THÔNG QUA HỆ THỐNG BÀÌ TẬP ĐỂ RÚT RA KẾT LUẬN VỀ CÁC NỘI DUNG
KIẾN THỨC.
Tiết 146- Tiếng Việt ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
Biên sọạn và thực hiện: Ninh Thị Loan, THCS Cẩm Phúc
KIỂM TRA BÀI CŨ
Chọn đáp án đúng!
? Những đơn vị kiến thức Tiếng Việt đã học trong chưuơng trình Ngữ văn lớp 9- kì II là:
Các phuương châm hội thoại, Nghĩa tưuờng minh và hàm ý.
Khởi ngữ, Các thành phần biệt lập, Liên kết câu và liên kết đoạn văn, Nghĩa tuường minh và hàm ý.
Các thành phần biệt lập, Sự phát triển của từ vựng, Khởi ngữ.
Thuật ngữ, Khởi ngữ, Nghĩa tưuờng minh và hàm ý.
B
NHÌN HÌNH ĐOÁN CHỮ
Tình thái
Hát, chúng ta cùng hát nào!
Khởi ngữ
Phụ chú
Làng sen quê Bác
Liên kết
Trái bồ kết
Các thành phần biệt lập
Nghĩa tường minh và hàm ý
Liên kết câu và liên kết đoạn văn
Khởi ngữ
Tiếng Việt học kì II
Nêu đề tài nói đến trong câu
HS nêu ví dụ
I. Khởi ngữ và các thành phần biệt lập
Tiết 146- Tiếng Việt ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
Tiết 146- Tiếng Việt ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
I. Khởi ngữ và các thành phần biệt lập
1. Bài tập 1: Hãy cho biết mỗi từ ngữ in đậm trong các đoạn trích sau đây là thành phần gì của câu.
Xây cái lăng ấy cả làng phục dịch, cả làng gánh gạch, đập đá, làm phu cho nó. (Làng – Kim Lân)
- Xây cái lăng ấy là thành phần khởi ngữ.
b) Tim tôi đập không rõ. Dường như vật duy nhất vẫn bình tĩnh, phớt lờ mọi biến động chung là chiếc kim đồng hồ. (Lê Minh Khuê- Những ngôi sao xa xôi)
- Dường như là thành phần tình thái.
c) Đến lượt cô gái từ biệt. Cô chìa tay ra cho anh nắm, cẩn trọng, rõ ràng, như người ta cho nhau cái gì chứ không phải là cái bắt tay. Cô nhìn thẳng vào mắt anh - những người con gái sắp xa ta , biết không bao giờ gặp lại ta nữa, hay nhìn ta như vậy. (Nguyễn Thàng Long - Lặng lẽ Sa Pa).
- Những người con gái sắp xa ta, biết không bao giờ gặp lại ta nữa, hay nhìn ta như vậy là thành phần phụ chú.
d) – Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ. Đi bốn năm hôm mới lên đến đây, vất vả quá! (Kim Lân – Làng)
- Thưa ông là thành phần gọi đáp, vất vả quá! là thành phần cảm thán.

B¶ng
Xây cái lăng ấy
Dường như
Vất vả quá
Thưa ông
Những người con gái... nhìn ta như vậy
Tiết 146- Tiếng Việt ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
I. Khởi ngữ và các thành phần biệt lập
2. Bảng tổng kết về khởi ngữ và các thành phần biệt lập
3. Bài tập 2: Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 4 đến 6 câu) giới thiệu truyện ngắn Bến quê của Nguyễn Minh Châu, trong đó có ít nhất một câu chứa khởi ngữ và một câu chứa thành phần tình thái
Đoạn văn
(1)Bến quê, một truyện ngắn xuất sắc của nhà văn Nguyễn Minh Châu. (2)Đọc kĩ truyện, chắc chắn trong mỗi chúng ta không ai không thấy một triết lí giản dị mà sâu sắc; những tổng kết đã được trải nghiệm trong cuộc đời một con người. (3)Truyện được xây dựng trên một tình huống nghịch lí và được thể hiện rất rõ qua nhân vật Nhĩ - một con người bôn ba khắp muôn nơi nhưng cuối đời lại cột chặt với giường bệnh. (4)Tuy vậy, qua cửa sổ ngôi nhà Nhĩ đã phát hiện ra những vẻ đẹp bình dị mà quyến rũ của một vùng đất; và anh mới cảm nhận hết tình cảm thân thương của người vợ trong những ngày bệnh tật...(5)Tất cả được nhà văn thể hiện qua những lời văn tinh tế giàu hình ảnh và tràn đầy cảm xúc. (6)Đọc Bến quê ta không phải đọc qua một lần mà hiểu được; ta phải suy tư, nghiền ngẫm qua từng câu, từng chữ của nhà văn.
