Tiết 38 – BÀI 34: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
Tiết 39 – BÀI 35: CÁC TÁC DỤNG CỦA DÒNG ĐIỆN
XOAY CHIỀU- ĐO CƯỜNG ĐỘ VÀ HIỆU ĐIỆN THẾ
XOAY CHIỀU
Giáo viên dự thi : Phạm Văn Phương
Đơn vị công tác: Trường THCS Phạm Trấn

KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 1:Điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng?
Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện S cuộn dây kín biến thiên
Câu 2: Dòng điện xoay chiều là gì?
Có những cách nào để tạo ra dòng điện xoay chiều?
Dòng điện luân phiên đổi chiều liên tục gọi là dòng điện xoay chiều.
Cho cuộn dây dẫn kín quay trong từ trường của nam châm hay cho nam châm quay trước
cuộn dây dẫn kín.

Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU

I. CẤU TẠO VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
1. Quan sát
+ Cấu tạo
Hai bộ phận chính: Nam châm và cuộn dây dẫn
Ngoài ra còn có bộ phận cổ góp điện
+ Nguyên lí hoạt động
Khi cuộn dây dẫn quay trong từ trường của nam châm thì trong cuộn dây xuất
hiện dòng điện cảm ứng xoay chiều.
Nam châm
Trả lời: Bộ góp điện chỉ có
Cuộn dây dẫntác dụng lấy điện ra mạch
ngoài làm cho đèn sáng. Nó
không
là bộgì?
phận
Bộ góp
điệnđược
có táccoi
dụng
Vì
chínhcoi
vì không
bộ là
phận
sao không
bộ gópcó
điện
bộ
góp điện
vẫn tạo ra được
phậnthìchính?
dòng điện xoay chiều.
Hình 34.1
Cã vµnh khuyªn vµ thanh quÐt

Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU

I. CẤU TẠO VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
1. Quan sát
C1. Hãy chỉ ra những bộ phận chính của mỗi loại máy phát điện này và nêu lên chỗ
giống và khác nhau của chúng
* Giống nhau:

Hai bộ phận chính
Nam ch©m
Cuén d©y dÉn

Hình 34.1
* Khác nhau:

Nam ch©m ®øng yªn
Cuén d©y quay
Cã vµnh khuyªn vµ thanh quÐt

Hình 34.2

Nam ch©m quay

Cuén d©y ®øng yªn

Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
C2 : Vì sao khi ta cho nam châm ( hoặc cuộn dây ) quay
ta lại thu được dòng điện xoay chiều trong các máy trên
khi nối hai cực của máy với các dụng cụ tiêu thụ điện.
Trả lời: Khi nam châm hoặc cuộn dây quay thì số đường sức từ xuyên qua tiết
diện S của cuộn dây luân phiên tăng giảm. Nếu nối hai đầu của cuộn dây với
mạch điện kín, thì trong mạch xuất hiện dòng điện xoay chiều.

2. Kết luận

Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU

Các máy phát điện xoay chiều đều có hai bộ
phận chính là nam châm và cuộn dây.
Một trong hai bộ phận đó đứng yên gọi là
Stato, bộ phận còn lại có thể quay được gọi là
Rôto.

Hình
34.1

Hình

Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU

II. MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU TRONG KỸ THUẬT
1. Đặc tính kỹ thuật
Nhận xét về đặc điểm của máy phát
điện xoay chiều trong kỹ thuật ?
Máy phát điện xoay chiều trong KT:
- Cường độ dòng điện đến: 2000 A
- Công suất 110 MW.
- Hiệu điện thế đến 25000 V
- tần số 50 Hz

Nhà máy thủy điện hòa bình

Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU

2. Cách làm quay máy phát điện

Để làm quay Rôto của máy phát điện người ta dùng:
+ Tua bin nước
+ Động cơ nổ
+ Cánh quạt gió…
Muốn máy phát điện xoay chiều phát điện liên tục thì phải làm thế nào ?
Trả lời : Phải làm cho nam châm hoặc cuộn dây quay liên tục. Có thể dùng
tay quay hoặc động cơ nổ, cánh quạt gió, tua bin……

Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU

Qua bài 34. Máy
phát điện xoay chiều
các em cần ghi nhớ
điều gì?

Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU
Nam châm
Cấu tạo

Hoạt động

Cuộn đây dẫn
MÁY PHÁT ĐIỆN
XOAY CHIỀU

Hoạt động
một trong
hai bộ
phận quay,
bộ phận
còn lại
đứng yên

Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU

III.VËn dông

C3. So sánh sự giống và khác nhau về cấu tạo và hoạt động của đinamô ở xe
đạp và máy phát điện xoay chiều trong công nghiệp?
Đinamô ở xe đạp và máy phát điện
trong nhà máy điện:
Giống nhau: đều có nam châm và
cuộn dây dẫn khi một trong hai bộ phận
quay thì xuất hiện dòng điện xoay
chiều.
Khác nhau: Đinamô xe đạp có kích
thước nhỏ hơn, công suất phát điện nhỏ
hơn, hiệu điện thế, cường độ dòng điện
ở đầu ra nhỏ hơn.

