CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(Trích “Đăm Săn” - sử thi Tây Nguyên)
Dân tộc Êđê (còn gọi là Êa Đê, Ra Đê, Rơ Đê) sống tập trung chủ yếu trên cao nguyên Dak Lak, ngoài ra còn có một số nhóm Êđê định cư ở các địa bàn thuộc tỉnh Dak Nông, Gia Lai, Phú Yên, Khánh Hòa. Dù cư trú ở địa bàn nào, đồng bào Êđê đều sống thành từng buôn làng, gắn với canh tác nương rẫy và luôn luôn gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình.
Bến nước là bản sắc văn hóa của các buôn làng Êđê ở Tây Nguyên.
- Trong gia đình người Ê Đê, chủ nhà là phụ nữ. Theo chế độ mẫu hệ, con cái mang họ mẹ, con trai không được hưởng thừa kế. Đàn ông kết hôn và sinh sống tại nhà vợ. Chỉ con gái được thừa kế tài sản, người con gái út được thừa kế nhà thờ cúng ông bà và có trách nhiệm nuôi dưỡng cha mẹ già.
- Trong lao động sản xuất, người Ê Đê trước đây chủ yếu săn bắn, hái lượm, làm rẫy, đánh cá, đan lát, dệt vải...Ngày nay người Ê đê không chỉ làm nương rẫy, mà còn gắn với chế biến nông sản, trồng cây công nghiệp như: cà phê, cao su, hồ tiêu, ca cao...Ngoài trồng trọt, người Ê đê còn chăn nuôi trâu bò, voi. Người dân ở các buôn làng Ê đê còn làm các đồ đan lát, bát đồng, đồ gỗ, đồ trang sức, đồ gốm…để phục vụ các nghi lễ tâm linh và sinh hoạt đời sống hàng ngày.
Cồng chiêng là di sản văn hóa quý báu của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên nói chung và đồng bào Êđê nói riêng. Cồng chiêng được coi là vật thiêng nhất, có giá trị nhất trong mỗi gia đình, dòng họ và mỗi thành viên trong cộng đồng.
Nhà dài là ngôi nhà lớn của một đại gia đình và là nét đặc trưng của chế độ mẫu hệ của người Êđê. Là nơi ở chung có khi là của cả một dòng họ và thường xuyên được nối dài thêm mỗi khi một thành viên nữ trong gia đình xây dựng gia thất nên có huyền thoại rằng nhà dài như tiếng chiêng ngân (vì đứng ở đầu nhà dài đánh chiêng thì cuối nhà chỉ còn nghe rất nhỏ, ra khỏi nhà là không còn nghe thấy tiếng chiêng nữa).
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(Trích “Đăm Săn” - sử thi Tây Nguyên)
I. TIỂU DẪN (T. 30)
1. Những nét chung về sử thi.
- Khái niệm (T.17)
- Phân loại (T.17)
+ Sử thi thần thoại
+ Sử thi anh hùng
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(Trích “Đăm Săn” - sử thi Tây Nguyên)
I. TIỂU DẪN (T. 30)
2. “Sử thi Đăm Săn” - Ê- đê
- Là thiên sử thi anh hùng tiêu biểu của dân tộc Ê-đê nói riêng và kho tàng sử thi dân gian nước ta nói chung.
- Tóm tắt (SGK/ T.30)
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(Trích “Đăm Săn” - sử thi Tây Nguyên)
I. TIỂU DẪN (T. 30)
3. Đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây”
Thuộc phần giữa TP, kể chuyện Đăm Săn đánh thắng tù trưởng Mtao Mxây, cứu vợ về và thu phục được dân làng của tù trưởng Mtao Mxây.
I. TIỂU DẪN (T. 30)
4. Bố cục:
- Phần 1: Từ đầu đến “...cắt đầu Mtao-Mxây đem bêu ngoài đường”: Cảnh chiến đấu của hai tù trưởng.
- Phần 2: Từ “Ơ nghìn chim sẻ...rồi vào làng”: Cảnh Đăm Săn thu phục dân làng của Mtao Mxây
- Phần 3: Còn lại: Cảnh Đăm Săn ăn mừng chiến thắng.
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Cảnh chiến đấu của hai tù trưởng
a. Trước khi vào cuộc chiến
Đăm Săn
Mtao Mxây
- Chủ động thách đấu.
- Cương quyết, giục giã, cảnh cáo
→Tự tin, bản lĩnh, tinh thần thượng võ
- Trêu tức.
- Tần ngần, đắn đo, do dự.
→Hèn nhát, lo sợ
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Cảnh chiến đấu của hai tù trưởng
b. Bước vào cuộc chiến
*Hiệp 1
Đăm Săn
Mtao Mxây
- Thách Mtao Mxây múa khiên trước.