Khởi ngữ: Bến quê, Đọc Bến quê
Thành phần tình thái: Chắc chắn
Tiết 146- Tiếng Việt ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
I. Khởi ngữ và các thành phần biệt lập
Sử dụng khởi ngữ và các thành phần biệt lập vào trong câu giúp câu văn giàu cảm xúc, chân thực.
Nguyễn Thành Long là nhà văn Việt Nam hiện đại với sở trường về truyện ngắn và kí. Về truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”, ông đã thành công trong việc phản ánh hiện thực cuộc sống chiến đấu và xây dựng đất nước gắn liền với hình tượng người thanh niên đại diện cho thế hệ trẻ Việt Nam. Truyện xoay quanh cuộc gặp gỡ giữa anh thanh niên làm công tác khí tượng ở Sa Pa với ông họa sĩ và cô kĩ sư. Có lẽ bởi quanh năm làm việc trên đỉnh núi Yên Sơn cao 2600m chỉ có cây cỏ và mây mù lạnh lẽo nên anh luôn muốn được tiếp xúc với con người, khao khát đến độ “ thèm người”- một nét tính cách có phần lập dị.Tuy vậy ở anh còn có những phẩm chất đáng mến như thái độ khiêm tốn, cởi mở, quan tâm đến người khác và đặc biệt là tinh thần trách nhiệm cao, sự nghiêm túc với công việc mà mình đang làm.vCâu chuyện đã khép lại nhưng nó đã mang đến cho bạn đọc một ý nghĩa sâu sắc , giúp chúng ta càng thêm trân trọng những con người thầm lặng cống hiến cho đất nước.
ĐOẠN VĂN GIỚI THIỆU TRUYỆN LẶNG LẼ SA PA
Về truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”, nhà văn Nguyễn Thành Long đã sáng tác trong một chuyến đi thực tế lên Lào Cai năm 1970. Truyện giới thiệu về một cuộc gặp gỡ tình cờ giữa anh thanh niên làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu trên đỉnh núi Yên Sơn cao 2600m, cô kĩ sư muốn thay đổi bản thân và ông họa sĩ già muốn tìm được cái” chất” trong nghệ thuật. Qua những chi tiết sắc sảo về việc chọn lọc từ ngữ kết hợp giữa tự sự, trữ tình và bình luận, Nguyễn Thành Long- nhà văn đã truyền cảm hứng cho biết bao thế hệ trẻ tình yêu cuộc sống đời thường- đã dựng lên một vẻ đẹp thơ mộng của thiên nhiên Sa Pa và những con người sống, làm việc trong cái lặng lẽ nhưng không hề cô độc. Đây là một truyện ngắn hay mà mỗi người nên tìm hiểu và cảm nhận thử ít nhất một lần trên đời.
KHỞI NGỮ
Là thành phần câu đứng trước chủ ngữ để nêu lên đề tài được nói đến trong câu.
Trước khởi ngữ, thường có thể thêm các quan hệ từ: về, đối với….
Ví dụ:Giàu, tôi cũng giàu rồi.
Thành phần biệt lập
Thành phần tình thái
thể hiện cách nhìn của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu.
Ví dụ: Hình như trời sắp mưa.
Thành phần cảm thán
được dùng để bộc lộ tâm lí của người nói( vui, buồn…)
Ví dụ: Trời ơi, chỉ còn có năm phút!
Thành phần gọi - đáp
được dùng để tạo lập hoặc để duy trì quan hệ giao tiếp.
Thành phần phụ chú
Ví dụ: Hoa ơi! Chờ tớ đi với!
được dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu.
Ví dụ: Bạn Nam - lớp trưởng lớp 8A2- là học sinh giỏi.
Tiết 146- Tiếng Việt ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
II. Liên kết câu và liên kết đoạn
Bài tập 1, 2; Hãy cho biết mỗi từ ngữ in đậm trong các đoạn trích dưới đây thể hiện phép liên kết nào?
a) Ở rừng mùa này thường như thế. Mưa. Nhưng mưa đá. Lúc đầu tôi không biết. Nhưng rồi có tiếng lanh canh gõ trên nóc hang. Có cái gì vô cùng sắc xé không khí ra từng mảnh vụn. Gió. Và tôi thấy đau, ướt ở má.