Tiết 38: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU

CÓ THỂ EM CHƯA BIẾT
Trong các máy phát điện lớn dùng trong công nghiệp, người ta dùng
nam châm điện thay cho nam châm nam châm vĩnh cửu để tạo ra từ
trường mạnh. Để đưa dòng điện một chiều vào nam châm điện. Người
ta dùng một bộ góp điện. Bộ góp điện gồm hai vành khuyên gắn với hai
đầu cuộn dây của nam châm điện và thanh quét ( hay chổi than ) luôn
tì sát vào vành khuyên. Dây dẫn nối hai chổi than với hai cực của
nguồn điện ở ngoài. Nhờ thế mà khi nam châm quay, dây dẫn nối
không bị xoắn lại .

C¸c em xem hình ¶nh mét sè
nhµ m¸y ph¸t ®iÖn
Nhà máy thủy điện

Nhµ m¸y thuû ®iÖn

NMTĐ

Nhµ m¸y nhiÖt ®iÖn

NMNĐ

Nhà máy điện gió

Nhà máy điện hạt nhân

Sơ đồ nhà máy điện hạt nhân

LUYỆN TẬP
Câu 1: Hình vẽ sau là mô hình tự tao của máy phát điện xoay chiều. Muốn cho
máy phát điện liên tục thì ta làm như thế nào?

A. Quay cho khung dây quay liên tục theo một chiều nhất định.
A
B. Chỉ quay khung một vòng.
C. Quay khung dây nửa vòng sau đó quay ngược lại.
D. Quay khung dây một vòng sau đó quay ngược lại.

Câu 2: Ưu điểm nổi bật của nhà máy thủy điện là
A.tránh được ô nhiễm môi trường.
A
B. việc xây dựng nhà máy là đơn giản.
C. tiền đầu tư không lớn.
D. có thể hoạt động tốt trong cả mùa mưa và mùa nắng.
Câu 3: Nguồn phát điện gây ô nhiễm môi trường nhiều nhất là
A.nhà máy phát điện gió.
B. pin mặt trời.
C. nhà máy thuỷ điện.
D
D. nhà máy nhiệt điện
Câu 4: Trong các nhà máy phát điện, nhà máy phát điện nào có công suất phát
điện không ổn định nhất?
A.Nhà máy nhiệt điện đốt than.
BB. Nhà máy điện gió.
C. Nhà máy điện nguyên tử.
D. Nhà máy thủy điện.
Câu 5: Khi hoạt động máy phát điện chuyển hóa năng lượng từ dạng nào
sang dạng nào?
A. hóa năng sang điện năng
B. nhiệt năng sang điện năng
D
C. thủy năng sang điện năng
D. cơ năng sang điện năng

Dòng điện xoay chiều được dùng phổ biến nhiều trong đời sống và
trong sản xuất .
VËy dßng ®iÖn xoay chiÒu cã gi gièng vµ kh¸c dßng ®iÖn mét chiÒu? co c­êng
®é vµ hiÖu ®iÖn thÕ cña dßng ®iÖn xoay chiÒu nh­thÕ nµo?
Chóng ta cïng nghiªn cøu sang bµi h«m nay.

Tiết 39. Bài 35

V
0

5

V

A
9

0

1

A

2

21

I. Tác dụng của dòng điện xoay chiều
C1

- Bãng ®Ìn nãng s¸ng: Dßng ®iÖn xoay chiÒu cã t¸c dông nhiÖt
- Bót thö ®iÖn s¸ng: Dßng ®iÖn xoay chiÒu cã t¸c dông quang
- §inh s¾t bÞ hót: Dßng ®iÖn xoay chiÒu cã t¸c dông tõ
K

§inh s¾t

II. Tác dụng từ của dòng điện xoay chiều
1. Thí nghiệm
C2
+ Đóng

khóa K

Nam châm bị hút

+ Đổi chiều dòng điện,
hiện tượng gì sẽ xảy ra?
NC sẽ bị đẩy ra

K

* Trong trường hợp sử dụng dòng điện không đổi, nếu lúc đầu cực N của nam châm
bị hút thì khi đổi chiều dòng điện nó sẽ bị đẩy và ngược lại.

C2 + Thay nguồn một chiều bằng nguồn điện xoay chiều (Hvẽ). Hiện tượng xảy ra với
thanh NC có gì khác so với trường hợp dùng nguồn điện một chiều? Giải thích vì
sao?

