TIẾNG VIỆT – LỚP 4
Bài 21C: Từ ngữ về sức khỏe - tiết 1
Thứ …., ngày ….. tháng …. năm 2022
Tiếng Việt
Bài 21C: Từ ngữ về sức khỏe – tiết 1
1. Nhận biết được cấu tạo ba phần của bài văn tả cây cối; ứng dụng để viết văn miêu tả cây cối.
YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1. Nói về vẻ đẹp của những loài hoa, loài cây mà em biết:

A. HOẠT ĐỘNG CƠ BẢN
2. Tìm hiểu cấu tạo bài văn miêu tả cây cối
1. Đọc bài văn sau:
Cây mai tứ quý
   Trước sân nhà tôi có một cây mai tứ quý.
    Cây mai cao trên hai mét, dáng thanh, thân thẳng như thân trúc. Tán tròn tự nhiên xòe rộng ở phần gốc, thu dần thành một điểm ở đỉnh ngọn. Gốc lớn bằng bắp tay, cành vươn đều, nhánh nào cũng rắn chắc.
    Mai tứ quý nở bốn mùa. Cánh hoa vàng thẫm xếp làm ba lớp. Năm cánh dài đỏ tía như ức gà chọi, đỏ suốt từ đời hoa sang đời kết trái. Trái kết màu chín đậm, óng ánh như những hạt cườm đính trên tầng áo lá lúc nào cũng xum xuê một màu xanh chắc bền.
    Đứng bên cây ngắm hoa, xem lá, ta thầm cảm phục cái mầu nhiệm của tạo vật trong sự hào phóng và lo xa: đã có mai vàng rực rỡ góp với muôn hoa ngày Tết, lại còn có mai tứ quý cần mẫn, thịnh vượng quanh năm.
(Theo Nguyễn Vũ Tiềm)
Ức
2. Cá nhân làm bài tập trong phiếu học tập:

Cây mai cao trên hai mét, dáng thanh, thân thẳng như thân trúc. Tán tròn tự nhiên xòe rộng ở phần gốc, thu dần thành một điểm ở đỉnh ngọn. Gốc lớn bằng bắp tay, cành vươn đều, nhánh nào cũng rắn chắc.
(1)
Chiều cao
Dáng
Tán
Nhánh
Cành
Thân
Gốc
Giới thiệu, tả bao quát về cây mai.
Chiều cao
Dáng
Tán
Nhánh
Cành
Thân
Gốc
Mai tứ quý nở bốn mùa. Cánh hoa vàng thẫm xếp thành ba lớp. Năm cánh dài đỏ tía như ức gà chọi, đỏ suốt từ đời hoa sang đời kết trái. Trái kết màu chín đậm, óng ánh như những hạt cườm đính trên tầng áo lá lúc nào cũng xum xuê một màu xanh chắc bền.
(2)
Cánh hoa
Trái
Tả cánh hoa, trái mai.
(3)
Đứng bên cây ngắm hoa, xem lá, ta thầm cảm phục cái màu nhiệm của tạo vật trong sự hào phóng và lo xa: đã có mai vàng rực rỡ góp với muôn loài hoa ngày Tết, lại có mai tứ quý cần mẫn, thịnh vượng quanh năm.
Cảm nghĩ của tác giả.
Chiều cao
Dáng
Tán
Nhánh
Cành
Thân
Gốc
Cánh hoa
Trái
Chiều cao
Dáng
Tán
Nhánh
Cành
Thân
Gốc
Cánh hoa
Trái
Tả từng bộ phận của cây


(trình tự không gian)
Cấu tạo bài văn
miêu tả cây cối
Mở bài:
Thân bài
Tả từng thời kì phát triển của cây
Tả từng bộ phận của cây
Kết bài
Nêu lợi ích của cây
Ấn tượng đặc biệt
Tình cảm của người tả
Tả hoặc giới thiệu bao quát về cây
GHI NHỚ
1. Thảo luận, trả lời câu hỏi: Trong bài dưới đây, cây gạo được miêu tả theo trình tự nào?


B. HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH
Cây gạo
Cây gạo già mỗi năm lại trở lại tuổi xuân, cành nặng trĩu những hoa đỏ mọng và đầy tiếng chim hót. Chỉ cần một làn gió nhẹ hay một đôi chim mới đến là có ngay mấy bông hoa lìa cành. Những bông hoa rơi từ trên cao, đài hoa nặng chúi xuống, những cánh hoa đỏ rực quay tít như chong chóng nom thật đẹp.
Hết mùa hoa, chim chóc cũng vãn. Cây gạo chấm dứt những ngày tưng bừng ồn ã, lại trở về với dáng vẻ xanh mát, trầm tư. Cây đứng im cao lớn, hiền lành, làm tiêu cho những con đò cập bến và cho những đứa con về thăm quê mẹ.
Ngày tháng đi thật chậm mà cũng thật nhanh. Những bông hoa đỏ ngày nào đã trở thành những quả gạo múp míp, hai đầu thon vút như con thoi. Sợi bông trong quả đầy dần, căng lên; những mảnh vỏ tách ra cho các múi bông nở đều, chín như nồi cơm chín đội vung mà cười, trắng lóa. Cây gạo như treo rung rinh hàng ngàn nồi cơm gạo mới.
Theo VŨ TÚ NAM
(1)
(2)
(3)
Cây gạo già mỗi năm lại trở lại tuổi xuân, cành nặng trĩu những hoa đỏ mọng và đầy tiếng chim hót. Chỉ cần một làn gió nhẹ hay nột đôi chim mới đến là có ngay mấy bông hoa lìa cành. Những bông hoa rơi từ trên cao, đài hoa nặng chúi xuống, những cánh hoa đỏ rực quay tít như chong chóng nom thật đẹp.
(1)
Tả bao quát cây gạo già mỗi khi vào mùa hoa hằng năm.
(2)
Hết mùa hoa, chim chóc cũng vãn. Cây gạo chấm dứt những ngày tưng bừng ồn ã, lại trở về với dáng vẻ xanh mát, trầm tư. Cây đứng im cao lớn, hiền lành, làm tiêu cho những con đò cập bến và cho những đứa con về thăm quê mẹ.
Tả cây gạo già sau mùa hoa.
Tả cây gạo khi quả gạo đã già
Trình tự thời gian
(Từng thời kì phát triển của cây)
2. Lập dàn ý cho bài văn miêu tả một cây ăn quả quen thuộc theo một trong hai cách đã học:
a) Tả lần lượt từng bộ phận của cây.
Gốc cây (màu gì, to hay nhỏ, xù xì hay nhẵn,…), thân cây (chiều cao, độ lớn, màu sắc,…), cành lá (thưa hay rậm, lá to hay nhỏ, hình dạng lá thế nào,…), quả (hình dạng, màu sắc,…)
b) Tả lần lượt từng thời kì phát triển của cây.
Cây non mới mọc; cây có nhiều cành, nhánh; cây thời kì ra hoa; cây thời kì kết quả; quả chín,…
1) Mở bài: - Cây cam đường ở trước sân nhà em đang vào mùa quả ngọt.
- Đây là loài cây em thích nhất.
2) Thân bài:
a) Tả bao quát:
- Gốc cây to bằng bắp chân người lớn.
- Khoác chiếc áo nâu sần sùi, bạc phếch.
- Dáng cây nghiêng nghiêng, tỏa nhiều cành.
- Những cành có nhiều quả thì cong oằn xuống.
b) Tả chi tiết:
Tán lá dày, xanh thẫm.
- Lá cam không to lắm, có mùi thơm như lá chanh, lá bưởi. - Lá già dày, màu xanh đậm. - Lá non mềm mại, màu xanh non.
- Hoa nhỏ màu trắng trông thanh khiết.
- Quả cam thường kết từng chùm. - Quả non màu xanh.
- Quả chín màu vàng và rất mọng.
- Bóc quả cam sẽ lộ ra từng múi nhỏ giống như những vầng trăng khuyết.
- Những vầng trăng khuyết ấy xếp đều trong những quả cam chín vàng ươm trông như “ông trăng vàng” be bé đang ngự trị trên cây.
c) Đặc điểm nổi bật:
- Trên cành cao thường có những chú chim sâu “lích rích”.
Chim đưa chiếc mỏ xinh xắn để bắt những con sâu đang ẩn nấp trong thân, cành
3) Kết bàiCây cam đã làm tăng vẻ đẹp cho sân nhà em.
- Em rất quí cây cam vì nó có ích và chứa đựng mồ hôi, công sức của bố em.
1. Mở bài: Cây xoài do ông trồng phía sau vườn.
2. Thân bài
a) Tả bao quát
Cây xoài đã nhiều tuổi nên cao lớn và xum xuê
Cây cao khoảng 4m, tán lá rộng như cả một căn phòng thực sự
b) Tả từng bộ phận
Thân cây to lớn, phải hai người ôm mới xuể
Lớp vỏ bao bọc trên thân dày và cứng, màu nâu đen, bong thành từng mảng như vảy rắn
Lá xoài dài, màu xanh sẫm, lá non có màu đỏ vàng, rất thơm
Hoa xoài nở thành từng chùm, bông hoa li ti màu trắng tinh
Càng lớn, vỏ xoài chuyển dần sang màu xanh nhạt hơn
Quả xoài lớn nhất to chừng bàn tay của ông, khi chín vỏ chuyển màu vàng ươm, mùi thơm ngọt thanh
Thịt quả xoài khi chín vàng, mềm và ngọt lịm
Mùa quả chín, cây cho rất nhiều trái, ông đem cho con cháu, họ hàng, người thân,
3. Kết bài Em vô cùng yêu quý cây mít
-  Ước mong sao cây luôn mãi xanh tươi để mỗi năm đều cho thật nhiều quả.
Mở bài: Cây mận ông trồng trước khoảng sân trước nhà
Thân bài: 
a) Tả bao quát.
Cây đã cao gần bằng nóc nhà. Thân cây mận không to như cây xoài. Cây có nhiều cành lá đan xen vào nhau tạo thành từng tầng, trông thật thích mắt.
b) Tả từng bộ phận
- Lá mận có màu xanh đậm khi trưởng thành, đến lúc già thì chuyển sang màu vàng pha lẫn sắc nâu.
- Lá mận non lại có màu đỏ tía. Lá thuôn dài
- Đến mùa, mận ra hoa thật đẹp.
Nhị hoa nhỏ và mỏng manh như sợi chỉ.
-  Qủa mận non tròn tròn có màu xanh trắng pha chút hồng nhạt trông ngộ nghĩnh đáng yêu. Khi chín, quả có màu đỏ đậm hấp dẫn. 
- Quả to và dài ra, có hình tháp nhìn giống như quả điều, cái màu đỏ khi chín ấy cũng giống nhau.
-  Mẹ em thường hái mận đem ra chợ bán để tăng thêm thu nhập. Đôi khi, gia đình em còn đem biếu những quả mận tươi ngon cho hàng xóm xung quanh để tạo tình làng nghĩa xóm.
3. Kết bài:   Em vô cùng yêu quý cây mận.
-  Ước mong sao cây luôn mãi xanh tươi để mỗi năm đều cho thật nhiều quả.
 