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
b) Từ phòng bên kia một cô bé rất xinh mặc chiếc áo may ô con trai và vẫn còn cầm thu thu một đoạn dây sau lưng chạy sang. Cô bé bên nhà hàng xóm đã quen với công việc này. Nó lễ phép hỏi Nhĩ: “Bác cần nằm xuống phải không ạ ?” (Nguyễn Minh Châu, Bến quê)
c) Nhưng cái “com-pa” kia lấy làm bất bình lắm, tỏ vẻ khinh bỉ, cười kháy tôi như cười kháy một người Pháp không biết đến Nã Phá Luân, một người Mĩ không biết đến Hoa Thịnh Đốn vậy ! Rồi nói:
- Quên à! Phải, bây giờ cao sang rồi thì để ý đến đâu bọn chúng tôi nữa!
Tôi hoảng hốt, đứng dậy nói:
- Đâu có phải thế ! Tôi
(Lỗ Tấn, Cố hương)
Tiết 146- Tiếng Việt ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
II. Liên kết câu và liên kết đoạn
Ở rừng mùa này thường như thế. Mưa. mưa đá. Lúc đầu tôi không biết. có tiếng lanh canh gõ trên nóc hang. Có cái gì vô cùng sắc xé không khí ra từng mảnh vụn. Gió. tôi thấy đau, ướt ở má.
b) Từ phòng bên kia một cô bé rất xinh mặc chiếc áo may ô con trai và vẫn còn cầm thu thu một đoạn dây sau lưng chạy sang. bên nhà hàng xóm đã quen với công việc này. lễ phép hỏi Nhĩ: “Bác cần nằm xuống phải không ạ?”
c) Nhưng cái “com-pa” kia lấy làm bất bình lắm, tỏ vẻ khinh bỉ, cười kháy tôi như cười kháy một người Pháp không biết đến Nã Phá Luân, một người Mĩ không biết đến Hoa Thịnh Đốn vậy ! Rồi nói:
-Quên à ! Phải, bây giờ cao sang rồi thì để ý đến đâu bọn chúng tôi nữa!
Tôi hoảng hốt, đứng dậy nói:
-Đâu có phải ! Tôi...
Nhưng
Nhưng rồi
Và
Cô bé
Nó
thế
(1) Bến quê, một truyện ngắn xuất sắc của nhà văn Nguyễn Minh Châu. (2)Đọc kĩ truyện, chắc chắn trong mỗi chúng ta không ai không thấy một triết lí giản dị mà sâu sắc; những tổng kết đã được trải nghiệm trong cuộc đời một con người. (3)Truyện được xây dựng trên một tình huống nghịch lí và được thể hiện rất rõ qua nhân vật Nhĩ - một con người bôn ba khắp muôn nơi nhưng cuối đời lại cột chặt với giường bệnh. (4)Tuy vậy, qua cửa sổ ngôi nhà Nhĩ đã phát hiện ra những vẻ đẹp bình dị mà quyến rũ của một vùng đất; và anh mới cảm nhận hết tình cảm thân thương của người vợ trong những ngày bệnh tật...(5) Tất cả được nhà văn thể hiện qua những lời văn tinh tế giàu hình ảnh và tràn đầy cảm xúc. (6)Đọc Bến quê ta không phải đọc qua một lần mà hiểu được; ta phải suy tư, nghiền ngẫm qua từng câu, từng chữ của nhà văn.
+ Hai câu đầu: Giới thiệu truyện ngắn và ý nghĩa triết lí của truyện.
+ Ba câu tiếp theo: Giới thiệu tình huống truyện cũng như ý nghĩa nội dung và nghệ thuật của truyện
+ Câu cuối: Cách đọc để hiểu hết ý nghĩa của truyện
+ Bến quê - truyện: đồng nghĩa
+ Truyện, Bến quê, Nhĩ, nhà văn: lặp từ ngữ
+ Tất cả, anh: thế
+ Nhà văn - Bến quê: liên tưởng
- Trình tự sắp xếp câu hợp lí ( logíc)
- Liên kết hình thức:
- Liên kết nội dung:
2. Bài tập 3: Nêu rõ sự liên kết về nội dung, hình thức giữa các câu trong đoạn văn em viết về truyện ngắn Bến quê của Nguyễn Minh Châu . Ví dụ đoạn văn:
Tiết 146- Tiếng Việt ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
3. Bài tập vận dụng: Trong hai cách viết sau dây, cách viết nào hay hơn ? Vì sao ?
“Người nhà lý trưởng sấn sổ bước tới giơ gậy chực đánh chị Dậu. Nhanh như cắt, chị Dậu nắm ngay được gậy của Người nhà lý trưởng. Kết cục Người nhà lý trưởng yếu hơn chị Dậu. Người nhà lý trưởng bị chị Dậu này túm tóc lẳng cho một cái ngã nhào ra thềm”.
b. “Người nhà lý trưởng sấn sổ bước tới giơ gậy chực đánh chị Dậu. Nhanh như cắt, chị nắm ngay được gậy của hắn. Kết cục anh chàng hầu cận ông lý yếu hơn chị chàng con mọn. Hắn bị chị này túm tóc lẳng cho một cái ngã nhào ra thềm”.
