CẢNH KHUYA – RẰM THÁNG GIÊNG
Hồ Chí Minh
Tuần 13 - Tiết 25, 26:
I.Tìm hiểu chung
1. Tác giả:
- Hồ Chí Minh (1890 -1969) quê ở Xã Kim Liên, Huyện Nam Đàn, Tỉnh Nghệ An.
- Người chiến sĩ cách mạng, anh hùng dân tộc, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam.
-Là nhà văn, nhà thơ lớn của Việt Nam.
- Là danh nhân văn hóa thế giới.
- Có nhiều tác phẩm chính luận, truyện kí và thơ...

2. Tác phẩm

- Hoàn cảnh sang tác:
Sáng tác vào thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp ở chiến khu Việt Bắc (năm 1947, 1948 )
- Thể thơ:
+ Bài "Cảnh khuya“:
+ Bài "Rằm tháng giêng“:
- Phương thức biểu đạt:
thất ngôn tứ tuyệt.
viết bằng chữ quốc ngữ
nguyên bản viết bằng chữ Hán .
Biểu cảm, miêu tả.
Cảnh khuya
Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ,
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.
Nguyên tiêu
Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên,
Xuân giang xuân thủy tiếp xuân thiên;
Yên ba thâm xứ đàm quân sự,
Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.
II.Đọc, hiểu văn bản:
*Đọc:
*Phân tích:
Cảnh khuya
1.Hai câu thơ đầu

Cảnh khuya
Tiếng suối trong như tiếng hát xa

Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.


Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ,

Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.
suối
Trăng
cổ thụ
-> Từ ngữ gợi tả, so sánh, điệp từ.
-> Cảnh đêm trăng ở núi rừng Việt Bắc đẹp lung linh, sống động, huyền ảo và hữu tình.
2.Hai câu cuối
->Cảnh đêm trăng ở núi rừng Việt Bắc.
->Tâm trạng của tác giả.
chưa ngủ,
Chưa ngủ
-> Điệp ngữ, so sánh, từ ngữ gợi tả, gợi cảm.
-> Tâm trạng không ngủ được vì thiên nhiên đẹp vì hoàn cảnh đất nước còn khó khăn.
-> Tình yêu thiên nhiên gắn liền với tình yêu đất nước.
 
hoa.
Cảnh khuya
Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ,
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.
=> Bài thơ s/dụng b/pháp tu từ đặc sắc, ngôn từ bình dị, gợi tả gợi cảm vừa cổ điển vừa hiện đại đã tạo nên vẻ đẹp của đêm trăng ở rừng VB và tình yêu thiên nhiên hoà quyện với tình yêu đất nước trong con người HCM.
Câu 1: Nghệ thuật so sánh trong câu thơ “ Tiếng suối trong như tiếng hát xa” có tác dụng gì?
A.Làm cho tiếng suối gần gũi với con người.
B.Gợi sự tĩnh lặng, huyền diệu trong đêm rừng Việt Bắc.
C.Thể hiện cách cảm nhận riêng của Bác so với các nhà thơ khác khi cùng viết về một đối tượng.
D. Câu A,B,C đều đúng.

Câu 2: Giá trị nội dung, nghệ thuật chủ yếu của bài thơ “Cảnh khuya là gì?
A.Thể hiện tình yêu thiên nhiên.
B.Thể hiện tình yêu nước sâu sắc, tâm hồn nhạy cảm, ung dung.
C.Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, bút pháp cổ điển và hiện đại, biện pháp tu từ so sánh, nhân hóa, điệp ngữ.
D.Cả A, B, C đều đúng.
Ra`m tha?ng giờng
(Nguyờn tiờu)
Phiờn õm:
Kim da? nguyờn tiờu nguyờ?t chi?nh viờn,
Xuõn giang xuõn thu?y tiờ?p xuõn thiờn;
Yờn ba thõm xu? da`m quõn su?,
Da? ba?n quy lai nguyờ?t ma~n thuyờ`n.
Di?ch nghi~a:
Dờm nay, dờm ra`m tha?ng giờng, trang du?ng lu?c tro`n nhõ?t,
Sụng xuõn, nưuo?c xuõn tiờ?p gia?p vo?i tro`i xuõn;
Noi sõu tha?m mi?t mu` kho?i so?ng ba`n viờ?c quõn,
Nu?a dờm quay vờ` trang dõ`y thuyờ`n.
Di?ch tho:
Ra`m xuõn lụ`ng lụ?ng trang soi,
Sụng xuõn nưuo?c lõ~n ma`u tro`i thờm xuõn;
Giu~a do`ng ba`n ba?c viờ?c quõn,
Khuya vờ` ba?t nga?t trang ngõn dõ`y thuyờ`n.
Cảnh đêm rằm tháng giêng
Hình ảnh của con người
B.Rằm tháng giêng
Hai câu thơ đầu
-> Điệp từ, từ ngữ gợi tả không gian

-> Khung cảnh đêm rằm tháng giêng với không gian cao rộng, bát ngát, sáng sủa, trong trẻo và tràn đầy sức sống của mùa xuân.

=>Bác là người có tâm hồn thi sĩ, yêu thiên nhiên, yêu cái đẹp.
 

Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên,

Xuân giang xuân thủy tiếp xuân thiên;


Dịch thơ:
Rằm xuân lồng lộng trăng soi

Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân;

Phiên âm:
Yên ba thâm xứ đàm quân sự,

Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.
Dịch thơ:
Giữa dòng bàn bạc việc quân,

Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.
2. Hai câu thơ cuối
-> Sử dụng từ ngữ gợi tả, có sức biểu cảm cao.

-> Hình ảnh con người hòa trong cảnh sắc thiên nhiên mang sức thanh xuân trong niềm lạc quan cách mạng.

=> Thể hiện lòng yêu nước sâu nặng, phong thái ung dung, lạc quan và bản lĩnh của người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí Minh.

 


Từ ngữ gợi tả gợi cảm, cách diễn đạt vừa cổ điển vừa hiện đại, thể hiện cảnh sông nước của đêm trăng xuân huyền ảo tràn đầy sức sống với tâm hồn yêu thiên nhiên, đất nước và phong thái ung dung lạc quan của Bác Hồ.
Nguyên Tiêu
Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên,
Xuân giang xuân thủy tiếp xuân thiên;
Yên ba thâm xứ đàm quân sự,
Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.
Cùng với phong trào học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh hiện nay, qua hai bài thơ này em học tập được điều gì ở Bác?

Chăm học, chăm làm.
Yêu gia đình, bạn bè thầy cô.
Yêu thiên nhiên, yêu đất nước.
Ung dung lạc quan trong mọi hoàn cảnh (đặc biệt là hoàn cảnh khó khăn)
Cảnh trăng rừng Việt Bắc
Nỗi lo nước nhà
Yêu nước, yêu cách mạng
-Bút pháp cổ điển – hiện đại
-Phong thái ung dung
-Tâm hồn thi sĩ và tinh thần chiến sĩ
Cảnh trăng rằm trên sông
Bàn bạc việc quân
III. Tổng kết hai bài thơ
1/Nghệ thuật:
Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật; tả cảnh ngụ tình, từ ngữ gợi tả gợi cảm vừa cổ điển vừa hiện đại. Hình ảnh thơ lung linh, kì ảo.
2/Nội dung:
Hai bài thơ đều toát lên vẻ đẹp huyền dịu của đêm trăng ở chiến khu Việt Bắc. Qua đó thể hiện tâm hồn nhạy cảm, tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nước sâu nặng, phong thái ung dung lạc quan của nhà thơ; chất thi sĩ và trong cốt cách chiến sĩ của nhà CM vĩ đại HCM.
IV.Luyện tập
1/So sánh hai bài thơ “Cảnh khuya” và “Rằm tháng giêng”
ĐIỂM CHUNG
Đều được sáng tác ở Việt Bắc những năm đầu chống Pháp.
Đều làm theo thể thất ngôn tứ tuyệt.
Đều miêu tả cảnh trăng ở chiến khu Việt Bắc.
Đều bộc lộ tâm hồn yêu thiên nhiên, lòng yêu nước, phong thái ung dung, tự tại, sự kết hợp giữa tâm hồn nghệ sĩ và chiến sĩ của Bác.
ĐIỂM RIÊNG
Bài Cảnh khuya
Viết bằng tiếng Việt
Cảnh trăng rừng lồng vào vòm cây hoa lá nhiều tầng, nhiều đường nét. Nhà thơ một mình ngắm trăng
Bài Rằm tháng giêng
-Viết bằng tiếng Hán
- Cảnh trăng trên sông nước, không gian bát ngát, tràn đầy sắc xuân. Nhà thơ cùng đồng chí của mình bàn việc quân.
2/ Điền những cụm từ miêu tả trăng: trăng theo, trăng xưa, trăng vào cửa sổ, trăng nhòm, vào những câu thơ sau:
Dòng sông lặng ngắt như tờ
Sao đưa thuyền chạy thuyền chờ ……………
(Đi thuyền trên sông Đáy)
2/ ……………………..đòi thơ
Việc quân đang bận xin chờ hôm sau
( Tin thắng trận).
3/ Kháng chiến thành công ta trở lại
……….....hạc cũ với xuân này
( Cảnh rừng Việt Bắc).
4/ Việc quân việc nước bàn xong
Gối khuya ngon giấc bên song ………………
(Đối trăng).
trăng theo
Trăng xư­a
trăng nhòm
Trăng vào cửa sổ
3/ Cảm nhận về vẻ đẹp trong tâm hồn Bác qua hai bài thơ “Cảnh khuya” và “Rằm tháng giêng”
Gợi ý:
-Tình yêu thiên nhiên tha thiết, cốt cách nghệ sĩ tuyệt vời.
-Lòng yêu nước thiết tha, sâu nặng, hết long vì nước vì dân.
-Phong thái ung dung, sự tài ba, của nhà lãnh đạo kháng chiến.
- Niềm lạc quan cách mạng, tin tưởng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến.
- Nhà lãnh đạo cách mạng và nhà thơ lơn thống nhất hòa hợp trong con người Hồ Chí Minh.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Học thuộc ghi nhớ sgk – trang 97, 98.
Thuộc thơ
- Soạn bài:
Phát biểu cảm nghĩ về một tác phẩm văn học.