TRƯỜNG TH-THCS TRẦN
THỚI

TIẾT 36-37: LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT
NGA
(Trích Truyện Lục Vân Tiên – Nguyễn Đình
Chiểu)

GV: NGUYỄN THUÝ VÂN

Mục tiêu bài học:

1. Kiến thức, kỹ năng, thái độ:
* Kiến thức:
- Hiểu biết bước đầu về tác giả Nguyễn Đình Chiểu và tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên.
- Thể loại thơ lục bát truyền thống của dân tộc qua tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên.
- Những hiểu biết bước đầu về nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên.
- Khát vọng cứu người, giúp đời của tg và phẩm chất của 2 nhân vật LVTiên và KNNga
* Kỹ năng:
- Đọc – hiểu một đoạn trích truyện thơ.
- Nhận diện và hiểu được tác dụng của các từ địa phương Nam Bộ được sử dụng trong đoạn trích.
- Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng nhân vật lí tưởng theo quan niệm đạo đức mà Nguyễn Đình
Chiểu đã khắc hoạ trong đoạn trích.
* Thái độ: Kính yêu Nguyễn Đình Chiểu, một thiên tài về thơ văn của dân tộc.
2. Hình thành năng lực cho học sinh
* Năng lực tự học: tự học, tìm tòi để nâng cao kiến thức
* Năng lực thẩm mỹ: Kính yêu tác giả Nguyễn Đình chiểu; Lòng nghĩa hiệp và đạo đức nhân cách.
* Năng lực ứng dụng CNTT và truyền thông: ứng dụng tìm hiểu về tác giả và tác phẩm qua mạng
internet.

KHỞI ĐỘNG
 Giả(5')
sử em đi trên đường và bắt gặp một người đang gặp nguy hiểm
(Ví dụ: bị cướp giật, bị bắt cóc, bạo lực ,…) thì em sẽ làm gì? Vì sao
em lại hành động như thế?

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC (75')
Tiết 36-37:

Trên trời có những vì sao có ánh sáng
khác thường nhưng thoạt nhìn chưa thấy
sáng, song càng nhìn càng sáng.
Nguyễn Đình Chiểu – nhà thơ yêu nước
vĩ đại của nhân dân miền Nam thế kỉ XIX
– là một trong những ngôi sao như thế
Phạm Văn Đồng

I. TÌM HIỂU CHUNG

Hãy trình bày đôi nét về tác giả
Nguyễn Đình Chiều?

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác
giả

a) cuộc đời
Nguyễn Đình Chiểu (Đồ Chiểu),
tự Mạch Trạch, hiệu Trọng Phủ,
Hối Trai

Tên

Năm
sinhmất

Tiểu sử
tác giả

Quê hương
Gia đình

1822 - 1888

Quê nội: Thừa Thiên Huế,
quê ngoại: Gia Định ( Hồ Chí
Minh)
Gia đình có truyền thống nho
giáo

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác
giả

a) cuộc đời
Bản
thân
Trước 1859

1843 : Đỗ Tú Tài
1849 : Mẹ mất > bỏ thi > Chịu tang >
bị mù > bị bội hôn
Sau đó về Gia Định mở trường dạy học,
bốc thuốc, sáng tác thơ văn

Tiểu sử

Sau
1859

tác giả

Khi mất

Tham gia cuộc kháng chiến chống
Pháp
Sáng tác thơ văn phục vụ kháng
chiến
Thực dân Pháp dụ dỗ => kiên quyết
bất hợp tác
Cánh đồng Ba Tri (Bến Tre)rợp trắng khăn
tang

I.TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác
giả Đình Chiểu
Nguyễn
(1822-1888)

a) cuộc đời


Cuộc đời đau khổ bất hạnh
nhưng là một người đầy nghị
lực: vượt lên những éo le của số
phận, trở thành thầy thuốc, thầy
giáo, nhà văn có uy danh. Luôn
sát cánh cùng phong trào yêu
nước, đấu tranh giải phóng dân
tộc.

Lăng mộ cụ Đồ Chiểu ở Ba Tri (Bến Tre)

TÌM HIỂU CHUNG

I.

1. Tác
giả
Vị trí

b) sự nghiệp sáng
tác
Cảm hứng sáng

Là nhà thơ lớn nhất của miền
Nam Việt Nam trong nửa cuối
thế kỉ XIX

tác

Nhân đạo và yêu nước
Một số tác phẩm:

Quan niệm sáng
tác
Lấy văn chương làm vũ
khí đánh giặc

 Trước khi thực

 Truyền bá

dân Pháp xâm

đạo lí làm

lược

người

I.

TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác
giả
Vị trí

b) sự nghiệp sáng
tác
Cảm hứng sáng

Là nhà thơ lớn nhất của miền
Nam Việt Nam trong nửa cuối
thế kỉ XIX

 Sau khi

tác

Nhân đạo và yêu nước
Một số tác phẩm:

Quan niệm sáng
tác
Lấy văn chương làm vũ
khí đánh giặc

 Cỗ vũ lòng yêu

TDP xâm

nước và tinh

lược

thần kháng
chiến

TÌM HIỂU CHUNG

I.