=> Cách b hay hơn vì có sử dung phép liên kết: Phép thế, phép lặp
TIẾT 137, 138, 139: ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
Liên Kết
Nội dung
Hình thức
Chủ đề
Lo-gíc
Phép lặp
Phép thế
Phép nối
Phép liên tưởng
III. Nghĩa tường minh và hàm ý.
Tiết 146- Tiếng Việt ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
1. Bài tập 1: Đọc truyện cười sau đây và cho biết người ăn mày muốn nói điều gì với người nhà giàu qua câu nói được in đậm cuối truyện.
CHIẾM HẾT CHỖ
Một người ăn mày hom hem, rách rưới, đến cửa nhà giàu xin ăn. Người nhà giàu không cho, lại còn mắng;
- Bước ngay! Rõ trông như người ở dưới địa ngục mới lên ấy!
Người ăn mày nghe nói, vội trả lời:
- Phải, tôi ở dưới địa ngục mới lên đấy!
Người nhà giàu nói:
- Đã xuống địa ngục, sao không ở hẳn dưới ấy, còn lên đây làm gì cho bẩn mắt?
Người ăn mày đáp:
- Thế không ở được mới phải lên. Ở dưới ấy các nhà giàu chiếm hết cả chỗ rồi!
(Theo Trương Chính-Phong Châu, Tiếng cười dân gian Việt Nam)
Hàm ý của câu nói: Địa ngục mới chính là nơi dành cho các ông (ch? khụng ph?i tụi).
III. Nghĩa tường minh và hàm ý.
Tiết 146- Tiếng Việt ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
2. Bài tập 2: Tìm hàm ý của các câu in đậm dưới đây. Cho biết trong mỗi trường hợp, hàm ý đã được tạo ra bằng cách cố ý vi phạm phương châm hội thoại nào.
a) Tuấn hỏi Nam:
- Cậu thấy đội bóng huyện mình chơi có hay không?
Nam bảo:
- Tớ thấy họ ăn mặc rất đẹp.
b) Lan hỏi Huệ:
- Huệ báo cho Nam, Tuấn và Chi sáng mai đến trường chưa?
- Tớ báo cho Chi rồi. – Huệ đáp.
III. Nghĩa tường minh và hàm ý.
Tiết 146- Tiếng Việt ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
a) Tuấn hỏi Nam:
Cậu thấy đội bóng huyện mình chơi có hay không?
Nam bảo:
Tớ thấy họ ăn mặc rất đẹp.
Hàm ý của câu là:
- Dội bóng huyện chơi không hay
- Tôi không muốn bình luận về việc này.
=> Vi ph?m phuong chõm quan h?
b) Lan hỏi Huệ:
- Huệ báo cho Nam, Tuấn và Chi sáng mai đến trường chưa?
- Tớ báo cho Chi rồi. –Huệ đáp.
Hàm ý của câu in đậm:
- Tôi chưa hoặc chưa muốn báo cho Nam và Tuấn
- Tôi không muốn nhắc đến tên Nam và Tuấn.
=> Vi phạm phương châm về lượng
2. Bài tập 2
1. Đặt một tình huống giao tiếp có sử dụng câu duo?i dõy va` xác định hàm ý của câu trong tình huống sử dụng đó.
Hôm nay, trời đẹp.
3.Bài tập vận dụng
Trả lời: Có thể xảy ra tình huống sau:
a. Nam muốn rủ Dũng đi chơi. Nam nói với Dũng:
- Hôm nay, trời đẹp.
b. Hàm ý của câu trong tình huống này là: Chúng mình đi chơi đi.
III. Nghĩa tường minh và hàm ý.
Tiết 146- Tiếng Việt ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
CỦNG CỐ KIẾN THÚC
Câu 1: Thành phần đứng trước CHỦ NGỮ và nêu đề tài được nói đến trong câu là thành phần ( 7 chữ cái)
K
H
Ở
I
N
G
Ữ
Câu 2: Câu văn sau sử dụng thành phần gì?
-Suy cho cùng thì tôi cũng có lỗi trong chuyện này.( 8 chữ cái)
T
Ì
N
H
T
H
Á
I
GIẢI ĐOÁN Ô CHỮ
HƯỚNG DẪN HỌC BÀI