→Bình tĩnh, tự tin, thản nhiên
- Múa khiên, khiên “kêu lạch xạch như quả mướp khô”
→Kém cỏi nhưng vẫn huênh hoang
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Cảnh chiến đấu của hai tù trưởng
b. Bước vào cuộc chiến
*Hiệp 2
Đăm Săn
Mtao Mxây
- Vung khiên múa, vượt đồi tranh, đồi lồ ồ, vun vút qua phía đông, phía tây
→Dũng mãnh, tài năng hơn người.
- Hốt hoảng chạy hết bãi tây sang bãi đông; cầu cứu Hơ Nhị quăng cho miếng trầu
→Bất tài, trông chờ vào người khác.
1. Cảnh chiến đấu của hai tù trưởng
b. Bước vào cuộc chiến
*Hiệp 3
Đăm Săn
Mtao Mxây
- Múa trên cao, gió như bão, múa dưới thấp, gió như lốc, vang lên tiếng khiên đồng, khiên kênh...
→Sức mạnh phi thường
- Tiếp tục bỏ chạy
Bấm để thêm nội dung
Bấm để thêm nội dung
1. Cảnh chiến đấu của hai tù trưởng
b. Bước vào cuộc chiến
*Hiệp 4
Đăm Săn
Mtao Mxây
- Được ông trời mách nước→giết chết Mtao Mây
Biểu tượng cho chính nghĩa và sức mạnh cộng đồng.
- Xin tha mạng, chết trong nhục nhã.
Biểu tượng cho phi nghĩa và cái ác.
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
2. Cảnh Đăm Săn thu phục dân làng của Mtao Mxây
- Cuộc đối thoại giữa Đăm Săn với dân làng của Mtao Mxây: gồm 3 nhịp hỏi – đáp lặp lại, biến đổi và phát triển thể hiện:
+ Sự thống nhất cao độ giữa quyền lợi, khát vọng của cá nhân anh hùng với quyền lợi, khát vọng của cộng đồng.
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
2. Cảnh Đăm Săn thu phục dân làng của Mtao Mxây
+ Lòng mến phục, thái độ hưởng ứng tuyệt đối của tập thể cộng đồng đối với cá nhân anh hùng  ý chí thống nhất của toàn thể cộng đồng Ê - đê
 Người anh hùng được toàn thể công đồng suy tôn tuyệt đối.
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(Trích “Đăm Săn” - sử thi Tây Nguyên)
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
3. Cảnh Đăm Săn ăn mừng chiến thắng
- Không khí: tưng bừng, náo nhiệt.
- Thời gian: kéo dài suốt cả mùa khô.
- Con người và thiên nhiên: tưng bừng trong men say chiến thắng.
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(Trích “Đăm Săn” - sử thi Tây Nguyên)
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
3. Cảnh Đăm Săn ăn mừng chiến thắng
- Hình ảnh Đăm Săn: nằm trên võng, tóc thả trên sàn, bắp chân to bằng cây xà ngang, hơi thở ầm ầm tựa sấm dậy...  mang tầm vóc lớn lao của người anh hùng sử thi - trung tâm miêu tả của bức tranh hoành tráng về lễ mừng chiến thắng.
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(Trích “Đăm Săn” - sử thi Tây Nguyên)
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
3. Cảnh Đăm Săn ăn mừng chiến thắng
Tất cả đều hướng về cuộc sống hòa bình, thịnh vượng, no đủ, đoàn kết, thống nhất và lớn mạnh của cộng đồng người.
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(Trích “Đăm Săn” - sử thi Tây Nguyên)
III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
- Miêu tả song hành, đòn bẩy, thủ pháp so sánh, phóng đại, đối lập , tăng tiến.
- Các hình ảnh, sự vật dùng để so sánh đều lấy từ thế giới thiên nhiên, vũ trụ để đề cao người anh hùng.
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(Trích “Đăm Săn” - sử thi Tây Nguyên)
III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
- Ngôn ngữ kể biến hóa linh hoạt, hướng tới nhiều đối tượng; ngôn ngữ đối thoại hấp dẫn, sinh động, giàu nhạc điệu, thẫm đẫm hơi thở Tây Nguyên.
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(Trích “Đăm Săn” - sử thi Tây Nguyên)
III. TỔNG KẾT
2. Ý nghĩa văn bản
Đoạn trích khẳng định sức mạnh và ngợi ca vẻ đẹp của người anh hùng Đăm Săn - một người trọng danh dự, gắn bó với hạnh phúc gia đình và thiết tha với cuộc sống bình yên, phồn vinh của thị tộc, xứng đáng là người anh hùng mang tầm vóc sử thi của dân tộc Ê-đê thời cổ đại.