2.

Tác phẩm a) Truyện Lục Vân
Tiên

Thời gian sáng tác: khoảng

Thể loại: truyện thơ

đầu những năm 50 của thế

Nôm

kỉ XIX

Dung lượng: 2082

Hình thức lưu truyền: sinh

câu thơ lục bát

hoạt văn hóa dân gian “kể
thơ”, “nói thơ”, “hát”…

I.

TÌM HIỂU CHUNG
2.

Tác phẩm a) Truyện Lục Vân
Tiên

Nội dung

Ý nghĩa

Kể về cuộc đời Lục Vân

Thể hiện lí tưởng của

Tiên- chàng trai hiếu

Nguyễn Đình Chiều về

nghĩa, văn võ tài toàn,

người anh hùng nghĩa

trừ kẻ gian ác bảo vệ

hiệp, trừ gian diệt bạo.

cuộc sống dân lành

Phản ánh khát vọng của
nhân dân về lẽ công bằng,
về sự chiến thắng của
chính nghĩa trước gian tà

I.

TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm b) Đoạn trích Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt
Nga

Vị trí đoạn
trích:

Bố cục:

Phần đầu truyện, kể về câu

+ Phần 1: 14 câu

chuyện Lục Vân Tiên đánh

đầu (Lục Vân Tiên

cướp cứu người trên đường đi
thi.

đánh bọn cướp)
+ Phần 2: Đoạn còn
lại (Cuộc trò chuyện
giữa Lục Vân Tiên
với Kiều Nguyệt
Nga)

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Nhân vật Lục Vân Tiên
a) Lục Vân Tiên đánh cướp

 Hoàn cảnh
Lục Vân Tiên đang

Giữa đường thấy

trên đường đi thi

bọn cướp Phong

thực hiện ước mơ

Lai hung hãn

khoa cử

Tạm hoãn hành
trình => Ra tay
cứu giúp người bị
nạn

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Nhân vật Lục Vân Tiên
a) Lục Vân Tiên đánh cướp

 Hoàn cảnh

Hoàn cảnh thử thách,
làm sáng lên phẩm chất
nghĩa hiệp của Lục Vân
Em có nhận xét gì về
hoàn cảnh chiến đấu
của Lục Vân Tiên, qua
đó em thấy Lục Vân Tiên
có phẩm chất gì?

Tiên.

1. Nhân vật Lục Vân Tiên
a) Lục Vân Tiên đánh cướp

Vân Tiên ghé lại bên đàng
Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô
Kêu rằng bớ đảng hung đồ
Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân.

Hãy tìm những chi
tiết, hành động, lời nói
của Lục Vân Tiên khi
đánh cướp?

1. Hình tượng Lục Vân Tiên
a) Lục Vân Tiên đánh cướp

Hành động

“Bẻ cây làm gậy”;
“Xông vô”
=> Hành động có
tính chất dứt khoát,
mạnh mẽ, quyết liệt

Lời nói

“Bớ đảng
hung đồ…”
=> Lời nói dõng
dạc, mạnh mẽ

Hành động và lời nói thể hiện thái độ
căm ghét, khinh bỉ lũ côn đồ

1. Nhân vật Lục Vân Tiên
a) Lục Vân Tiên đánh cướp
Phong Lai mặt đỏ phừng phừng:
Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây.
Trước gây việc dữ tại mầy,
Truyền quân bốn phía phủ vây bịt
bùng.
Vân Tiên tả đột hữu xông
Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương
Giang
Lâu la bốn phía vỡ tan
Vội quăng gươm giáo tìm đàng chạy

1. Nhân vật Lục Vân Tiên
a) Lục Vân Tiên đánh cướp
TƯ DUY
 Nhiệm vụ: Trả lời
câu hỏi có trong
PHT sau
 Thời gian: 5 phút
Tìm những chi tiết

Tìm chi tiết thể hiện

Tìm và nhận xét tương

miêu tả hình ảnh bọn

hành động của Lục

quan lực lượng giữa

cướp trước và sau trận

Vân Tiên trong trận

Vân Tiên và bọn cướp.

chiến? Nhận xét về

chiến? Nhận xét hành

hình ảnh đó.

động của LVT.

1. Nhân vật Lục Vân Tiên
a) Lục Vân Tiên đánh cướp
Hình ảnh bọn cướp:
 Lúc đầu: Quân bốn phía bủa vây
-

Hình ảnh Lục Vân Tiên:
- Một mình => Dũng cảm.

Thái độ: “Mặt đỏ phừng phừng” , lời nói thách thức “Thằng nào…vào đây”.

 Hung dữ, rất đông.

Hành động:

+ Thành ngữ

“tả đột hữu xông”: Người anh

hùng chủ động, linh hoạt.

