Truyện cười
NHƯNG NÓ PHẢI BẰNG HAI MÀY
I.TIỂU DẪN
1.Khái niệm truyện cười (T.18)
2.Phân loại truyện cười
- Truyện khôi hài: mục đích giải trí (vẫn có ý nghĩa giáo dục).
- Truyện trào phúng: mục đích phê phán.
-“Nhưng nó phải bằng hai mày” thuộc loại truyện trào phúng.
II.ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1.Tình huống xử kiện
- Lí trưởng nổi tiếng xử kiện giỏi.
- Ngô và Cải đánh nhau, mang nhau đi kiện.
→Cả hai đều đút lót cho lí trưởng.
2.Cách xử kiện của lí trưởng
- Không cần điều tra, xét hỏi
- Tuyên án: “Thằng Cải đánh thằng Ngô đau hơn, phạt một chục roi”.
- Cải ra ám hiệu (xòe 5 ngón tay phải) ý nhắc thầy lí về số tiền mình đã đưa → phê phán thói đút lót, bật ra tiếng cười chua chát khi Cải vừa bị mất tiền vừa bị phạt.
2.Cách xử kiện của lí trưởng
- Lí trưởng
+ Hành động: Xòe năm ngón tay trái, úp lên năm ngón tay phải trước mặt.
+ Lời nói: “Tao biết mày phải… nhưng nó lại phải… bằng hai mày”.
→Lẽ phải được đo bằng tiền, thuộc về kẻ nhiều tiền→Đồng tiền là thước đo công lí, là "tiêu chuẩn" xử kiện.
Tố cáo bản chất tham nhũng của lí trưởng nói riêng và quan lại địa phương trong xã hội Việt Nam xưa nói chung. Đồng thời, phê phán hành vi tiêu cực của một bộ phận nhân dân lao động xưa khi mắc vào vòng kiện tụng. 
III. TỔNG KẾT
1.Nghệ thuật
- Tạo tình huống gây cười.
- Chơi chữ "Phải” và “phải bằng hai” vừa vô lý vừa hợp lý:
+Vô lý trong xử kiện.
+Hợp lý trong quan hệ thực tế giữa các nhân vật.
-Xây dựng được những cử chỉ và hành động gây cười như trong kịch câm, mang nhiều ý nghĩa.
-Kết hợp cử chỉ gây cười và lời nói gây cười, giữa ngôn ngữ nói và ngôn ngữ cử chỉ.
2.Ý nghĩa văn bản
Truyện vạch trần bản chất tham nhũng của hàng ngũ quan lại xưa.