ra dấu hiệu nhận biết sự không tuân thủ phương châm hội thoại đó.
Câu 2: Theo em, việc không tuân thủ phương châm hội thoại đó có thể là do nguyên nhân nào?
Gợi ý trả lời
Câu 1: Lời nói của người cô cho thấy phương châm lịch sự đã không được tuân thủ.
Câu nói của bà cô - Mày mà không lấy thì cô cũng chỉ để cho lợn là thiếu tế nhị, không lịch sự, có thể làm mất lòng người nghe.
Câu 2: Nguyên nhân của việc vi phạm phương châm hội thoại đó là do người nói vô ý và vụng về trong giao tiếp.
Bài 2: Phương châm hội thoại nào bị vi phạm trong mẩu chuyện sau:
Khoảng 10 giờ tối, bác sĩ nhận được điện thoại của một khách quen ở vùng quê.
Ông khách nói, giọng hốt hoảng:
- Thưa bác sĩ, thằng bé nhà tôi nuốt cây bút bi của tôi rồi.Bây giờ biết làm thế nào ? Xin bác sĩ đến ngay cho.
-Tôi lên đường ngay.Nhưng trời đang mưa to, đường vào làng ông lại lầy lội, phải một tiếng rưỡi nữa tôi mới đến nơi được.
-Thế trong khi chờ bác sĩ, tôi biết làm thế nào?
-Ông chịu khó dùng tạm bút chì vậy.

Câu trả lời của bác sĩ không đúng yêu cầu cần trả lời của câu hỏi, vi phạm phương châm quan hệ.
ÔNG NÓI GÀ-BÀ NÓI VỊT
BÀI 3: NHÌN HÌNH ĐOÁN CA DAO-TỤC NGỮ
ĐÀN GẢY TAI TRÂU
NHÌN HÌNH ĐOÁN CA DAO-TỤC NGỮ
LỜI NÓI CHẲNG MẤT TIỀN MUA
LỰA LỜI MÀ NÓI CHO VỪA LÒNG NHAU
NHÌN HÌNH ĐOÁN CA DAO-TỤC NGỮ
IM LẶNG LÀ VÀNG
NHÌN HÌNH ĐOÁN CA DAO-TỤC NGỮ
DÙ AI NÓI NGÃ NÓI NGHIÊNG
LÒNG TA VẪN VỮNG NHƯ KIỀNG BA CHÂN
NHÌN HÌNH ĐOÁN CA DAO-TỤC NGỮ
NGƯỜI ĐẸP VÌ LỤA, LÚA TỐT VÌ PHÂN
NHÌN HÌNH ĐOÁN CA DAO-TỤC NGỮ
HƯỚNG DẪN HỌC BÀI, CHUẨN BỊ BÀI
- ÔN TẬP CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
- Vì SAO TRONG GIAO TIẾP CÓ NHỮNG TRƯỜNG HỢP KHÔNG TUÂN THỦ PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
- CHUẨN BỊ BÀI : XUNG HÔ TRONG HỘI THOẠI
CHÀO TẠM BIỆT. HẸN GẶP LẠI