ĐỀ VĂN THUYẾT MINH
VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN THUYẾT MINH
Nguyễn Tiến Tuấn –THCS Lương Tài
Văn Lâm- Hưng Yên
1. Ví dụ:
I. Tìm hiểu về đề văn thuyết minh
ĐỀ VĂN THUYẾT MINH
VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN THUYẾT MINH
a/ Giới thiệu một gương mặt trẻ của thể thao Việt Nam ( ví dụ: Nguyễn Thúy Hiền, Phạm Văn Quyến…)
b/ Giới thiệu về một tập truyện.
c/ Giới thiệu về chiếc nón lá Việt Nam
d/ Giới thiệu về chiếc áo dài Việt Nam
e/ Thuyết minh về chiếc xe đạp.
g/ Giới thiệu đôi dép lốp trong kháng chiến.
h/ Giới thiệu một di tích, thắng cảnh nổi tiếng của quê hương ( đền, chùa, hồ, kiến trúc…)
i/ Thuyết minh về một giống vật nuôi có ích.
k/ Giới thiệu về hoa ngày tết ở Việt Nam.
l/ Thuyết minh về một món ăn dân tộc. ( bánh chưng, bánh giầy, phở, cốm…)
m/ Gi?i thi?u v? t?t trung thu.
n/ Gi?i thi?u m?t d? choi dõn gian.
Đề nêu lên điều gì?
Đối tượng thuyết minh
Đối tượng thuyết minh gồm những loại nào?
Con người, đồ vật, di tích, con vật, thực vật, món ăn, đồ chơi, lễ tết…
Nhận xét về phạm vi các đề văn nêu trên.
Phạm vi gần gũi, quen thuộc với đời sống
I. Tìm hiểu về đề văn thuyết minh
1. Ví dụ:
I. Tìm hiểu đề văn thuyết minh
ĐỀ VĂN THUYẾT MINH
VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN THUYẾT MINH
- D? nờu d?i tu?ng thuy?t minh.
- Đối tượng thuyết minh: con người, đồ vật, di tích, con vật, thực vật, món ăn, đồ chơi, lễ Tết..
? Làm sao em có thể biết đó là đề văn thuyết minh?
- Đề không yêu cầu kể chuyện, miêu tả, biểu cảm, tức là yêu cầu giớ thiệu, thuyết minh, giải thích.
? Nhận xét phạm vi các đề nêu trên?
Dạng đề:
+ Đề nêu rõ yêu cầu.( c,d,e,g,m)
+ Đề tự chọn. ( a,b,h,i,k,l,n)
2. Kết luận:
II. Cách làm bài văn thuyết minh
1. Ví dụ: Văn bản : Xe đạp
b/ Bố cục
- Gồm 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài.
+ Mở bài : từ đầu……”nhờ sức người”
-> Giới thiệu khái quát về chiếc xe đạp.
+ Thân bài: tiếp từ “xe đạp........thể thao”
- Giới thiệu về: cấu tạo, nguyên tắc hoạt động của xe đạp:
+ Hệ thống truyền động.
+ Hệ thống điều khiển
+ Hệ thống chuyên chở
+ Các bộ phận phụ
- Lợi ích của xe đạp
ĐỀ VĂN THUYẾT MINH
VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN THUYẾT MINH
a/ D?i tu?ng: chi?c xe d?p
Hệ thống truyền động
Hệ thống chuyên chở
Hệ thống điều khiển
II. Cách làm bài văn thuyết minh
1. Ví dụ: Văn bản : Xe đạp
b/ Bố cục
- Gồm 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài.
+ Mở bài : từ đầu……nhờ sức người:
-> Giới thiệu khái quát về chiếc xe đạp.
+ Thân bài: tiếp từ “xe đạp........thể thao”:
- Giới thiệu về: cấu tạo, nguyên tắc hoạt động của xe đạp:
+ Hệ thống truyền động.
