Sông núi nước Nam
(Nam quốc sơn hà)
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
- Chưa rõ tác giả
- Tương truyền của Lý Thường Kiệt
+(1019 – 1105) tên thật là Ngô
Tuấn, quê ở Hà Nội
+Là một danh tướng thời nhà Lý
2. Tác phẩm:
- Hoàn cảnh ra đời: năm 1077, trong cuộc kháng chiến chống giặc Tống xâm lược đời Lí (thế kỉ XI)
Phiên âm
Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.
Dịch nghĩa
Sông núi nước Nam, vua Nam ở
Giới phận đó đã được định rõ ràng ở sách trời
Cớ sao kẻ thù lại dám đến xâm phạm
Chúng mày nhất định sẽ nhìn thấy việc chuốc lấy bại vong.
- Thể loại: Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
+ viết bằng chữ Hán.
+ 4 câu, mỗi câu 7 chữ.
+ câu 1,2,4 hoặc 2,4 hiệp vần với nhau ở tiếng cuối (cư, thư, hư)
Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư
TIẾT 13: SÔNG NÚI NƯỚC NAM
2. Bố cục:
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1.Đọc bài thơ
+ Phần 1 (hai câu thơ đầu): Lời khẳng định chủ quyền của đất nước.
+ Phần 2 (hai câu còn lại): Quyết tâm bảo vệ chủ quyền, độc lập dân tộc.
Đại ý: Khẳng định chủ quyền nước Nam là của người Nam, không một kẻ thù (ngoại bang) nào được xâm phạm.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
a. Hai câu đầu
Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
(Sông núi nước Nam vua Nam ở
Vằng vặc sách trời chia xứ sở)
TIẾT 13: SÔNG NÚI NƯỚC NAM
3. Tìm hiểu chi tiết
Câu 1: “Nam quốc sơn hà Nam đế cư”
- Nam quốc: Nước Nam (nước ở phương Nam)
 vùng sông núi phía Nam là một nước chứ không phải một quận huyện của Trung Hoa  Khẳng định ý thức độc lập chủ quyền của một dân tộc.
- Đế: chữ quan trọng nhất  Chứng tỏ nước Nam là có vua, có chủ, có quốc chủ. Đế còn có nghĩa đại diện cho nhân dân. Nam đế là vua đại diện cho nhân dân nước Nam.
TIẾT 13: SÔNG NÚI NƯỚC NAM
- Nam đế cư: Nơi ở của vua nước Nam, xử lí mọi công việc của nước Nam là vua nước Nam. Nơi thuộc chủ quyền của người Việt vì vua gắn với nước.
 Thể hiện chủ quyền độc lập của ta, khẳng định nước ta bình đẳng và độc lập tuyệt đối với phương Bắc.
TIẾT 13: SÔNG NÚI NƯỚC NAM

Câu 2: Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
- “Thiên thư”: Sách trời  Khẳng định ranh giới nước Nam đã được phân định rõ ràng hợp với đạo trời - đất, thuận với lòng người. Tạo hoá đã định sẵn nước Việt Nam của người VN.
- Sự phân định của Tạo hóa, chứ không phải do ý chủ quan của con người.
- “Nam quốc sơn hà” không lệ thuộc hay liên quan gì tới cương vực, lãnh thổ của phương Bắc.
TIẾT 13: SÔNG NÚI NƯỚC NAM
 Khẳng định nước Nam là một nước có độc lập, có chủ quyền, có lãnh thổ riêng. Đó là một sự thật hiển nhiên, không thể thay đổi.
Câu 2: Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
– Nước Nam là của người Nam.
– Sự phân định địa phận, lãnh thổ đã được ghi rõ trong “sách trời” – trời định sẵn.
TIẾT 13: SÔNG NÚI NƯỚC NAM
b. Hai câu sau
Câu 3: Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
+ “Như hà” – cớ sao: Từ hỏi cho thấy sự phi lí không thể chấp nhận được.
+ “Nghịch” (phản, trái lại) “lỗ” (mọi rợ) - lũ giặc: Cách gọi tỏ sự khinh bỉ bởi chúng làm trái đạo trời, phạm vào những điều thiêng liêng đã ghi trong sách trời.
 Thái độ rõ ràng, quyết liệt, căm phẫn.
 Câu hỏi tu từ: Hỏi để khẳng định, tố cáo, vạch trần bản chất ngông cuồng, không có đạo lí của bọn phong kiến phương Bắc (nhà Tống) đã bao đời ỷ mạnh, cậy lớn để làm càn.
TIẾT 13: SÔNG NÚI NƯỚC NAM
Câu 4: Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.
+ Câu thơ chỉ rõ: bọn giặc sẽ thất bại thảm hại trước sức mạnh của dân tộc ta.
+ Nhịp thơ 2/2/3: Nhanh, mạnh, dứt khoát.
 Là lời cảnh báo, răng đe, khẳng định sự thất bại thảm hại của kẻ thù nếu cố tình xâm lược nước ta. Khẳng định ý chí quyết tâm bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ chủ quyền dân tộc.
TIẾT 13: SÔNG NÚI NƯỚC NAM
Bài thơ thiên về biểu ý (vì bài thơ đã trực tiếp nêu rõ ý tưởng bảo vệ đất nước thông qua việc khẳng định chủ quyền cũng như quyết tâm diệt giặc), ý biểu cảm được ẩn sau ý kiến (. Khẳng định sức mạnh truyền thống VN trong thời đại XD Quốc gia độc lập thế kỉ XI.)
TIẾT 13: SÔNG NÚI NƯỚC NAM
1.Nghệ thuật
2.Nội dung
Sử dụng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
Ngôn ngữ cô đọng, súc tích.
Giọng thơ dõng dạc, hùng hồn, đanh thép.
Sông núi nước Nam là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên khẳng định chủ quyền về lãnh thổ của đất nước và nêu cao ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền đó trước mọi kẻ thù xâm lược.
III. TỔNG KẾT
TIẾT 13: SÔNG NÚI NƯỚC NAM
IV.Luyện tập
TIẾT 13: SÔNG NÚI NƯỚC NAM
Có bạn thắc mắc sao không nói là “ Nam nhân cư” (người Nam ở) mà lại nói “Nam đế cư” (vua Nam ở), em giải thích như thế nào?
TỰ HỌC Ở NHÀ
Nắm vững bài cũ.
Soạn bài mới: “Phó giá về kinh”
Đọc bài thơ;
Đoc thông tin sgk tr.66, 67;
Trả lời các câu hỏi sgk/68.