Ngữ văn 7
- Văn miêu tả là loại văn nhằm giúp người đọc hình dung ra được những đặc điểm, tính chất nổi bật của một sự vật, sự việc con người, phong cảnh,... làm cho những cái đó như hiện lên trước mắt người đọc.
- Tự sự là phương thức kể lại một chuỗi sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc kia cuối cùng tạo thành một kết thúc. Tự sự giúp người ta giải thích sự việc, tìm hiểu con người, nêu vấn đề bày tỏ thái độ khen – chê.
- Biểu cảm là văn bản viết ra nhằm biểu đạt tình cảm, cảm xúc, sự đánh giá của con người đối với thế giới xung quanh và khêu gợi lòng đồng cảm nơi người đọc.
YẾU TỐ TỰ SỰ, MIÊU TẢ TRONG VĂN BIỂU CẢM
TIẾT 40-41
Tự sự và miêu tả trong văn bản biểu cảm
Tự sự và miêu tả trong văn bản biểu cảm

1. Ví dụ 1 sgk/ 137: Bài ca nhà tranh bị gió thu phá
YẾU TỐ TỰ SỰ VÀ MIÊU TẢ TRONG VĂN BẢN BIỂU CẢM
Hãy chỉ ra yếu tố miêu tả, tự sự trong bài thơ
Tháng tám, thu cao, gió thét già
Cuộn mất ba lớp tranh nhà ta
Tranh bay sang sông rải khắp bờ
Mảnh cao treo tót ngọn rừng xa
Mảnh thấp quay lộn vào mương sa.
Dịch thơ: Bài ca nhà tranh bị gió thu phá. (Khương Hữu Dụng dịch)
Trẻ con thôn nam khinh ta già không sức,
Nỡ nhè trước mặt xô cướp giật,
Cắp tranh đi tuốt vào lũy tre
Môi khô miệng cháy gào chẳng được,
Quay về chống gậy lòng ấm ức!

Giây lát, gió lặng, mây tối mực
Trời thu mịt mịt đêm đen đặc.
Mền vải lâu năm lạnh tựa sắt,
Con nằm xấu nết đạp lót nát
Đầu giường, nhà dột chẳng chừa đâu
Dày hạt mưa, mưa, mưa chẳng dứt
Từ trải cơn loạn ít ngủ nghê
Đêm dài ướt át sao cho trót ?

Ước được nhà rộng muôn ngàn gian
Che khắp thiên hạ, kẻ sĩ nghèo đều hân hoan,
Gió mưa chẳng núng, vững vàng như thạch bàn
Than ôi! Bao giờ nhà ấy sừng sững dựng trước mắt,
Riêng lều ta nát, chịu chết rét cũng được!
+Tự sự: 2 câu đầu
Tự sự kết hợp với biểu cảm.
6 câu trên: Tự sự, miêu tả
Biểu cảm trực tiếp, thể hiện tình cảm cao thượng, vị tha, sẵn sàng xả thân vì người khác.
+ Miêu tả: 3 câu sau.
 Có vai trò tạo bối cảnh chung.
2 câu sau: biểu cảm - Sự cam chịu thân phận nghèo khổ.
- Đoạn 1: +2 câu đầu: Tự sự:
+3 câu sau: Miêu tả:
 Có vai trò tạo bối cảnh chung.
- Đoạn 2: Tự sự kết hợp với biểu cảm.
- Đoạn 3: + 6 câu trên: Tự sự, miêu tả
+ 2 câu sau: biểu cảm
=> Sự cam chịu thân phận nghèo khổ.
- Đoạn 4: Biểu cảm trực tiếp, thể hiện tình cảm cao thượng, vị tha, sẵn sàng xả thân vì người khác.
Tự sự và miêu tả trong văn bản biểu cả
1. Ví dụ 1 sgk/ 137
=> Các yếu tố tự sự và miêu tả có vai trò là phương tiện để tác giả bộc lộ cảm xúc và khát vọng.
YẾU TỐ TỰ SỰ VÀ MIÊU TẢ TRONG VĂN BẢN
BIỂU CẢM
? Cho biết vai trò của yếu tố tự sự , miêu tả?
Tự sự và miêu tả trong văn bản biểu cả
1. Ví dụ 1 sgk/ 137
=> Các yếu tố tự sự và miêu tả có vai trò là phương tiện để tác giả bộc lộ cảm xúc và khát vọng.
YẾU TỐ TỰ SỰ VÀ MIÊU TẢ TRONG VĂN BẢN
BIỂU CẢM

