BÀI GIẢNG MÔN VẬT LÍ LỚP 9
Giáo viên dự thi : Phạm Văn Phương
Đơn vị công tác: Trường THCS Phạm Trấn
Tiết 38 – BÀI 34: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
Tiết 39 – BÀI 35: CÁC TÁC DỤNG CỦA DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU- ĐO CƯỜNG ĐỘ VÀ HIỆU ĐIỆN THẾ XOAY CHIỀU
KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 1:Điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng?
Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện S cuộn dây kín biến thiên
Câu 2: Dòng điện xoay chiều là gì?
Có những cách nào để tạo ra dòng điện xoay chiều?
Dòng điện luân phiên đổi chiều liên tục gọi là dòng điện xoay chiều.
Cho cuộn dây dẫn kín quay trong từ trường của nam châm hay cho nam châm quay trước cuộn dây dẫn kín.
Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
I. CẤU TẠO VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
1. Quan sát
+ Cấu tạo
Hai bộ phận chính: Nam châm và cuộn dây dẫn
Ngoài ra còn có bộ phận cổ góp điện
Nam châm
Cuộn dây dẫn
Có vành khuyên và thanh quét
Hình 34.1
+ Nguyên lí hoạt động
Khi cuộn dây dẫn quay trong từ trường của nam châm thì trong cuộn dây xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay chiều.
Bộ góp điện có tác dụng gì? Vì sao không coi bộ góp điện là bộ phận chính?
Trả lời: Bộ góp điện chỉ có tác dụng lấy điện ra mạch ngoài làm cho đèn sáng. Nó không được coi là bộ phận chính vì không có bộ phận góp điện thì vẫn tạo ra được dòng điện xoay chiều.
* Giống nhau:
Hai bộ phận chính
Nam châm
Cuộn dây dẫn
* Khỏc nhau:
Nam châm quay
Cuộn dây đứng yên
Nam châm đứng yên
Cuộn dây quay
Có vành khuyên và thanh quét
Hình 34.1
Hình 34.2
Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
I. CẤU TẠO VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
1. Quan sát
C1. Hãy chỉ ra những bộ phận chính của mỗi loại máy phát điện này và nêu lên chỗ giống và khác nhau của chúng
C2 : Vì sao khi ta cho nam châm ( hoặc cuộn dây ) quay ta lại thu được dòng điện xoay chiều trong các máy trên khi nối hai cực của máy với các dụng cụ tiêu thụ điện.
Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
2. Kết luận
Các máy phát điện xoay chiều đều có hai bộ phận chính là nam châm và cuộn dây.
Một trong hai bộ phận đó đứng yên gọi là Stato, bộ phận còn lại có thể quay được gọi là Rôto.
Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
Hình 34.1
Hình 34.2
II. MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU TRONG KỸ THUẬT
1. Đặc tính kỹ thuật
Máy phát điện xoay chiều trong KT:
- Cường độ dòng điện đến: 2000 A
- Công suất 110 MW.
Hiệu điện thế đến 25000 V
tần số 50 Hz
Nhà máy thủy điện hòa bình
Nhận xét về đặc điểm của máy phát điện xoay chiều trong kỹ thuật ?
Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
Để làm quay Rôto của máy phát điện người ta dùng:
+ Tua bin nước
+ Động cơ nổ
+ Cánh quạt gió…
2. Cách làm quay máy phát điện
Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
Muốn máy phát điện xoay chiều phát điện liên tục thì phải làm thế nào ?
Trả lời : Phải làm cho nam châm hoặc cuộn dây quay liên tục. Có thể dùng tay quay hoặc động cơ nổ, cánh quạt gió, tua bin……
Qua bài 34. Máy phát điện xoay chiều các em cần ghi nhớ điều gì?
Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
M�Y PH�T DI?N XOAY CHI?U
Hoạt động
Cấu tạo
Nam châm
Cuộn đây dẫn

Hoạt động
một trong
hai bộ
phận quay,
bộ phận
còn lại
đứng yên
Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
C3. So sánh sự giống và khác nhau về cấu tạo và hoạt động của đinamô ở xe đạp và máy phát điện xoay chiều trong công nghiệp?
III.Vận dụng
Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
Đinamô ở xe đạp và máy phát điện trong nhà máy điện:

Giống nhau: đều có nam châm và cuộn dây dẫn khi một trong hai bộ phận quay thì xuất hiện dòng điện xoay chiều.

