Ngữ văn 7
TIẾNG GÀ TRƯA
-Xuân Quỳnh (1942-1988)-
Tiết 49, 50:
VH
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
- Quê ở làng La Khê – Hà Đông – Hà Tây ( nay là quận Hà Đông, Hà Nội)
- Là nhà thơ nữ xuất sắc trong nền thơ hiện đại VN.
- Thơ của bà thường viết về những tình cảm gần gũi, bình dị trong đời sống gia đình và cuộc sống thường ngày, biểu lộ những rung cảm và khát vọng của một trái tim phụ nữ chân thành, tha thiết và đằm thắm.
Xuân Quỳnh (1942 -1988)
- Nguyễn Thị Xuân Quỳnh, sinh ngày 6 tháng 10 năm 1942 tại làng La Khê – Hà Đông – Hà Tây ( nay là quận Hà Đông, Hà Nội). Xuân Quỳnh xuất thân trong một gia đình công chức, mẹ mất sớm, bố thường xuyên đi công tác xa gia đình, bà được bà nội nuôi dạy từ nhỏ đến khi trưởng thành.
- Năm 13 tuổi, được tuyển vào Đoàn Văn công nhân dân Trung ương và được đào tạo thành diễn viên múa. Bà đã nhiều lần đi biểu diễn ở nước ngoài và dự Đại hội thanh niên sinh viên thế giới năm 1959 tại Viena (Áo).
- Từ năm 1962 đến 1964, Xuân Quỳnh học Trường bồi dưỡng những
người viết văn trẻ (khoá I) của Hội Nhà văn Việt Nam. Sau khi học
xong, làm việc tại báo Văn nghệ, báo Phụ nữ Việt nam.

Xuân Quỳnh là hội viên từ năm 1967, ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam khoá III. Năm 1973, Xuân Quỳnh kết hôn với nhà viết kịch, nhà thơ Lưu Quang Vũ, trước đó, Xuân Quỳnh kết hôn lần đầu tiên với một nhạc công của Đoàn Văn công nhân dân Trung ương và đã ly hôn. Từ năm 1978 đến lúc mất Xuân Quỳnh làm biên tập viên Nhà xuất bản Tác phẩm mới.
- Xuân Quỳnh mất ngày 29 tháng 8 năm 1988 trong một tai nạn giao thông tại đầu cầu Phú Lương, thị xã Hải Dương (nay là thành phố), tỉnh Hải Dương, cùng với chồng Lưu Quang Vũ và con trai Lưu Quỳnh Thơ mới 13 tuổi.
Xuân Quỳnh được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2001.
Ngày 30 tháng 3 năm 2017, Chủ tịch nước Trần Đại Quang ký quyết định số 602 chính thức truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật cho cố nhà thơ Xuân Quỳnh với hai tập thơ là Lời ru mặt đất và Bầu trời trong quả trứng
Nhà thơ Xuân Quỳnh cùng bà nội









Nhà viết kịch Lưu Quang Vũ và nhà thơ Xuân Quỳnh
Các tác phẩm chính:
Tơ tằm - chồi biếc (thơ, 1963)
Hoa dọc chiến hào (thơ, 1968)
Gió Lào, cát trắng (thơ, 1974)
Lời ru trên mặt đất (thơ, 1978)
Sân ga chiều em đi (thơ, 1984)
Tự hát (thơ, 1984)
Hoa cỏ may (thơ, 1989)
Thơ Xuân Quỳnh (1992, 1994)
Thơ tình Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ (1994)
Cây trong phố - Chờ trăng (thơ, in chung)
Các tác phẩm viết cho thiếu nhi
Bầu trời trong quả trứng (1982)
Truyện Lưu Nguyễn (truyện thơ, 1985)
Mùa xuân trên cánh đồng (truyện,1981)
Bến tàu trong thành phố (truyện, 1984)
Vẫn có ông trăng khác (truyện, 1986)
Tuyển tập truyện thiếu nhi (1995).
Chú gấu trong vòng đu quay (tập truyện)
CÁC TÁC PHẨM CỦA XUÂN QUỲNH
2. Tác phẩm:

Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
" Cục.cục tác cục ta"
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ

Tiếng gà trưa
ổ rơm hồng những trứng
Này con gà mái mơ
Khắp mình hoa đốm trắng
Này con gà mái vàng
Lông óng như màu nắng




Tiếng gà trưa
Có tiếng bà vẫn mắng
- Gà đẻ mà mày nhìn
Rồi sau này lang mặt!
Cháu về lấy gương soi
Lòng dại thơ lo lắng

Tiếng gà trưa
Tay bà khum soi trứng
Dành từng quả chắt chiu
Cho con gà mái ấp

Cứ hàng năm hàng năm
khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi
mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà
cháu được quần áo mới
Ôi cái quần chéo go
ống rộng dài quét đất
Cái áo cánh trúc bâu
Đi qua nghe sột soạt.