2. Ví dụ 1 sgk/ 137 Đoạn văn của Duy Khán
Những ngón chân của bố khum khum, lúc nào cũng như bám vào đất để khỏi trơn ngã. Người ta nói “đấy là bàn chân vất vả”. Gan bàn chân bao giờ cũng xám xịt và lỗ rỗ, bao giờ cũng khuyết một miếng, không đầy đặn như gan bàn chân người khác. Mu bàn chân mốc trắng, bong ra từng bãi, lại có nốt lấm tấm. Đêm nào bố cũng ngâm nước nóng hoà muối, gãi lấy gãi để rồi xỏ vào đôi guốc mộc. Khi ngủ bố rên, rên vì đau mình, nhưng cũng rên vì nhức chân, rượu tê thấp không tài nào xoa bóp khỏi.
Bố đi chân đất. Bố đi ngang dọc đông tây đâu đâu con không hiểu. Con chỉ thấy ngày nào bố cũng ngâm chân xuống nước, xuống bùn để câu quăng. Bố tất bật đi từ khi sương còn đẫm ngọn cây ngọn cỏ. Khi bố về cũng là lúc cây cỏ đẫm sương đêm. Cái thúng câu bao lần chà đi xát lại bằng sắn thuyền. Cái ống câu nhẵn mòn, cái cần câu bóng dấu tay cầm…Con chỉ biết cái hòm đồ nghề cắt tóc sực mùi dầu máy tra tông-đơ, cái ghế xếp bao lần thay vải, nó theo bố đi xa lắm.
Bố ơi! Bố chữa làm sao được lành lặn đôi bàn chân ấy: đôi bàn chân dầm sương dãi nắng đã thành bệnh.

Những ngón chân của bố khum khum, lúc nào cũng như bám vào đất để khỏi trơn ngã. Người ta nói “đấy là bàn chân vất vả”. Gan bàn chân bao giờ cũng xám xịt và lỗ rỗ, bao giờ cũng khuyết một miếng, không đầy đặn như gan bàn chân người khác. Mu bàn chân mốc trắng, bong ra từng bãi, lại có nốt lấm tấm. Đêm nào bố cũng ngâm nước nóng hoà muối, gãi lấy gãi để rồi xỏ vào đôi guốc mộc. Khi ngủ bố rên, rên vì đau mình, nhưng cũng rên vì nhức chân, rượu tê thấp không tài nào xoa bóp khỏi.
Bố đi chân đất. Bố đi ngang dọc đông tây đâu đâu con không hiểu. Con chỉ thấy ngày nào bố cũng ngâm chân xuống nước, xuống bùn để câu quăng. Bố tất bật đi từ khi sương còn đẫm ngọn cây ngọn cỏ. Khi bố về cũng là lúc cây cỏ đẫm sương đêm. Cái thúng câu bao lần chà đi xát lại bằng sắn thuyền. Cái ống câu nhẵn mòn, cái cần câu bóng dấu tay cầm…Con chỉ biết cái hòm đồ nghề cắt tóc sực mùi dầu máy tra tông-đơ, cái ghế xếp bao lần thay vải, nó theo bố đi xa lắm.
Bố ơi! Bố chữa làm sao được lành lặn đôi bàn chân ấy: đôi bàn chân dầm sương dãi nắng đã thành bệnh.