Khác nhau: Đinamô xe đạp có kích thước nhỏ hơn, công suất phát điện nhỏ hơn, hiệu điện thế, cường độ dòng điện ở đầu ra nhỏ hơn.
Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
CÓ THỂ EM CHƯA BIẾT
Trong các máy phát điện lớn dùng trong công nghiệp, người ta dùng nam châm điện thay cho nam châm nam châm vĩnh cửu để tạo ra từ trường mạnh. Để đưa dòng điện một chiều vào nam châm điện. Người ta dùng một bộ góp điện. Bộ góp điện gồm hai vành khuyên gắn với hai đầu cuộn dây của nam châm điện và thanh quét ( hay chổi than ) luôn tì sát vào vành khuyên. Dây dẫn nối hai chổi than với hai cực của nguồn điện ở ngoài. Nhờ thế mà khi nam châm quay, dây dẫn nối không bị xoắn lại .
Các em xem hỡnh ảnh một số nhà máy phát điện
Nhà máy thủy điện
Nhà máy thuỷ điện
NMTD
Nhà máy nhiệt điện
NMND
Nhà máy điện gió
Nhà máy điện hạt nhân
Sơ đồ nhà máy điện hạt nhân
LUYỆN TẬP
Câu 1: Hình vẽ sau là mô hình tự tao của máy phát điện xoay chiều. Muốn cho máy phát điện liên tục thì ta làm như thế nào?
A. Quay cho khung dây quay liên tục theo một chiều nhất định.
B. Chỉ quay khung một vòng.
C. Quay khung dõy n?a vũng sau dú quay ngu?c l?i.
D. Quay khung dây một vòng sau đó quay ngược lại.
A
Câu 2: Ưu điểm nổi bật của nhà máy thủy điện là
A.tránh được ô nhiễm môi trường.
B. việc xây dựng nhà máy là đơn giản.
C. tiền đầu tư không lớn.
D. có thể hoạt động tốt trong cả mùa mưa và mùa nắng.
Câu 3: Nguồn phát điện gây ô nhiễm môi trường nhiều nhất là
nhà máy phát điện gió. B. pin mặt trời.
C. nhà máy thuỷ điện. D. nhà máy nhiệt điện
Câu 4: Trong các nhà máy phát điện, nhà máy phát điện nào có công suất phát điện không ổn định nhất?
Nhà máy nhiệt điện đốt than. B. Nhà máy điện gió.
C. Nhà máy điện nguyên tử. D. Nhà máy thủy điện.
Câu 5: Khi hoạt động máy phát điện chuyển hóa năng lượng từ dạng nào sang dạng nào?
A. hóa năng sang điện năng B. nhiệt năng sang điện năng
C. thủy năng sang điện năng D. cơ năng sang điện năng
A
D
B
D
Vậy dòng điện xoay chiều có gi giống và khác dòng điện một chiều? co cường độ và hiệu điện thế của dòng điện xoay chiều như thế nào?
Chúng ta cùng nghiên cứu sang bài hôm nay.
Dòng điện xoay chiều được dùng phổ biến nhiều trong đời sống và trong sản xuất .
21
CÁC TÁC DỤNG
CỦA DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU
ĐO CƯỜNG ĐỘ
VÀ HIỆU ĐIỆN THẾ XOAY CHIỀU
0
5
V
9
V
0
A
1
A
2

Tiết 39. Bài 35
- Bóng đèn nóng sáng: Dòng điện xoay chiều có tác dụng nhiệt
- Bút thử điện sáng: Dòng điện xoay chiều có tác dụng quang
- Đinh sắt bị hút: Dòng điện xoay chiều có tác dụng từ
K

Đinh sắt
I. Tác dụng của dòng điện xoay chiều
C1
1. Thớ nghi?m
K
+ Đóng khóa K
Nam châm bị hút
+ Đổi chiều dòng điện,
hiện tượng gì sẽ xảy ra?
NC sẽ bị đẩy ra
* Trong trường hợp sử dụng dòng điện không đổi, nếu lúc đầu cực N của nam châm bị hút thì khi đổi chiều dòng điện nó sẽ bị đẩy và ngược lại.
II. Tác dụng từ của dòng điện xoay chiều
C2
C2 + Thay nguồn một chiều bằng nguồn điện xoay chiều (Hvẽ). Hiện tượng xảy ra với thanh NC có gì khác so với trường hợp dùng nguồn điện một chiều? Giải thích vì sao?
Khi dùng dòng điện xoay chiều chạy qua ống dây thì cực N của thanh NC lần lượt bị hút, đẩy. Nguyên nhân là do dòng điện luân phiên đổi chiều.
K
2. Kết luận
+ Khi dòng điện qua ống dây đổi chiều thì lực từ của ống dây có dòng điện tác dụng lên nam châm cũng đổi chiều.
+ Ta đã biết cách dùng ampe kế và vôn kế một chiều (kí hiệu DC ) để đo cường độ dòng điện và hiệu điện thế của mạch điện một chiều. Có thể dùng dụng cụ này để đo cường độ dòng điện và hiệu điện thế của mạch điện xoay chiều được không? Nếu dùng thì sẽ có hiện tượng gì xảy ra với kim của các dụng cụ đó?
-5
0
V
5
-1
A
0
1
K
1. * Quan sát TN với dòng điện một chiều

