TIẾT 28:
MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM
TRONG VĂN TỰ SỰ

TIẾT 24: MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Tìm hiểu bài
1. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu
lộ tình cảm trong văn bản tự sự:
* Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng mẹ”

* Víchậm...
dụ : Đoạn
trích
Trong
lòng
mẹ”
Xe chạy chậm
Mẹ tôivăn
cầm
nón “vẫy
tôi, vài
giây
sau, tôi đuổi kịp. Tôi
thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, và, khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại. Mẹ tôi
vừa kéo tay tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi òa lên khóc rồi cứ thế nức nở. Mẹ tôi
cũng sụt sùi theo:
- Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà.
Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe. Đến bấy
giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá như cô tôi nhắc lại lời
người họ nội của tôi nói. Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong, và
nước da mịn làm nổi bật màu hồng của hai gò má. Hay tại sự sung sướng bỗng
được trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp
như thuở còn sung túc? Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào
cánh tay mẹ tôi, tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại
mơn man khắp da thịt. Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng
xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường.
Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của
người miệng, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trên trán xuống cằm, và gãi rôm
ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng. Từ ngã tư đầu
trường học về đến nhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi đã trả lời mẹ
tôi những câu gì.
Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu

Trọng
tâm
của
các
phương
thức
Theo em trọng tâm
của phương thức
kể, tả và biểu cảm
là gì ?

Tả:
Kể :
Thường
tập
trung
chỉ
Tập trung
ra
tính
chất
,
màu
nêu sự việc,
sắc,
mức
độ
của
sự
hành động,
việc,
nhân
vật
,
hành
nhân vật.
động

Biểu cảm:
thường thể hiện ở
các chi tiết bày tỏ
cảm xúc , thái độ
của người viết
trước nhân vật , sự
việc, hành động.

* Kể
lại cuộc
gặp gỡ đầy cảm động
Ở đoạn
trích
củatrên
nhân
tácvật
giả“kểtôi” với người mẹ
lâulạingày
xa cách.
chuyện
gì ?
+ Mẹ vẫy tôi
+ Tôi chạy theo xe chở mẹ
Sựtôi
việc
+ Mẹ kéo
lênnày
xe được
bằng những
+ Tôi oàkểkhóc
+ Mẹ tôichi
sụttiết
sùi nhỏ nào?
+ Tôi ngồi bên mẹ, đầu ngả vào
cánh tay mẹ, quan sát gương mặt mẹ.

* YếuTìm
tố miêu
các từtảngữ, các câu

hình
ảnh
chi
tiết
thể
-Tôi thởvăn,
hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, và, khi trèo lên
hiện yếu tố miêu tả, biểu
xe, tôi ríu
cả chân
lại.đoạn văn?
cảm
trong

-Mẹ tôi vừa kéo tay tội, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi òa
lên khóc, rồi cứ thế nức nở. Mẹ tôi cũng sụt sùi theo.
-Mẹ lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho tôi rồi xốc
nách tôi lên xe.
-Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong,
nước da mịn, làm nỏi bật màu hồng của hai gò má.
-Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp vào đùi mẹ tội, đầu
ngả vào cánh tay mẹ tôi,..

* Các yếu tố biểu cảm:

- Hay tại sự sung sướng bỗng ... như thuở còn
sung túc (suy nghĩ )
- Tôi thấy những cảm giác ... thơm tho lạ thường
(cảm nhận)
- Phải bé lại ... êm dịu vô cùng (phát biểu cảm
tưởng )

Các yếu
tố tố
miêu
tả, biểu tách
=> Các
yếu
không
cảm và tự sự trong đoạn
riêngvăn
màtrên
đanđứng
xentách
vàoriêng,
nhau
hay đan xen vào nhau?

TIẾT 24: MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Tìm hiểu bài
1. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu
lộ tình cảm trong văn bản tự sự:

* Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng mẹ”
- Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
- Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> Các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau

-Xe chạy=>
Yếu
tố
miêu
cảm
cho
chầm
chậm…Mẹ
vẫytả,
taybiểu
tôi. Tôi
đuổilàm
kịp và
trèo lên
Từ đó em có thể rút ra kết luận như
xe. Hãy
Mẹ
kéo
xoa
đầu
tôi
hỏi,
tôi khóc,
mẹlàm
tôi cũng
hết
các
yếu
tốdụng
miêu
tả
thế bỏ
nào
vềtay,
vai
trò
, tác
của
yếuxúc
đoạn
văn
hấp
dẫn,
động
cho khóc.
tốbiểu
miêu
tả
biểu cảm
trong
tự sự?
trong
đoạn
văn
Mẹvà
lấy
vạtcảm
áovàthấm
nước
mắt
cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe,
người
đọc,
người
nghe phải suy nghĩ
.
trên,
chép
lại
các
câu
văn
kể
ôm tôi vào lòng. Từ ngã tư đầu trường học về đến nhà, tôi
ngườiliên
thành
một đoạn.
tưởng.....
không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi đã trả lời mẹ tôi những
câu gì.

