Tiết 23, Bài 23
ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG
NHIỄM SẮC THỂ
Đột biến cấu trúc NST là gì? Có những dạng nào?
Trả lời:
- Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu trúc của NST.
- Đột biến cấu trúc NST có các dạng: mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn.
Thế nào là cặp NST tương đồng?
Cặp NST tương đồng là cặp NST gồm 2 NST giống nhau về hình dạng, kích thước.
Tiết 23, Bài 23
ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
I. Thể dị bội
Bộ NST chứa các cặp NST tương đồng được gọi là bộ NST lưỡng bội, kí hiệu là 2n.
Thế nào là bộ NST lưỡng bội?
Bộ NST trong giao tử chỉ chứa 1 NST của cặp tương đồng được gọi là bộ NST đơn bội, kí hiệu là n.
Thế nào là bộ NST đơn bội?
Bộ NST của nam giới
bình thường
Bộ NST bệnh nhân Đao
- Qua 2 hình trên, hãy cho biết ở người, cặp NST thứ mấy đã bị thay đổi và thay đổi như thế nào so với các cặp NST khác?
Thêm 1 NST
(2n+1)
Bộ NST của nữ giới bình thường
Bộ NST bệnh nhân Tớcnơ
Điểm khác nhau giữa bộ NST của bệnh nhân Tớcnơ và bộ NST của người bình thường?
Mất
1 NST
(2n-1)
- Quả của 12 kiểu cây dị bội khác nhau về kích thước, hình dạng và khác với quả của cây lưỡng bội bình thường như thế nào?
(Cà độc dược có 12 cặp NST người ta phát hiện được 12 thể dị bội ở cả 12 cặp NST cho 12 dạng quả khác nhau về hình dạng, kích thước và số lượng gai.
+ Hình dạng: tròn hơn hay dài hơn
+ Kích thước: To hơn hay nhỏ hơn).
I. Quả của cây lưỡng bội bình thường có 2n = 24 NST
II-XIII. Quả của 12 kiểu cây dị bội khác nhau có (2n + 1) = 25 NST
- Thế nào là thể dị bội?
I. Thể dị bội
- Thể dị bội là cơ thể mà trong tế bào sinh dưỡng có một hoặc một số cặp NST bị thay đổi về số lượng.
Thể dị bội có những dạng nào?
Các dạng thể dị bội:
+ Thêm 1 NST ở 1 cặp nào đó (2n + 1).
+ Mất 1 NST ở 1 cặp nào đó (2n -1).
+ Mất 1 cặp NST tương đồng hoặc mất 2 NST ở 2 cặp nào đó (2n - 2).
+ Thêm 2 NST ở 2 cặp nào đó (2n + 2).
Bộ NST ruồi giấm 2n = 8
(2n + 2)
Thể 4
(2n - 2)
Thể 0
II. Sự phát sinh thể dị bội
Cơ chế phát sinh các thể dị bội (2n+1) và (2n - 1) NST
Cơ chế phát sinh các thể dị bội (2n+1) và (2n - 1) NST
Sự phân ly của 1 cặp NST hình thành các giao tử có bộ NST như thế nào trong các trường hợp bình thường và trường hợp bị rối loạn?
Sự phân ly của 1 cặp NST hình thành các giao tử có bộ NST như thế nào trong:
- Trường hợp bình thường?


- Trường hợp bị rối loạn?
Các giao tử nói trên tham gia thụ tinh tạo hợp tử có số lượng NST như thế nào?
+ Cho ra hai loại giao tử, mỗi giao tử chứa 1 NST của cặp (n).
Tạo ra 2 giao tử:
+ Một giao tử có 2 NST của cặp (n + 1)
+ Một giao tử không chứa NST nào của cặp (n - 1)
Giao tử bình thường (n) kết hợp với giao tử bất thường có 2 NST (n+1) tạo hợp tử (2n + 1)  Thể 3 nhiễm.
