KHỞI
Theo dõi câu chuyện sau và cho biết có vấn đề gì xảy ra
ĐỘNG
khiến cuộc giao tiếp không diễn ra đúng hướng?

CÁC PHƯƠNG
CHÂM HỘI THOẠI
(TIẾP)

I. PHƯƠNG
CHÂM QUAN
HỆ

Đọc ví dụ và hoàn thiện PBT (5')
1. Thành ngữ dùng để chỉ tình huống hội thoại ntn?
……………………………………………………………………...
……………………………………………………………………...
2. Hậu quả của tình huống trên là gì?
……………………………………………………………………...
3. Rút ra bài học gì khi giao tiếp?
……………………………………………………………………...
……………………………………………………………………...

Nội dung đối thoại:
Mỗi người nói một
đề tài khác nhau.

 Bài học:
Phải nói đúng
đề tài đang
hội thoại.

“Ông nói gà, bà nói vịt”
“Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược”

\\

Phương
châm quan
hệ

Khi giao tiếp cần nói đúng vào đề tài
giao tiếp, tránh nói lạc đề

II. PHƯƠNG
CHÂM CÁCH
THỨC

Đọc truyện cười sau và hoàn thiện PBT (5')
1. Nhận xét cách nói chuyện của anh đầy tớ Cách nói ấy đã gây ra
tác hại gì?
……………………………………………………………………...
……………………………………………………………………...
2. Cách nói chuyện của anh đầy tớ phù hợp với câu thành ngữ nào?
……………………………………………………………………...
3. Giả sử, em thường xuyên rơi vào hoàn cảnh đó, em sẽ thấy thế
nào? Rút ra bài học khi giao tiếp.
……………………………………………………………………...
……………………………………………………………………...

ANH ĐẦY TỚ
Nhà nọ có anh đầy tớ chăm chỉ nhưng mất cái tật nói năng không nên hồn
nên thường mất lòng chủ.
Một lần, ông chủ sai anh ta đi đưa thư cho người bà con trên tỉnh. Anh này để
phong thư vào túi rồi lên đường. Khi gặp được người bà con kia, anh ta chào hỏi lễ
phép rồi sờ tay lấy thư mà không thấy. Anh sợ hãi vô cùng, run rẩy, chắp tay nói:
- Thưa ông … bẩm …. Ông chủ con …. bẩm … ông chủ sai con … mất rồi ạ!
Người bà con tái mặt hỏi lại một hồi mới hiểu rõ câu chuyện. Về nhà, ông
chủ trách mắng và dặn lần sau ăn nói phải có đầu có đuôi. Anh ta hết sức vâng dạ.
Hôm sau, ông chủ đang hút thuốc thì tàn thuốc rơi vào áo khiến nó bị cháy.
Anh này thấy vậy, toan hét lên thì nhớ lời ông chủ dặn tối qua. Anh chắp tay kính
cẩn thưa:
- Thưa ông, con tằm nhả ra tơ, người ta mang tơ bán cho
người Tàu, người Tàu đem dệt thành the rồi bán sang ta, ông mua
the về may thành áo. Hôm nay ông mặc áo. Ông hút thuốc. Tàn

- Thưa ông … bẩm
…. Ông chủ con ….
bẩm … ông chủ sai
con … mất rồi ạ!

Nói năng ấp úng, mơ hồ
không rành mạch, không
thoát ý.

“Lúng búng như ngậm hột thị”

Thưa ông, con tằm nhả ra tơ, người
ta mang tơ bán cho người Tàu,
người Tàu đem dệt thành the rồi bán
sang ta, ông mua the về may thành
áo. Hôm nay ông mặc áo. Ông hút
thuốc. Tàn thuốc rơi vào áo ông và
áo ông đang cháy!

Nói năng dài dòng, rườm rà

“Dây cà ra dây muống.”

Nói năng ấp
úng, mơ hồ
không rành
mạch, không
thoát ý.

Nói năng dài
dòng, dườm
dà

 Bài học:
Nói năng phải ngắn
gọn, rõ ràng, rành
mạch; tránh cách
nói mơ hồ,

 Người nghe không hiểu hoặc hiểu
sai, bị ức chế, không gây thiện cảm.

khó hiểu

Phương
châm cách
thức

Khi giao tiếp, cần chú ý nói ngắn
gọn, rành mạch, tránh cách nói
mơ hồ

III. PHƯƠNG
CHÂM LỊCH SỰ

Đọc 2 câu chuyện sau
và so sánh cách ứng xử
của những nhân vật
trong câu chuyện. Cách
ứng xử đó đem lại lợi
ích/ tác hại gì cho nhân
vật?