Tiếng gà trưa
mang bao nhiêu hạnh phúc
Đêm cháu về nằm mơ
Giấc ngủ hồng sắc trứng


Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi,cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
ổ trứng hồng tuổi thơ.



Tác giả: Xuân Quỳnh



Tiếng gà trưa

2. Tác phẩm:


Gieo vần
Gieo vần cách:
ở câu 1 và 4

Gieo vần liền:
ở câu 2 và 3
Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ
“Cục...cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ
Tiết 49, 50: Tiếng gà trưa
( Xuân Quỳnh)


Bố cục của bài thơ ?
Nêu ý chính từng phần?

Bài thơ có thể chia làm 3 phần:
1. Từ đầu đến “Nghe gọi về tuổi thơ”: Tiếng gà
trưa khơi nguồn cảm xúc, gợi tình cảm quê hương
2. Tiếp theo đến “ Đi qua nghe sột soạt”: Tiếng gà
trưa gợi nhớ kỉ niệm thời thơ ấu.
3. Phần còn lại: Tiếng gà trưa gợi nhiều suy ngẫm

2/ Tác phẩm:
- Được viết trong thời kì đầu cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ.
-Thể thơ: Ngũ ngôn biến thể
- Phương thức biểu đạt: Biểu cảm kết hợp miêu tả, tự sự .
- Bố cục: 3 phần.

Hình 1
Hình 2
Hình 3
Hình 4
Hình 5


? Mạch cảm xúc của bài thơ diễn biến như thế nào ?
Trên đường hành quân, lúc dừng chân chợt nghe
tiếng gà ai nhảy ổ bên xóm nhỏ người chiến sĩ cảm thấy
bao nỗi nhọc nhằn như được xua tan đi. Những kỉ niệm
tuổi thơ bên người bà và đàn gà bỗng chợt đến. Từ đó,
người chiến sĩ tự nhủ phải quyết tâm chiến đấu vì Tổ
quốc và người thân.

* Mạch cảm xúc: Từ hiện t¹i - quá khứ - hiện tại – tương lai
+ Nhịp thơ thay đổi linh hoạt: Nhịp 2/3; nhịp 3/2.
+ Chú ý: Nhấn mạnh câu tiếng gà trưa được lặp lại ở đầu các đoạn 2, 3 , 4, 7
+ Giọng đọc: Vui, ấm áp phân biệt được lời mắng yêu của người bà với lời kể tả của người chiến sĩ.


Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ
- Cục…cục tác cục ta
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ

Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng
Này con gà mái mơ
Khắp mình hoa đốm trắng
Này con gà mái vàng
Lông óng như màu nắng

Tiếng gà trưa
Có tiếng bà vẫn mắng
Gà đẻ mà mày nhìn
Rồi sau này lang mặt!
Cháu về lấy gương soi
Lòng dại thơ lo lắng


Tiếng gà trưa
Tay bà khum soi trứng
Dành từng quả chắt chiu
Cho con gà mái ấp

Cứ hàng năm, hàng năm
Khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi
Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà
Cháu được quần áo mới
Ôi cái quần chéo go
Ống rộng dài quét đất
Cái áo cánh trúc bâu
Đi qua nghe sột soạt
*
* *
Tiếng gà trưa
Mang bao nhiêu hạnh phúc
Đêm cháu về nằm mơ
Giấc ngủ hồng sắc trứng

Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ.

TIẾNG GÀ TRƯA
(Xuân Quỳnh)
II/ Phân tích:

1.Tiếng gà trưa khơi nguồn cảm xúc:
Tiếng gà trưa
Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng nhà ai nhảy ổ:
“Cục ... cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ.
? Tiếng gà vọng vào tâm trí tác giả trong hoàn cảnh nào?
- Hoàn cảnh : buổi trưa, bên xóm nhỏ, trên đường hành quân
? Tại sao trong muôn vàn âm thanh ở làng quê nhưng tiếng gà trưa lại gợi cảm hứng cho người chiến sĩ ?
- Tiếng gà:

+ là âm thanh gần gũi, quen thuộc của làng quê, dự báo điều tốt lành.
+ là tiếng gà nhảy ổ để có những quả trứng hồng, tạo thành niềm vui cho người nông dân cần cù, chịu khó.

=>Kỉ niệm khó quên của con người





“Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ”
? Tiếng gà trưa đã gợi ra những cảm giác mới lạ nào cho tác giả?
Buổi trưa ở làng quê là thời điểm rất yên tĩnh, do đó tiếng gà có thể khua động cả không gian.
Tiếng gà quê đem lại niềm vui cho con người, có thể giúp con người vơi đi nỗi vất vả.
Tiếng gà gợi về những kỉ niệm tốt lành thuở ấu thơ : những quả trứng hồng, bộ quần áo mới và tình bà cháu thân thương...
Tại sao âm thanh tiếng gà trưa lại gợi ra những cảm giác đó cho con người?
Ở khổ thơ đầu, tác giả đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật gì? Tác dụng của các biện pháp đó như thế nào?





“Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ”
Nghe
tiếng gà (thính giác)
gọi về tuổi thơ (tâm hồn)
bàn chân đỡ mỏi ( xúc giác)
xao động nắng trưa ( thị giác)
=> ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
- Nghệ thuật:
Điệp từ “nghe”
+ Điệp từ “ nghe ” => Nhấn mạnh vào những cảm xúc dồn dập, mạnh mẽ trào dâng trong lòng nhà thơ khi chợt nghe tiếng gà nhảy ổ.

+ ẩn dụ chuyển đổi cảm giác => Tác giả cảm nhận tiếng gà không chỉ bằng thính giác mà còn bằng thị giác, bằng xúc giác và bằng cả tâm hồn, tình cảm của mình. Qua đó thể hiện tiếng gà trưa đã tạo nên một ấn tượng vô cùng mạnh mẽ trong tâm hồn nhà thơ.

TIẾNG GÀ TRƯA
(Xuân Quỳnh)

I/ TÌM HIỂU CHUNG
1/ Tác giả:
2/ Tác phẩm:
II/ PHÂN TÍCH

Tiết 49, 50
1.Tiếng gà trưa khơi nguồn cảm xúc
- Sử dụng điệp từ, phép ẩn dụ chuyển đổi cảm giác.
- Tiếng gà trưa như một sợi dây liên kết dòng cảm xúc về quá khứ - hiện tại và tương lai gợi niềm vui, sự tốt lành và những kỉ niệm tuổi thơ trong tâm trí của tác giả.
=> Tình làng quê thắm thiết, sâu nặng.

2. Tiếng gà trưa gọi về tuổi thơ
- Điệp ngữ: Tiếng gà trưa -> tác dụng gợi nhớ và đánh thức tuổi thơ.
- Kỷ niệm tuổi ấu thơ:
+ Về ổ trứng và đàn gà
+ Về những lần bà mắng
+ Về việc bà nuôi gà
+ Về những bộ quần áo mới

Kỷ niệm nào được đánh thức trong lòng người lính khi nghe tiếng gà trưa?
2. Tiếng gà trưa gọi về tuổi thơ
- Các biện pháp nghệ thuật:
+ Điệp từ "này".
+ Điệp cấu trúc "Này con gà".
+ Biện pháp so sánh.
+ Khổ 3: giọng kể - tả.
+ Trò chuyện trực tiếp: gọi bà xưng cháu.
+ Lời trách mắng suồng sã, thân yêu.
Nêu các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong phần này?
2. Tiếng gà trưa gọi về tuổi thơ
- Hình ảnh người bà:
+ Bà mắng -> Lời nhắc nhở xuất phát từ tình yêu thương, lo cho cháu.
+ Tay bà khum soi trứng... -> Bà chắt chiu trong cảnh nghèo, dành cho cháu trọn vẹn tình yêu thương.
=> Tình cảm bà cháu thật sâu nặng, thắm thiết.
Trong hồi ức của cháu, người bà hiện lên qua những kỷ niệm nào?
3. Tiếng gà trưa gợi những suy nghĩ của người chiến sĩ ra trận.
- Tiếng gà trưa mang đến cho mọi người cảm giác hạnh phúc.
- Điệp từ -> Nhấn mạnh mục đích chiến đấu hết sức cao cả và thiên- Tình cảm gia đình đã làm sâu sắc thêm tình yêu Tổ quốc.
- Tình cảm gia đình đã làm sâu sắc thêm tình yêu tổ quốc.
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Thể thơ ngũ ngôn.
- Hình ảnh chân thực, bình dị.
- Biện pháp nghệ thuật: Điệp từ, điệp câu -> nối mạch cảm xúc, gợi nhắc kỷ niệm.
2. Nội dung
Bài thơ là dòng hồi tưởng về những kỷ niệm đẹp đẽ tuổi thơ ấu về tình bà cháu. Từ tình cảm gia đình đã làm sâu sắc thêm tình yêu quê hương đất nước.
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa
Năm bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sóng mũi còn cay”
(…)

Bếp lửa
( Bằng Việt)
Hưu?ng d?n v? nh�
- Học thuộc lòng bài thơ v� ph?n ghi nh?.
So?n b�i: "Di?p ng?"
+ d?c v� tr? l?i cõu h?i.
+ l�m tru?c cỏc b�i t?p trong ph?n luy?n t?p.
Xin ch�o