Giao tử bình thường (n) kết hợp với giao tử bất thường không chứa NST nào (n-1) tạo hợp tử (2n - 1)  Thể 1 nhiễm.
- Cơ chế phát sinh thể dị bội:
+ Trong giảm phân có 1 cặp NST tương đồng không phân li → tạo thành một giao tử mang 2 NST và một giao tử không mang NST nào.
+ Sự thụ tinh của các giao tử bất thường này với các giao tử bình thường sẽ tạo ra các thể dị bội (2n +1) và (2n - 1) NST.
Ví dụ ở ruồi giấm
P:
G:
Hợp tử
X
Bộ NST bệnh nhân Đao
Bệnh nhân Đao
Dựa vào sơ đồ lai hãy trình bày cơ chế trẻ sinh ra bị bệnh Đao ?
x
P
NST 21
NST 21
G
F1
3 NST 21
Bệnh Đao
Bộ NST bệnh nhân Tớcnơ
Bệnh nhân Tớcnơ
x
P
44A + XY
44A + XX
G
(22A + XY)
(22A + O)
(22A + X)
F1
(44A + XXY)
(44A + XO)
(Claiphentơ)
(Tơcnơ)
Quan sát các hình trên và cho biết nguyên nhân phát sinh thể dị bội là gì?
Mĩ ném bom nguyên tử xuống Nhật
Máy bay Mỹ rải chất diệt cỏ
Nguyên nhân:
+ Các tác nhân vật lí hoặc hóa học trong ngoại cảnh.
+ Ảnh hưởng phức tạp của môi trường trong cơ thể.
=> Tác động vào kì sau của quá trình giảm phân gây ra sự không phân li của 1 hoặc 1 số cặp NST.
Bộ NST người bệnh Đao
2n + 1 = 46 + 1 = 47 NST
(Tăng thêm 1 NST thứ 21)
Một số hình ảnh biểu hiện của người bị bệnh Đao
Bộ NST người mắc hội chứng Tớcnơ chỉ có 1 NST giới tính X
2n – 1 = 46 – 1 = 45 NST
Từ các hình ảnh trên hãy nêu hậu quả của đột biến thể dị bội?
Bệnh nhân Tớcnơ
Bệnh nhân Đao
- Hậu quả:
+ Gây biến đổi hình dạng, kích thước ở thực vật.
+ Gây ra một số bệnh tật ở người và động vật hoặc làm giảm sức sống của cơ thể.
Tích cực tham gia bảo vệ môi trường
Sử dụng hợp lí thuốc bảo vệ thực vật
- Biện pháp hạn chế thể dị bội:
+ Hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và chất độc hóa học.
+ Sử dụng thực phẩm an toàn.
+ Tăng cường công tác vệ sinh môi trường.
+ Tuyên truyền cho mọi người ý thức bảo vệ môi trường.
CỦNG CỐ
Ở cà chua có bộ NST là 2n = 24. Người ta đã phát hiện những cây cà chua có:
a. 25 NST b. 23 NST c. 22 NST
Giải thích các trường hợp trên từ đó rút ra đột biến thể dị bội có những dạng nào?
ĐÁP ÁN
TRẢ LỜI
TRẢ LỜI
25 NST:
- Do có một NST bổ sung vào bộ NST lưỡng bội  2n + 1.
b. 23 NST:
- Do một cặp NST nào đó chỉ còn 1 NST  2n – 1.
c. 22 NST:
- Mất 1 cặp NST tương đồng  2n – 2.
DẶN DÒ
1. Học bài và trả lời câu 1,2,3 SGK trang 68
2. Chuẩn bị bài mới cho tiết sau:
- Nghiên cứu qua bài 24 “Đột biến số lượng nhiễm sắc thể” (tiếp theo).
+ Tìm hiểu hiện tượng thể đa bội. So sánh thể đa bội với thể dị bội.
+ Sự hình thành thể đa bội do nguyên phân và giảm phân không bình thường diễn ra như thế nào?
- Sưu tầm tư liệu và mô tả một số giống cây trồng đa bội ở Việt Nam.