Tự sự và miêu tả trong văn bản biểu cảm
1. Ví dụ 1 sgk/ 137của bố
2. Ví dụ 1 sgk/ 137 Đoạn văn của Duy Khán
- Tự sự: Bố ngâm chân nước muối, bố đi sớm về khuya.
- Miêu tả: Bàn chân bố, đồ nghề của bố.
- Biểu cảm: Thương cuộc đời vất vả, lam lũ của bố
YẾU TỐ TỰ SỰ VÀ MIÊU TẢ TRONG VĂN BẢN
BIỂU CẢM
? Hãy chỉ ra yếu tố miêu tả, tự sự , biểu cảm trong đoạn văn.
Những ngón chân của bố khum khum, lúc nào cũng như bám vào đất để khỏi trơn ngã. Người ta nói “đấy là bàn chân vất vả”. Gan bàn chân bao giờ cũng xám xịt và lỗ rỗ, bao giờ cũng khuyết một miếng, không đầy đặn như gan bàn chân người khác. Mu bàn chân mốc trắng, bong ra từng bãi, lại có nốt lấm tấm. Đêm nào bố cũng ngâm nước nóng hoà muối, gãi lấy gãi để rồi xỏ vào đôi guốc mộc. Khi ngủ bố rên, rên vì đau mình, nhưng cũng rên vì nhức chân, rượu tê thấp không tài nào xoa bóp khỏi.
Bố đi chân đất. Bố đi ngang dọc đông tây đâu đâu con không hiểu. Con chỉ thấy ngày nào bố cũng ngâm chân xuống nước, xuống bùn để câu quăng. Bố tất bật đi từ khi sương còn đẫm ngọn cây ngọn cỏ. Khi bố về cũng là lúc cây cỏ đẫm sương đêm. Cái thúng câu bao lần chà đi xát lại bằng sắn thuyền. Cái ống câu nhẵn mòn, cái cần câu bóng dấu tay cầm…Con chỉ biết cái hòm đồ nghề cắt tóc sực mùi dầu máy tra tông-đơ, cái ghế xếp bao lần thay vải, nó theo bố đi xa lắm.
Bố ơi! Bố chữa làm sao được lành lặn đôi bàn chân ấy: đôi bàn chân dầm sương dãi nắng đã thành bệnh.

-> Cảm xúc đã chi phối việc miêu tả và tự sự. Miêu tả , tự sự trong hồi tưởng, không phải miêu tả trực tiếp, kể việc mà góp phần khêu gợi cảm xúc cho người đọc.
Không. vì không có đối tượng để gửi gắm. Miêu tả và tự sự góp phần làm tăng thêm giá trị biểu cảm cho đoạn văn.
Tự sự và miêu tả trong văn bản biểu cảm
1. Ví dụ 1 sgk/ 137
2. Ví dụ 1 sgk/ 137 Đoạn văn của Duy Khán
YẾU TỐ TỰ SỰ VÀ MIÊU TẢ TRONG VĂN BẢN
BIỂU CẢM
Hãy cho biết yếu tố biểu cảm dã chi phối tự sự và miêu tả như thế nào?
Không có yếu tố tự sự và miêu tả thì biểu cảm có thể bộc lộ được không?
Tự sự và miêu tả trong văn bản biểu cảm
1. Ví dụ 1 sgk/ 137
2. Ví dụ 1 sgk/ 137 Đoạn văn của Duy Khán
- Tự sự: Bố ngâm chân nước muối, bố đi sớm về khuya.
- Miêu tả: Bàn chân bố, đồ nghề của bố
- Biểu cảm: Thương cuộc đời vất vả, lam lũ của bố
YẾU TỐ TỰ SỰ VÀ MIÊU TẢ TRONG VĂN BẢN
BIỂU CẢM
=> Tự sự và miêu tả ở đây nhằm khiêu gợi cảm xúc, do cảm xúc chi phối chứ không nhằm mục đích kể chuyện, miêu tả đầy đủ sự việc.
II.
LUYỆN TẬP
II- Luyện tập:
Bài 1: Kể lại nội dung bài Bài ca nhà tranh bị gió thu phá của Đỗ Phủ bằng bài văn xuôi biểu cảm.
- Tả cảnh gió thu, tai hoạ.
- Kể diễn biến nhà bị tốc mái.
- Kể hành động những đứa trẻ.
- Tả cảnh nhà trong đêm mưa.
- Kể ước mơ của tác giả.
GỢI Ý
Vào chiều tối, một cơn gió thu thổi mạnh cuộn mất ba lớp tranh trên mái nhà của Đỗ Phủ.
Những mảnh tranh bay tung toé khắp nơi, mảnh thì treo trên ngọn cây xa, mảnh thì bay lộn vào mương sa. Thấy vậy, trẻ con xô đến cướp giật lấy tranh mang vào sau luỹ tre. Mặc cho nhà thơ kêu gào rát cổ, ông đành quay về, trong lòng đầy ấm ức, nhưng cũng lại thông cảm với bọn trẻ, chúng quá nghèo nên mới như thế.
Trận gió lặng yên thì đêm buông xuống tối như mực, một đêm đen dày đặc, mưa rả rích, nỗi buồn mênh mang. Nhà thơ nằm xuống đắp cái mền vải cũ nát nên lạnh như cắt. Đã thế lũ con còn đạp nát cái lót. Đầu giường thì bị giột, mưa nặng hạt đều đều không dứt. Nhà thơ không sao ngủ được vì mưa lạnh và lâu nay lại còn mất ngủ vì suy nghĩ sau cơn loạn li.
Lúc này nhà thơ ước muốn có mái nhà rộng muôn ngàn gian để cho kẻ sĩ khắp thiên hạ có chỗ nương thân, chẳng sợ gì gió mưa nữa.
BÀI VĂN THAM KHẢO
  ĐOẠN VĂN THAM KHẢO