NGƯỜI ĂN XIN
Một người ăn xin đã già. Đôi mắt
ông đỏ hoe,nước mắt ông giàn giụa, đôi môi
tái nhợt,áo quần tả tơi. Ông chìa tay xin
tôi:
Tôi lục hết túi nọ đến túi kia, không
có lấy một xu, không có cả khăn tay, chẳng
có gì hết. Ông vẫn đợi tôi. Tôi chẳng biết
làm thế nào. Bàn tay tôi run run nắm chặt
lấy bàn tay run rẩy của ông:
-Xin ông đừng giận cháu! Cháu
không có gì cho ông cả.
Ông nhìn tôi chăm chăm, đôi môi
nởc nụ cười:
-Cháu ơi, cảm ơn cháu! Như vậy là
cháu đã cho lão rồi.
Khi ấy tôi chợt hiểu ra: Cả tôi nữa,
tôi cũng vừa nhận được một cái gì đó của
ông.

NỮ DOANH NHÂN
Trong 1 bữa tiệc sang trọng, mọi
người đang vui vẻ, chúc tụng nhau thì 1 nữ
doanh nhân bước vào. Bà ta vênh váo, chê
bai mọi người khiến họ mất mặt.
Đột nhiên, bà ta để ý đến người
chơi dương cầm. Trong khi mọi người hết
lời khen ngợi, bà lại cao giọng chê bai:
“Anh chơi đàn cũng khá hay, tuy nhiên, cái
dải nơ của anh dài quá, thật thiếu thẩm mỹ”.
Nói rồi, bà cầm chiếc kéo nhỏ, vẻ mặt đắc
thắc, tiến lại cắt xoẹt cái dải nơ trên cổ áo
người nghệ sỹ.
Anh này bảo: “Cảm ơn bà, tiện thể
bà cho tôi mượn chiếc kéo, tôi thấy cái lưỡi
của bà cũng hơi dài và thiếu thẩm mĩ”.
Tất cả khán phòng cười ồ lên, còn
nữ doanh nhân xấu hổ lảng đi mất.

NGƯỜI ĂN XIN
Một người ăn xin đã già. Đôi mắt ông
đỏ hoe,nước mắt ông giàn giụa, đôi môi tái
nhợt,áo quần tả tơi. Ông chìa tay xin tôi:
Tôi lục hết túi nọ đến túi kia, không
có lấy một xu, không có cả khăn tay, chẳng
có gì hết. Ông vẫn đợi tôi. Tôi chẳng biết làm
thế nào. Bàn tay tôi run run nắm chặt lấy bàn
tay run rẩy của ông:
-Xin ông đừng giận cháu! Cháu
không có gì cho ông cả.
Ông nhìn tôi chăm chăm, đôi môi nởc
nụ cười:
-Cháu ơi, cảm ơn cháu! Như vậy là
cháu đã cho lão rồi.
Khi ấy tôi chợt hiểu ra: Cả tôi nữa, tôi
cũng vừa nhận được một cái gì đó của ông.

Cậu bé và người ăn xin cư
xử lịch sự với nhau, tôn
trọng và dành cho nhau
những hành động, lời nói
đầy tình yêu thương
 Cả hai đều nhận được
tình cảm chân thành và
tôn trọng lẫn nhau

NỮ DOANH NHÂN
Trong 1 bữa tiệc sang trọng, mọi người
đang vui vẻ, chúc tụng nhau thì 1 nữ doanh nhân
bước vào. Bà ta vênh váo, chê bai mọi người
khiến họ mất mặt.
Đột nhiên, bà ta để ý đến người chơi
dương cầm. Trong khi mọi người hết lời khen
ngợi, bà lại cao giọng chê bai: “Anh chơi đàn
cũng khá hay, tuy nhiên, cái dải nơ của anh dài
quá, thật thiếu thẩm mỹ”. Nói rồi, bà cầm chiếc
kéo nhỏ, vẻ mặt đắc thắc, tiến lại cắt xoẹt cái dải
nơ trên cổ áo người nghệ sỹ.
Anh này bảo: “Cảm ơn bà, tiện thể bà cho
tôi mượn chiếc kéo, tôi thấy cái lưỡi của bà cũng
hơi dài và thiếu thẩm mĩ”.
Tất cả khán phòng cười ồ lên, còn nữ
doanh nhân xấu hổ lảng đi mất.

Nữ doanh nhân “vênh
váo”, thô lỗ “chê bai”
người khác
 Nhận lại sự khinh
miệt, không tôn
trọng của mọi
người
 Xấu hổ lảng đi

Phương
châm
lịch sự

Khi giao tiếp, cần chú ý nói lễ
phép, tế nhị, tôn trọng người
khác, nhất là người lớn tuổi.

