B�I 5:
sản xuất cây con bằng hạt

Trình bày các loại luống gieo hạt ?
I. Chuẩn bị đất gieo hạt và làm luống
1. Làm đất gieo hạt
a. Cày đất

- Nhằm cải thiện tính chất đất, diệt cỏ dại, sâu, bệnh và tạo điều kiện cho rễ cây con phát triển.
- Dộ sâu đưuờng cày 10- 15cm (vưuờn gieo ưuơm), 20 - 25cm (vưuờn cấy cây).
- Cày sâu phải kết hợp với lật đất, phơi ải.
b. Bừa: chủ yếu làm đất tơi nhỏ, sạch cỏ, san bằng đất và trộn phân bón đều vào trong đất.
c. Làm luống
- Luống gieo có 3 loại:
+ Luống nổi: mặt luống cao hơn rãnh 20-30cm, thuường áp dụng ở nơi nưuớc thoát không tốt.
+ Luống bằng: mặt luống chỉ cao hơn rãnh 2 - 3cm, áp dụng ở nơi thoát nước tốt.
+ Luống chỡm: mặt luống thấp hơn rãnh 10- 20cm, áp dụng ở nơi khô hạn, cây chịu ẩm và chịu úng.
- Kích thước luống thưuờng dài 10m, rộng 1m, rãnh luống 30-40cm. Hưuớng của luống theo chiều dài của khu vườn, theo hướng Đông - Tây. ở nơi đất dốc, hưuớng của luống chạy theo đưuờng đồng mức.
- Kích thuước hạt đất: duưới 1mm (với loài cây có kích thưuớc hạt nhỏ: bạch đàn, tràm..), 2-3mm (với hạt giống có kích thưuớc lớn: xoan ta, tếch.).
2. Làm đất và đóng bầu
a. Chuẩn bị đất
Dất đóng bầu đưuợc lấy ở tầng B (từ mặt đất đào sâu 21- 40cm), đất có thành phần cơ giới nhẹ đến TB. D?t đưuợc phơi ải, đập nhỏ, sau đó đuược sàng qua lưới có kích thuước lỗ 1cm.
b. Vỏ bầu
- Vỏ bầu thuường đưuợc làm bằng polietilen, đuường kính và chiều cao vỏ bầu có nhiều kích thuước khác nhau.
- Vỏ bầu đưuợc đan bằng tre, nứa, chủ yếu đưuợc sử dụng cho cây lục hóa đưuờng phố, kích thưuớc: đuường kính (20- 30cm), chiều cao (30- 40cm).
c. Thành phần ruột bầu
- Thành phần cơ bản gồm: Dất, phân chuồng hoai, xơ dừa, tro trấu, cát.
- Tùy thuộc vào nhu cầu dinh dưuỡng của từng loài cây mà đưa ra các hỗn hợp ruột bầu khác nhau.
d. Dóng và xếp bầu
- Dất đóng bầu phải đuược sàng sạch cỏ và tạp chất, sau đó trộn đều với phân bón. Dất sau khi sàng để trong nhà tác nghiệp, tránh mưa làm ưuớt đất, gây khó khan khi đóng bầu.
- Bầu đóng xong đưuợc xếp thành hàng, sau đó lấp đất kín các khe hở và vun đất xung quanh thành luống bầu.
II. Gieo hạt
1. Thời vụ gieo hạt
- Thời vụ gieo hạt quyết định tỉ lệ nảy mầm của hạt giống, tốc độ sinh trưởng và khả nang đề kháng cũng như giá thành của cây con.
- Xác định thời vụ gieo hạt thích hợp cho một loại hạt phải can cứ vào đặc tính sinh vật của loại cây đó, điều kiện khí hậu và đất, điều kiện tưuới nưuớc, mùa trồng cây.
- Thời vụ gieo hạt của đa số cây rừng đều vào mùa xuân hoặc mùa thu.
Nêu các phương pháp xử lí hạt để kích thích nảy mầm ?
3. Xử lí hạt để kích thích hạt nảy mầm
a. Dùng nhiệt độ cao
- Ngâm hạt vào trong nuước nóng, tùy theo loại hạt mà có thời gian ngâm cũng nhuư nhiệt độ ngâm khác nhau.
-Ví dụ: Hạt bạch đàn ngâm trong nuước ấm 30- 450C trong 5- 6h.
- Nh?ng loại hạt có dầu không nên ngâm hạt ở nhiệt độ cao quá 450C. Những hạt có vỏ dày như tếch, trám.. có thể xử lí ở nhiệt độ 1000C.
b. Tác động cơ giới
- Với hạt có vỏ dày và cứng, khó thấm nưuớc, có thể trộn hạt với cát rồi chà sát cho vỏ mỏng, khứa vỏ (lim), hoặc cắt 1 phần vỏ hạt (ràng ràng), đập nhẹ cho vỏ nứt (trẩu) rồi ngâm hạt vào nưuớc ấm.