+ Hệ thống điều khiển
+ Hệ thống chuyên chở
+ Các bộ phận phụ
- Lợi ích của xe đạp
+ Kết bài: còn lại:
-> Vị trí của chiếc xe đạp trong đời sống con người Việt Nam và trong tương lai.
ĐỀ VĂN THUYẾT MINH
VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN THUYẾT MINH
a/ D?i tu?ng: chi?c xe d?p
I. Tỡm hi?u d? van thuy?t minh
II.Cách làm bài văn thuyết minh
1. Ví dụ: Văn bản: Xe đạp
a/ D?i tu?ng: chi?c xe d?p
b/ B? c?c: 3 ph?n
c/ Phuong phỏp thuy?t minh
ĐỀ VĂN THUYẾT MINH
VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN THUYẾT MINH
Văn bản diễn đạt có dễ hiểu không ? Vì sao ?
Văn bản diễn đạt dễ hiểu bởi các phần được trình bày chi tiết, rõ ràng về từng chi tiết xe đạp, công dụng và nguyên tắc sử dụng của nó một cách rõ ràng mạch lạc


Xe đạp
Hệ thống truyền động: khung, bµn ®¹p, trôc, æ bi, ®Üa, æ lÝp, dây xích, b¸nh xe,...
Hệ thống điều khiển:
Ghi đông, bộ phanh ...
Hệ thống chuyên chở: yên xe, dàn đèo hàng, giỏ đựng đồ.
Chắn xích, chắn bùn, đèn xe, chuông.
Chắn xích, chắn bùn, đèn xe, chuông.
Là phương tiện giao thông tiện lợi, rèn luyện sức khỏe.
Bộ phận chính
Bộ phận phụ
Lợi ích
PP thuyết minh: liệt kê; nêu số liệu
PP thuyết minh: liệt kê; giải thích; phân loại, phân tích
PP thuyết minh: liệt kê; giải thích; phân loại, phân tích.
PP thuyết minh: liệt kê, giải thích.
PP thuyết minh: liệt kê, d?nh nghia
I. Tìm hiểu đề văn thuyết minh
II.Cách làm bài văn thuyết minh
1. Ví dụ: Văn bản: Xe đạp
ĐỀ VĂN THUYẾT MINH
VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN THUYẾT MINH
Từ ví dụ, hãy cho biết: Bố cục bài văn thuyết minh.
Những công việc cần phải hoàn thành để làm một bài văn thuyết minh.
2. Kết luận:
- Bố cục bài văn thuyết minh: thường có ba phần:
+ Mở bài: giới thiệu đối tượng thuyết minh.
+ Thân bài: trình bày cấu tạo, các đặc điểm, lợi ích... của đối tượng.
+Kết bài: bày tỏ thái độ đối với đối tượng
- Để hoàn thiên một bài văn thuyết minh cần:
+ Tìm hiểu kĩ đối tượng thuyết minh.
+ Xác định rõ phạm vi tri thức về đối tượng đó.
+ Sử dụng phương pháp thuyết minh thích hợp.
+ Sử dụng ngôn từ chính xác, dễ hiểu. 
III. Luyện tập
Dựa vào gợi ý, hãy lập dàn ý cho đề văn Thuyết minh về cây hoa đào.
1. Mở bài: Hoa đào đã nở báo hiệu một mùa xuân mới, mùa xuân của đất trời. Hoa đào là loài hoa đẹp mang ý nghĩa rất lớn.
2. Thân bài
a. Nguồn gốc
Nguồn gốc: Hoa đào có nguồn gốc không rõ ràng, có người nói ở Iran cũng có người nói hoa đào xuất xứ từ Trung Quốc.
b.Phân loại hoa đào
- Đào bích: Loại đào phổ biến nhất hiện nay. Cánh hoa màu đỏ, cánh to và có nhiều.
- Đào thất thốn: Dáng cây rất bé, thân cây xù xì, mốc meo. Loài hoa này rất đẹp, có hai màu là màu nhung đỏ và màu hồng phai. Hoa có hương thoang thoảng. Khi rụng xuống cũng không rụng cánh mà ở nguyên trên đài. Hoa mọc thành từng chùm rất đặc biệt.