III. Đo cường độ dũng điện và hiệu điện thế của mạch điện xoay chiều
-5
0
V
5
-1
A
0
1
K
- Nếu ta đổi chiều dòng điện thì chiều quay của kim trên dụng cụ đo thay đổi thế nào?

Chiều quay của kim trên dụng cụ quay ngược lại
-3
0
V
3
-1
A
0
1
K
Kim ampe kế và vôn kế 1 chiều chỉ số 0 (không thay đổi)
* Quan sát TN với dòng điện xoay chiều
Thay nguồn điện 1 chiều bằng nguồn điện xoay chiều có hiệu điện thế 3V, kim ampe kế và vôn kế 1 chiều chỉ bao nhiêu?

-3
0
V
3
-1
A
0
1
K
Kim ampe kế và vôn kế 1 chiều chỉ số 0 (không thay đổi)
* Quan sát TN với dòng điện xoay chiều
Thay nguồn điện 1 chiều bằng nguồn điện xoay chiều có hiệu điện thế 3V, kim ampe kế và vôn kế 1 chiều chỉ bao nhiêu?

0
5
V
9
0
A
1
2
K
6V
V
A
- Kim của ampe kế và vôn kế có quay như khi chưa đổi đầu.
- Nếu đổi hai đầu phích cắm vào ổ lấy điện thì kim của ampe kế và vôn kế có quay không?

- Đo cường độ dòng điện và hiệu điện thế của dòng điện xoay chiều ta dùng vôn kế và am pe kế có ký hiệu là AC (hay ~).
- Kết quả đo không đổi khi ta đổi chốt của phích cắm vào ổ lấy điện.
2. Kết luận
- Các số đo này chỉ giá trị hiệu dụng của hiệu điện thế và cường độ dòng điện xoay chiều. (Dòng điện xoay chiều có cường độ hiệu dụng 3A khi chạy qua một dây dẫn toả ra một nhiệt lượng bằng nhiệt lượng khi cho dòng điện một chiều có cường độ 3A chạy qua dây dẫn trong cùng một thời gian.)
- Cường độ và hiệu điện thế hiệu dụng của dòng điện xoay chiều được gọi tắt là cường độ và hiệu điện thế của dòng điện xoay chiều.
32
C3 . Một bóng đèn có ghi 6V – 3W. Lần lượt mắc vào mạch điện 1 chiều rồi vào mạch điện xoay chiều có cùng hiệu điện thế 6V. Trường hợp nào đèn sáng hơn tại sao?
Sáng như nhau. Vì hiệu điện thế hiệu dụng của dòng điện xoay chiều tương đương với hiệu điện thế của dòng điện một chiều có cùng giá trị.
C4 . Đặt một nam châm điện A có dòng điện xoay chiều chạy qua trước một cuộn dây dẫn kín B như hình 35.6. Sau khi công tắc K đóng thì trong cuộn dây dẫn B có dòng điện cảm ứng không? Tại sao?
Có. Vì dòng điện xoay chiều chạy vào cuộn dây của NC điện và tạo ra một từ trường biến đổi. Các đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây B biến đổi. Do đó trong cuộn dây B xuất hiện dòng điện cảm ứng.
IV. Vận dụng.
Hình 35.6
~
33
Trong thí nghiệm ở hình vẽ trên, hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm khi ta đổi chiều dòng điện qua nam châm điện?
A. Kim nam châm vẫn đứng yên.
B. Kim nam châm bị hút gần về đầu nam châm điện
C. Kim nam châm quay một góc 900.
D. Kim nam châm bị đẩy ra xa.
Bài tập vận dụng
B
- Học thuộc ghi nhớ bài 34 và bài 35.
-Làm bài tập 34 và 35 SBT Vật lí 9.
Xem trước bài 36. Truyền tải điện năng đi xa

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