- Cách xử lí này dễ làm cho hạt bị tổn thưuơng và nhiễm bệnh.
c. Tác động hóa học
- Dùng hóa chất an mòn vỏ hạt, để hạt dễ thấm nuước. Hóa chất thường dùng xử lí là chất vô cơ (H2SO4, ZnSO4, CuSO4.), chất h?u cơ là C2H5OH, các chất kích thích sinh trưuởng (Giberelin). Nồng độ hóa chất phải phù hợp với từng loại hạt.
* Trưuớc khi gieo hạt cần tiêu độc và diệt nấm cho hạt trưuớc từ 1 - 2 ngày bằng cách ngâm hạt vào các dung dịch sau:
- Dung dịch fomalin 0,15%, ngâm trong 15- 30 phút, sau đó rửa sạch nhiều lần rồi hong khô.
- Dung dịch CuSO4 0,3-1%, ngâm hạt trong 5- 6h.
- Thuốc tím 0,5%, ngâm hạt trong 2h, nếu nồng độ 3% ngâm hạt trong nửa giờ.
- Nưuớc vôi 1-2%, ngâm trong 24-36h.
d. Bón lót trước khi gieo hạt
- Bón lót là bón phân vào đất trước khi gieo cấy.
- Loại phân bón: phân vô cơ, phân h?u cơ, phân vi sinh.
- Liều luượng bón: phân chuồng hoai (3-5kg/m2), bón sâu 10cm. Phối hợp phân chuồng với phân hóa học theo liều luượng bón cho 1ha nhuư sau: 3000- 5000kg phân chuồng + 100- 150kg supe lân.
- Khi bón phân phải can cứ vào điều kiện đất đai, khí hậu và đặc tính của cây mà xác định loại phân, lưuợng phân bón cho thích hợp.
4. Gieo hạt và lấp đất
- Gieo hạt trên luống: trước khi gieo hạt vài giờ cần tưới cho đất ẩm. Sau khi gieo hạt xong phải lấp đất ngay độ dày lấp đất 0,2-1cm, che phủ đất đã gieo hạt, tưuới nuước để đất đủ ẩm, rắc thuốc chống nấm, sâu, bệnh quanh luống.
- Gieo hạt vào bầu đất: gieo hạt vào gi?a bầu, độ sâu cách mặt bầu 0,5-1cm, mỗi bầu gieo từ 1- 3 hạt.
Sau khi gieo hạt, em hãy kể tên các bước chăm sóc ?
III. Cham sóc sau khi gieo hạt
1. Che phủ
- Tác dụng: giảm luượng nuước bốc hơi, hạn chế lớp đất mặt đóng váng, hạn chế lực ép của nưuớc tưuới, nưuớc muưa và nhiệt độ cao.
- Vật liệu che phủ phải đưuợc khử trùng bằng cách ngâm vào nưuớc vôi loãng từ 12-14h rồi phơi khô. Thường dùng rơm rạ, cỏ khô, cành lá cây.để che phủ luống gieo.
2. Tưuới nưuớc
- Tác dụng: làm cho đất luôn ẩm, bảo đảm hạt có đủ lưuợng nưuớc để nảy mầm.
- Lưuợng nưuớc tưuới và số lần tưới tùy thuộc vào điều kiện thời tiết và loài cây.
3. Làm cỏ, xới đất
- Tác dụng: tiêu diệt cỏ dại, làm cho đất tơi xốp, tạo điều kiện cho đất đưuợc nảy mầm dễ dàng.
4. Phòng trừ sâu bệnh
- Sau khi gieo hạt cần phải phun thuốc chống nấm, sâu hại.
- Dể tránh kiến tha hạt nên sử dụng vôi bột hoặc dầu hỏa rắc xung quanh luống gieo.
5. Tỉa thưua cây con
- Tác dụng: loại bỏ bớt các cây ở nh?ng nơi có mật độ quá dày, tạo điều kiện cho các cây còn lại đủ không gian dinh duưỡng.
- Tỉa thưua tiến hành 1- 2 lần, đối tưuợng là nh?ng cây có phẩm chất kém và cây mọc quá dày. Nếu không qua giai đoạn cấy cây, tỉa thuưa lần 3 vào thời gian cây con đuược 30- 40 ngày, cự li để lại 15- 20cm.
Trình bày kỹ thuật cấy cây?
Cấy cây con phải đảm bảo nguyên tắc nào?