IV.
LUYỆN TẬP

Các phương châm hội
thoại
Phương
châm
về
lượng

Phương
châm
về
chất

Phương
châm
quan
hệ

Phương
châm
cách
thức

Phương
châm
lịch
sự

Cột A

Nối

Cột B

1. Phương châm về lượng

a. Nói ngắn gọn, rành mạch, tránh cách nói mơ hồ.

2. Phương châm về chất

b. Khi nói cần tế nhị và tôn trọng người khác.

3. Phương châm quan hệ

c. Nội dung lời nói đáp ứng đúng yêu cầu giao tiếp,
không thiếu, không thừa.

4. Phương châm cách thức

d. Không nói những điều mà mình không tin là đúng hay
không có bằng chứng xác thực

5.Phương châm lịch sự

e. Nói vào đúng đề tài giao tiếp, tránh nói lạc đề.

Cột A

Nối

Cột B

1. Nói móc

a) Nói dịu nhẹ như khen, nhưng thật ra là
mỉa mai, chê trách

2. Nói ra đầu ra đũa

b) Nói trước lời mà người khác chưa kịp nói

3. Nói leo

c)Nói nhằm châm chọc điều không hay của
người khác một cách cố ý là

4. Nói mát

d) Nói chen vào chuyện của người trên khi
không được hỏi đến là

5. Nói hớt

e) Nói rành mạch, cặn kẽ, có trước có sau là

Những câu ca dao, tục ngữ sau khuyên chúng ta điều gì:
“Lời chào cao hơn mâm cỗ” ; “Lời nói chẳng mất tiền
mua / Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau” ; “Kim vàng
ai nỡ uốn câu / Người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời.”

Suy nghĩ, lựa chọn ngôn ngữ khi giao tiếp + Có thái độ
tôn trọng, lịch sự với người đối thoại

Phép tu từ từ vựng nào đã học liên
quan trực tiếp đến phương châm
lịch sự, cho VD

Nói giảm nói tránh

Giải thích nghĩa của thành ngữ “nói băm
nói bổ”, “nói như đấm vào tai”, và cho biết
nó liên quan đến PCHT nào?

+ Nói băm nói bổ: nói bốp chát, xỉa xói, thô bạo
+ Nói như đấm vào tai: nói mạnh, trái ý người khác,
khó nghe
 Phương châm lịch sự

Tìm những câu ca dao/ tục ngữ/
thành ngữ khuyên dạy chúng ta cách
nói năng lịch sự

- Chim khôn kêu tiếng rảnh rang / Người khôn nói tiếng
dịu dàng dễ nghe
- Vàng thì thử lửa thử than / Chuông thì thử tiếng, người
ngoan thử lời

Vì sao đôi khi người nói phải
dùng câu “nhân tiện đây xin hỏi”

Khi người nói muốn hỏi 1 vấn đề nào đó không thuộc đề
tài đang trao đổi (phương châm quan hệ)

Vì sao đôi khi người nói phải dùng câu “cực chẳng
đã tôi phải nói ; tôi nói điều này không phải anh
bỏ qua cho; biết là làm anh không vui, nhưng…”

Khi người nói muốn ngầm xin lỗi trước người nghe về
những điều mình sắp nói (phương châm lịch sự)

Vì sao đôi khi người nói phải dùng
câu “đừng nói leo; đừng ngắt lời như
thế; đừng nói cái giọng đó với tôi.”

Khi người nói muốn nhắc nhở người nghe phải
tôn trọng (Phương châm lịch sự)

Giải thích nghĩa của thành ngữ “điều nặng tiếng
nhẹ”, “mồm loa mép giải” và cho biết nó liên
quan đến PCHT nào?

    + Điều nặng tiếng nhẹ: nói trách móc, chì
chiết
    + Mồm loa tép giải: lắm lời, đanh đá, nói át
người khác

Giải thích nghĩa của thành ngữ “nửa úp nửa
mở”, “đánh trống lảng” và cho biết nó liên
quan đến PCHT nào?

+ Phương châm cách thức: nửa úp
nửa mở
+ Phương châm quan hệ: đánh trống
lảng

Học thuộc ghi nhớ về các phương
châm hội thoại

1

HƯỚNG
DẪN TỰ
HỌC

2

3

Xây dựng 1 đoạn hội thoại có sử
dụng thành ngữ/ tục ngữ có liên
quan đến phương châm lịch sự
Chuẩn bị bài “Sử dụng yếu tố miêu
tả trong văn bản thuyết minh”

Hẹn gặp lại
các em
trong buổi
học tới!