1. Mở bài:
Cây mít do nhà em trồng đã được 5 năm, cây rất sai quả.
2. Thân bài:
a) tả bao quát
Cây mít là loại cây ăn quả rất ngon và dinh dưỡng.
Cây mít cao chừng 3 mét.
b) tả từng bộ phận
Thân cây chia ra nhiều nhanh và khẳng khiu.
Lá mít có màu xanh lá cây đậm, rất dày, dày, một mặt bóng
Tới mùa ra hoa hoa mít có màu vàng xanh và được nhiều cánh hoa dài
Sau khi rụng hoa khoảng một tuần thì những trái mít nhỏ mắt đầu lớn.
Quả mít vỏ ngoài màu xanh và có rất nhiều gai nhọn
Khi mít chín tỏa ra một mùi thơm nồng
Múi mít có màu vàng, ăn vào ngọt.
3. Kết bài: Em vô cùng yêu quý cây mít
-  Ước mong sao cây luôn mãi xanh tươi để mỗi năm đều cho thật nhiều quả.
1. Mở bài: Cây chuối tiêu trồng ở góc vườn nhà bà ngoại em.
2. Thân bài:
Tả bao quát:
+ Cây chuối cao, to. Mọc cùng cả một bụi chuối xanh tốt.
b)Tả từng bộ phận:
+Rễ bám sâu, tỏa rộng.
+Gốc hơi phình, to hơn phần thân.
+Thân xốp, nhẵn bóng, màu đỏ tía.
+Lá to và dài như cái quạt ba tiêu.
+Buồng chuối dài, em đếm được hơn chục nải.
+Các nải chuối úp sát nhau, quả to làm cho cây nghiêng mình, trĩu xuống. Có quả đã ngả vàng.
+Chuối chín, hương thơm phảng phất, vị ngọt đậm đà.
+Chuối dễ trồng, ăn ngon.
c)Tả đặc điểm nổi bật (công dụng)
+ Qủa chuối ăn rất ngon
+ Lá chuối gói bánh,…
+ Thân thái làm thức ăn cho lợn, gà,….
3. Kết bài: Em thường giúp bà chăm sóc khóm chuối .
CẢM ƠN CÁC EM!