   Mùa thu năm ấy, gió lốc cuốn phăng ba lớp tranh nhà Đỗ Phủ, trận cuồng phong dữ dội đến mức làm mỗi mảnh tranh bay một nơi khác nhau. Lũ trẻ thôn nam thấy ông già yếu mà nỡ lòng cướp tranh đi mất. Nhà thơ bất lực trước cảnh cướp giật, gào thét đành ấm ức quay về. Đêm đến, mây, mưa kéo đến, trời mù mịt, căn nhà mất tranh nên dột đủ đường, có mền vải lâu năm bị con đạp rách, mưa vẫn cứ tiếp diễn. Trong cảnh ấy, nhà thơ với lòng nhân đạo, vị tha cao cả luôn nghĩ đến “kẻ sĩ nghèo” khắp thiên hạ, mong ước nhà ngàn gian che chở dân chúng.
III. LUYỆN NÓI
VĂN BIỂU CẢM VỀ SỰ VẬT, CON NGƯỜI
* Đề bài:
Cảm nghĩ về thầy cô, người lái đò đưa thế hệ trẻ cập bến tương lai.
a.Mở bài:
- Giới thiệu về thầy cô giáo, những người lái đò… -> cảm nghĩ của em.
b.Thân bài:
- Em đã có những tình cảm, những kỷ niệm gì đối với thầy cô.
- Vì sao mà em yêu mến? (ngoại hình, lời nói, hành động-> tính cách, phẩm chất-> yêu mến, kính trọng, biết ơn.
Có thể kể + tả cụ thể:
- Hình ảnh thầy cô giữa đàn em nhỏ.
- Giọng nói ấm áp…
- Tâm trạng: vui, buồn…
-> Do đó hình ảnh thầy cô để lại tình cảm ntn?
-> Em cảm nhận được điều gì từ thầy cô về kiến thức, cuộc sống…
c.Kết bài:
- Tình cảm chung về thầy cô giáo.
- Cảm xúc cụ thể- mong ước, hứa hẹn
DÀN BÀI THAM KHẢO
- Về nhà các em học ghi nhớ trong sách giáo khoa, hoàn thành các bài tập vào vở.
- Soạn bài Ngẫu nhiên viết nhân buổi về quê
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Chúc các em hoàn thành tốt
bài tập !

Goodbye