IV. Cấy cây
- Tùy thuộc vào từng loài cây mà cấy cây bằng mầm, bằng cây con, bằng thân cụt. Cây ra đưuợc 4-5 đôi lá, chiều cao đạt 3-4cm là có thể cấy cây con vào bầu đưuợc.
- Tùy thuộc vào loài cây mà có thể cấy vào bầu hoặc trực tiếp cấy vào luống đất.
- Cấy cây con phải đảm bảo nguyên tắc: loại bỏ cây không đủ tiêu chuẩn, gi? cho bộ rễ cây không bị khô héo và không bị tổn thương, bộ rễ không bị biến dạng.
- Thao tác cấy: dùng que cấy đâm thẳng xuống đất, lắc sang trái và phải để tạo thành lỗ hỡnh ch? V. Dặt cây con vào lỗ sâu hết phần rễ cây và thêm một phần của thân khoảng 0,3- 0,7cm. Tiếp đến dùng que cấy đâm chếch xuống đất, cách cây cấy khoảng 1- 2cm, ép đất chặt để rễ cây và đất tiếp xúc với nhau.
- Dể kích thích bộ rễ cây phát triển, trưuớc khi cấy nên hồ phân rễ cây con gồm: 0,5 phần phân đạm + 1 phần phân lân + 0,1 phần thuốc benlat 0,06% + 100 phần nước + phân chuồng hoai và đất bùn. Hòa dung dịch thành dạng đặc sền sệt.
Trình bày các bước chăm sóc cây ở vườn ươm ?
V. Cham sóc cây vưuờn ưuơm
1. Che nắng
- Che nắng có tác dụng tạo cho cây con có ánh sáng thích hợp cho sự sinh truưởng.
- Tùy thuộc vào đặc tính sinh vật học của loài cây mà quyết định thời gian che sáng và độ che sáng.
- Che sáng có thể dùng các vật liệu như: cỏ tế, guột cắm đều trên mặt luống hoặc nứa đan, tấm nhựa có màu, lá cọ, lá dừa.có mái bằng, nghiêng hoặc đứng.
2. Làm cỏ, xới đất
- Giai đoạn 1: Từ khi cây mầm nhú lên đến khi đủ tuổi đem đi cấy. Khoảng 2 tuần làm cỏ, xới đất 1 lần, độ sâu xới đất nên 2-3cm.
- Giai đoạn 2: Từ khi cấy cho đến khi cây đủ tiêu chuẩn xuất vuườn, mỗi tháng 1 lần đối với cây 1 nam tuổi, 2 tháng một lần đối với cây 2 nam tuổi, độ sâu xới đất thưuờng từ 5- 10cm.
Trưuớc khi đem cây đi trồng 1 tháng, phải ngừng làm cỏ, xới đất tạo điều kiện cho cây hóa gỗ và đất nén chặt, khi đem cây đi trồng không bị vỡ bầu.
3. Tưuới nuước
- Xác định lượng nước tưới hợp lí cho mỗi lần, phải can cứ vào đặc tính sinh học của mỗi loài; tính chất của đất, chủ yếu là thành phần cơ giới quyết định lưuợng nưuớc tối đa của đất.
- Can cứ vào đặc tính sinh học của loài có thể chia ra 3 loại sau:
+ Loại cần nhiều nước như bạch đàn, keo, phi lao.
+ Loại cần nuước TB như thông, xà cừ, sau sau.
+ Loại cần ít nưuớc như xoan ta, trẩu, sở.
- Trong từng loài cây lại phải can cứ vào đặc điểm của từng thời kỡ sinh trưởng mà xác định lưuợng nưuớc tưuới cho phù hợp. Thời kỡ đầu khi hạt mới nảy mầm và nhú lên khỏi mặt đất cần ít nuước hơn thời kỡ cấy cây và chuẩn bị đem cây đi trồng.
4. Bón thúc
- Tùy thuộc loài cây, giai đoạn sinh trưuởng, độ phỡ của đất và thời tiết khác nhau mà dùng loại phân bón, lưuợng phân bón và số lần bón khác nhau. Bón phân chuồng hoai: 1- 3kg/m2, phân đạm bón 3- 5g/m2, lân 1-15g/m2, kali 3- 5g/m2.
- Dể cây sinh trưởng nhanh cần bón phân NPK, để tang khả nang chống hạn, chống rét nên bón lân, kali.
- Có thể bón vào đất hoặc bón lên lá.
5. Phòng trừ sâu, bệnh hại
Dịnh kỡ phun Benlat 1 lần/tuần, nồng độ 0,06%. Khi bệnh phát triển phun 2 lần/tuần nồng độ 0,08%.