K

6V

Khi dùng dòng điện xoay chiều chạy qua ống dây thì cực N của thanh NC lần lượt bị
hút, đẩy. Nguyên nhân là do dòng điện luân phiên đổi chiều.

2. Kết luận
+ Khi dòng điện qua ống dây đổi chiều thì lực từ của ống dây có dòng điện tác
dụng lên nam châm cũng đổi chiều.
+ Ta đã biết cách dùng ampe kế và vôn kế một chiều (kí hiệu DC ) để đo cường độ
dòng điện và hiệu điện thế của mạch điện một chiều. Có thể dùng dụng cụ này để
đo cường độ dòng điện và hiệu điện thế của mạch điện xoay chiều được không?
Nếu dùng thì sẽ có hiện tượng gì xảy ra với kim của các dụng cụ đó?

III. Đo cường độ dũng điện và hiệu điện thế của
mạch điện xoay chiều
1. * Quan sát TN với dòng điện một chiều

K
0
-5

V

5

-1

0

A

1

- Nếu

ta đổi chiều dòng điện thì chiều quay của kim trên
dụng cụ đo thay đổi thế nào?
Chiều quay của kim trên dụng cụ quay ngược lại

K
0
-5

V

5

-1

0

A

1

*

Quan sát TN với dòng điện xoay chiều

Thay nguồn điện 1 chiều bằng nguồn điện xoay chiều có hiệu điện thế 3V,
kim ampe kế và vôn kế 1 chiều chỉ bao nhiêu?
Kim ampe kế và vôn kế 1 chiều chỉ số 0 (không thay đổi)

K
3V

-3

0

V

3

-1

0

A

1

Quan sát TN với dòng điện xoay chiều
Thay nguồn điện 1 chiều bằng nguồn điện xoay chiều có hiệu điện thế 3V,
kim ampe kế và vôn kế 1 chiều chỉ bao nhiêu?
*

Kim ampe kế và vôn kế 1 chiều chỉ số 0 (không thay đổi)

K
3V

-3

0

V

3

-1

0

A

1

- Nếu

đổi hai đầu phích cắm vào ổ lấy điện thì kim của ampe kế và vôn
kế có quay không?
- Kim của ampe kế và vôn kế có quay như khi chưa đổi đầu.

6V

V
0

K
5

V

9

A
0

1

A

2

2. Kết luận
- Đo cường độ dòng điện và hiệu điện thế của dòng điện xoay chiều ta
dùng vôn kế và am pe kế có ký hiệu là AC (hay ~).
- Kết quả đo không đổi khi ta đổi chốt của phích cắm vào ổ lấy điện.
- Các số đo này chỉ giá trị hiệu dụng của hiệu điện thế và cường độ
dòng điện xoay chiều. (Dòng điện xoay chiều có cường độ hiệu dụng 3A
khi chạy qua một dây dẫn toả ra một nhiệt lượng bằng nhiệt lượng khi
cho dòng điện một chiều có cường độ 3A chạy qua dây dẫn trong cùng
một thời gian.)
- Cường độ và hiệu điện thế hiệu dụng của dòng điện xoay chiều được
gọi tắt là cường độ và hiệu điện thế của dòng điện xoay chiều.

IV. Vận dụng.
C3 . Một bóng đèn có ghi 6V – 3W. Lần lượt mắc vào mạch điện 1 chiều rồi vào
mạch điện xoay chiều có cùng hiệu điện thế 6V. Trường hợp nào đèn sáng hơn
tại sao?
Sáng như nhau. Vì hiệu điện thế hiệu dụng của dòng điện xoay chiều
tương đương với hiệu điện thế của dòng điện một chiều có cùng giá trị.
B

C4 . Đặt một nam châm điện A có dòng điện
xoay chiều chạy qua trước một cuộn dây
dẫn kín B như hình 35.6. Sau khi công tắc K
đóng thì trong cuộn dây dẫn B có dòng điện
cảm ứng không? Tại sao?

A

K

~

H×nh 35.6

Có. Vì dòng điện xoay chiều chạy vào cuộn dây của NC điện và tạo ra một
từ trường biến đổi. Các đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây
B biến đổi. Do đó trong cuộn dây B xuất hiện dòng điện cảm ứng.
32

Bài tập vận dụng
+

K
N

S

Trong thí nghiệm ở hình vẽ trên, hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm khi ta đổi chiều
dòng điện qua nam châm điện?
A. Kim nam châm vẫn đứng yên.
B.
B Kim nam châm bị hút gần về đầu nam châm điện
C. Kim nam châm quay một góc 900.
D. Kim nam châm bị đẩy ra xa.
33

- Học

thuộc ghi nhớ bài 34 và bài 35.

-Làm bài tập 34 và 35 SBT Vật lí 9.
- Xem trước bài 36. Truyền tải điện năng đi xa