- Yếu tố miêu tả và biểu cảm làm cho ý nghĩa truyện thêm sinh động và sâu
sắc hơn:
không
cáccho
yếuviệc
tố miêu
và gặp gỡ giữa hai mẹ con thêm
+ Các yếuNếu
tố miêu
tả có
giúp
kể lại tả
cuộc
cảmsắc,
thì việc
chuyện
sinh độngbiểu
về màu
hìnhkể
dáng,
diện trong
mạo của sự việc, nhân vật hành động.
văn giúp
trên người
sẽ bị ảnh
như
+ Yếu tố đoạn
biểu cảm
viếthưởng
thể hiện
tình mẫu tử thiêng liêng, sâu nặng.
thếđoạn
nào ?văn làm cho người đọc thêm xúc động, trăn trở, suy nghĩ
=> Nhờ đó,
trước sự việc của nhân vật.

=> Bỏ các yếu tố kể thì
sẽ không có câu chuyện
Bỏ yếu tố kể trong đoạn
bởi
cốtchỉ
truyện
do sự
vănvì
trên,
để lạilàcác
câu miêu
và biểu
cảmcùng
việc
và tả
nhân
vật
thì đoạn văn sẽ ảnh
với
những
hành
động
hưởng ra sao ? (có thành
truyện không
? vì sao?).
chính
tạo nên.
Các yếu
tố miêu tả và biểu cảm
chỉ có thể bám vào sự
việc và nhân vật mới
phát triển được.

Yếu tố tự sự
- Kể lại sự việc : Bé Hồng
được gặp lại mẹ.
-Nhân vật: mẹ bé Hồng
+ Hành động: Cầm nón vẫy
con; kéo con lên xe; lấy vạt
áo lau nước mắt cho con.
+ Lời nói: Con nín đi…
-Nhân vật: bé Hồng
+ Hành động: chạy theo xe;
trèo lên xe; òa lên khóc;
nhìn ngắm gương mặt mẹ;
ngồi trong lòng mẹ và cảm
nhận về mẹ.

Truyện kể về việc gì?

Yếu tố miêu tả
-Xe chạy chầm chậm…
ríu cả chân lại. – Miêu tả
cảnh bé Hồng chạy theo
mẹ.
- Mẹ tôi không còm cõi xơ
xác...hai gò má; khuôn
miệng xinh xắn nhai
trầu… - Miêu tả khuôn
mặt của mẹ.
-Tôi ngồi trên đệm xe, đùi
áp đùi mẹ tôi, đầu ngả
vào cánh tay mẹ tôi.Miêu tả tư thế của bé
Diễn biến của sự việc
Hồng.
và chân dung nhân
vật.
Việc đó diễn ra như thế
nào?

Yếu tố biểu cảm
- Tôi òa lên khóc nức nở - Nỗi
xúc động trào dâng mãnh liệt
của bé Hồng.
-Hay tại sự sung …như thuở còn
sung túc? – Niềm vui sướng của
mẹ.
-Tôi thấy những cảm giác ấm áp
đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn
man khắp da thịt.- Cảm giác ấm
áp, bình yên của bé Hồng;
-Phải bé lại và lăn vào lòng …
êm dịu vô cùng.- Niềm vui
sướng cực độ của bé Hồng.
Các cung bậc cảm xúc
của nhân vật.
Các nhân vật có những
thái độ và tình cảm gì?

Trong văn tự sự thường đan xen các yếu tố miêu tả và biểu
cảm, giúp cho câu chuyện sinh động và sâu sắc hơn.