- Đào phai: Cánh hoa màu hồng, phần rìa cánh hơi nhạt dần. Một bông cũng có khá nhiều cánh.
- Đào bạch: Giống như tên gọi của nó, cánh hoa có màu trắng, nhụy hoa màu vàng sáng. Số cánh hoa trong một bông không nhiều.
- Đào mốc, đào đá: Thân cây xù xì. Đây là loại đào phai mọc trong rừng sâu, núi cao...


c. Hình dáng và các bộ phận của hoa đào
- Rễ đào: Là dạng rễ cọc, có khả năng cắm sâu vào lòng đất giúp cây chịu hạn tốt. Bởi vậy, những cây đào chơi Tết ta thường hay thấy không cần tưới nước thường xuyên mà vẫn tươi.
- Thân đào, cành đào: Thân, cành thường có màu xanh, màu nâu sáng hoặc màu đỏ tía. Ngoài ra còn có một số loại hoa đào có thân màu trắng mốc như đào phai, đào mốc chẳng hạn. Thân cây thường to cỡ khoảng cán chổi hoặc to hơn một chút tùy theo loại.
- Lá đào: Lá nhỏ, màu xanh non mơn mởn. Đầu lá hơi nhọn, hình mũi mác.
- Nụ hoa: Nụ hoa nho nhỏ như hạt sen, màu hồng xinh đẹp. Đế màu xanh nhạt ôm lấy nụ hoa. Sắc hồng tùy theo từng loại hoa mà đậm nhạt khác nhau.
- Hoa đào: Đây là bộ phận đẹp nhất của cây. Hoa đào có trung bình khoảng từ 5 cánh đến hơn 20 cánh tùy theo từng giống hoa. Màu sắc cũng đa dạng khác nhau. Cánh hoa có nhiều hình dạng: hoa cánh đơn, cánh mai, cánh cúc… Những cánh hoa ôm ôm lấy nhau, che chở nhụy hoa bên trong. Mỗi bông hoa đào giống như một đốm lửa nhỏ ngày xuân, giữa cơn mưa phùn sáng lên một sắc rực rỡ.
- Quả đào: Thuộc loại quả hạch, phần thịt mềm có hai màu là màu trắng và màu vàng. Vị quả đào có thể chua, có thể ngọt tùy vào từng loại. Lớp vỏ ngoài có sắc xanh hoặc sắc hồng đỏ, có một lớp lông mỏng.
 d.Ý nghĩa của hoa đào
- Trong văn hóa, cây hoa đào và cây đào đã xuất hiện từ lâu, trở thành loài hoa phổ biến. Trong văn hóa cổ truyền Việt Nam, hoa đào là loại cây rất nhiều người mua về đặt trong nhà, với mong muốn sắc hồng của hoa đào hứa hẹn một năm mới tốt lành, may mắn.
- Trong văn học, hoa đào xuất hiện từ những câu ca dao của người xưa, đến những câu thơ, câu ca của nhiều nhà thơ, bậc hiền triết.
- Quả đào còn có giá trị kinh tế trong việc xuất khẩu. Đồng thời, đào cũng là loại hoa quả được ưa chuộng, trở thành nguyên liệu trong quá trình làm các món tráng miệng.
e. Cách chăm sóc và gieo trồng hoa đào
- Để có một cây hoa đào đẹp, cần chú ý đến rất nhiều yếu tố như nước, ánh sáng, gió cũng như thời gian gieo trồng.
- Biện pháp chăm sóc cũng rất quan trọng.
III. Kết bài: Nêu cảm nghĩ của bản thân về vẻ đẹp và ý nghĩa của hoa đào.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học kĩ lý thuyết về cách làm bài văn thuyết minh.
- Hoàn thành bài viết thuyết minh về cây hoa đào.
- Chuẩn bị bài sau: Chương trình địa phương phần Văn.