Tả cảnh vật (không gian, thời gian…)

Yếu tố miêu tả

Tả nhân vật ( ngoại hình, nội tâm… )

Thái độ, tâm trạng, cảm xúc của
nhân vật.( vui, buồn, mừng, giận…)

Yếu tố biểu cảm

Lời nói của nhân vật (ngữ điệu của
lời nói), hành động…
Lời kể, tả của người kể; các kiểu
câu (câu cảm thán, câu nghi vấn…)

TIẾT 24: MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Tìm hiểu bài
1. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu
lộ tình cảm trong văn bản tự sự:

* Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng mẹ”
- Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
- Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> Các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau

2. Ghi nhớ:

Ghi nhớ: Sgk/74

II. Luyện tập
Bài tập 2: Sgk/74

Bài tập . Hãy viết một đoạn văn kể về những giây
phút đầu tiên khi em gặp lại một người thân
(ông, bà, bố, mẹ, anh, chị, em…) sau một thời
gian xa cách (chú ý sử dụng các yếu tố miêu tả và
biểu cảm trong khi kể)

Gợi ý :
- Nên băt đầu từ chỗ nào ?
- Từ xa thấy người thân như thế nào? (tả hình dáng , mái tóc)
- Lại gần thấy ra sao ? Kể hành động của mình và người thân,
tả chi tiết khuôn mặt , quần áo ...
- Những biểu hiện tình cảm của hai người sau khi đã gặp
nhau như thế nào ? (Vui mừng , xúc động thể hiện bằng chi
tiêt nào ? Ngôn ngữ , hành động , lời nói , cử chỉ , nét mặt...)

Đoạn văn tham khảo: Kể giây phút đầu tiên gặp người thân sau bao ngày xa cách.
Tôi nhớ mãi cái giây phút đầu tiên gặp bà sau bao ngày xa cách. Còn nhớ, lần ấy bố bảo với
tôi: “Hè năm nay, bố cho thằng Toàn về thăm nội. Lâu lắm rồi, ba năm rồi còn gì”. Tôi mừng rơn và
hồi hộp chờ đợi ngày được về thăm nội. Tôi nhớ và thương nội lắm. Bà là người đã gắn bó, yêu
thương, ẳm bồng, dạy dỗ tôi từ bé.Tôi cứ hình dung, mường tượng hình ảnh bà nơi quê xa. Và ngày
gặp bà cũng đến. Lòng tôi náo nức nhịp theo tiếng động cơ của chiếc ô-tô Max đang bon bon trên
đường. Xe dừng nơi đầu xóm, tôi hối hả bước xuống, phóng nhanh tầm mắt nhìn về cuối xóm, nơi có
ngôi nhà thân yêu của bà. Và kìa, xa xa khuất sau hàng cây trứng cá xanh mướt , bà đang lom khom
quét sân, nhặt rác. Tôi cuống quýt gọi to : “Bà ơi! Cháu về thăm bà đây”. Từ xa, bà ngước lên, đôi
mắt nheo nắng, rồi ngạc nhiên, mừng rỡ. Bà mỉm cười nhìn tôi. Tôi chạy đến thật nhanh, ôm chầm
lấy bà. Tôi bật khóc trong niềm sung sướng. Bà dắt tôi vào nhà, ngồi xuống phản, xoa đầu tôi, đôi mắt
rưng rưng, bà bảo: “Thôi nào, cháu ngoan. Để bà xem cháu lớn thế nào ?”. Bà nhìn tôi với đôi mắt âu
yếm. Tôi vùi đầu vào ngực bà, một mùi hương nồng nồng, ngai ngái thân quen lan tỏa từ khuôn miệng
nhai trầu của bà. Tôi như muốn mở căng lồng ngực để nhận lấy cái hương vị thân quen ấy và cũng đề
tận hưởng cái cảm giác êm ái, ấm áp khi được ngồi trong lòng bà mà bấy lâu nay tôi thiếu vắng. Tôi
ngước lên nhìn bà và nhận ra bà có già hơn, đuôi mắt hằn nhiều dấu chân chim, tóc bạc trắng, nhưng
làn da của bà vẫn hồng hào như xưa. Tôi thì thầm vào tai bà: “Bà ơi! Bà vẫn đẹp như xưa”. Bà cười,
mắng yêu: “Cha mày, nói có hay không!”. Rồi hai bà cháu tôi dắt nhau ra vườn hái quả.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

Bài cũ :
-Học bài ghi nhớ.
- Hoàn thành các bài tập 1: sgk/ 51
- Vẽ sơ đồ tư duy vào vở học.
Bài mới : Soạn bài : Chiếc lá cuối cùng.
- Đọc trước văn bản và tóm tắt nội dung truyện.
- Trả lời các câu hỏi phần đọc hiểu văn bản.
- Tìm hiểu và phân tích các nhân vật trong truyện
- Tìm hiểu nghệ thuật của văn bản.