 Kết quả: 4 phía vỡ tan; Tháo chạy; thác + Được so sánh với “Triệu Tử phá vòng Đương
rày thân vong.
=> Thất bại thảm hại.

Giang” -> Nâng cao tầm vóc Lục Vân Tiên
=> Hành động mạnh mẽ, quyết liệt đã
đánh bại lũ cướp Phong Lai.

=> Giữa vòng vây của cái ác, dũng khí, tài ba của người anh hùng Lục Vân
Tiên hiện lên thật đẹp, rõ nét, sống động. Càng trong hiểm nguy, Nguyễn Đình
Chiểu càng làm sáng lên ý chí, sức mạnh của Lục Vân Tiên.

Bọn cướp Phong Lai –
Thế mạnh vì rất đông

Đại diện cho kẻ xấu,
gian tà

Lục Vân Tiên – Yếu thế vì
chỉ có một mình

Đại diện cho chính
nghĩa
CHIẾN THẮNG

THẤT BẠI

Tiết 36-37:

LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
(Trích “Truyện Lục Vân Tiên” - Nguyễn Đình Chiểu)

I. TÌM HIỂU CHUNG:
II.TÌM HIỂU CHI TIẾT:
1. Nhân vật Lục Vân Tiên:
a. Lục Vân Tiên đánh cướp:
- Hành động:
+ Một mình bẻ cây làm gậy
+ Xông vào đánh cướp.
+ Tả đột hữu xông
- Lời nói: “ Bớ đảng hung đồ.... hại dân) -> dõng dạc
- Hình ảnh bọn cướp: Hung dữ, rất đông
- Kết quả: bọn cướp bị đánh tan
* Kể nhanh, ngắn gọn bằng biện pháp so sánh, tương phản.
=> Rất dũng cảm, không sợ hiểm nguy, vì nghĩa quên thân.

“Với lý do chính nghĩa, kẻ
yếu sẽ chiến thắng kẻ
mạnh”
Sophocles

1. Nhân vật Lục Vân Tiên
b) Cách cư xử với Kiều Nguyệt Nga
* Khi vừa đánh tan bọn
cướp
Dẹp rồi lũ kiến chòm ong
Hỏi : “ai than khóc ở trong xe nầy”

- Lục Vân Tiên ân cần hỏi han. Hành
động của chàng xuất phát từ tấm
lòng nhân hậu, sự quan tâm dành
cho những con người khi gặp tai
ương.

1. Nhân vật Lục Vân Tiên
b) Cách cư xử với Kiều Nguyệt Nga

* Khi vừa đánh tan bọn
cướp
« Khoan khoan ngồi đó chớ ra
Nàng là phận gái ta là phận trai »

Lục Vân Tiên rất tế nhị,
hiểu và giữ đúng phép tắc
Nho giáo.

1. Nhân vật Lục Vân Tiên
b) Cách cư xử với Kiều Nguyệt Nga

* Khi Kiều Nguyệt Nga tỏ ý trả
ơn
Vân Tiên nghe nói liền cười:
“Làm ơn há dễ trông người trả
ơn
Nay đà rõ đặng nguồn cơn
Nào ai tính thiệt, so hơn làm gì
Nhớ câu kiến nghĩa bất vi
Làm người thế ấy cũng phi anh
hùng”.

1. Nhân vật Lục Vân Tiên
b) Cách cư xử với Kiều Nguyệt Nga

* Khi Kiều Nguyệt Nga tỏ ý trả
ơn

Nụ cười

Lời nói

Nụ cười của người quân

Mượn tư tưởng của

tử, thể hiện sự tự nhiên

người xưa “kiến nghĩa

và rộng lượng của một

bất vi vô dũng dã” =>

con người lương thiện.

Làm việc nghĩa không
mong trả ơn
Coi thường danh lợi

Þ Lục Vân Tiên hành động như một nhiệm vụ của bản
thân chứ không màng đến danh lợi, thể hiện quan niệm
sống của người anh hùng: không chấp nhận cái xấu, cái
ác hoành hành làm hại những con người vô tội

Tiết 36-37:

LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU NGUYỆT NGA
(Trích “Truyện Lục Vân Tiên” - Nguyễn Đình Chiểu)

I. TÌM HIỂU CHUNG:
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT:
1. Nhân vật Lục Vân Tiên:
a. Lục Vân Tiên đánh cướp:
b. Cách cư xử với Kiều Nguyệt Nga:
- Chàng hỏi han ân cần, an ủi, giữ đúng phép tắc gia giáo,
từ chối sự trả ơn.
-> Là người chính trực, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài,
từ tâm nhân hậu
- Quan niệm lẽ sống của người anh hùng:
“Nhớ câu kiến nghĩa bất vi,
Làm người thế ấy cũng phi anh hùng”.
=>>Lục Vân Tiên là hình ảnh đẹp, lý tưởng, tác giả gửi gắm
niềm tin và khát vọng về trang anh hùng vì dân dẹp loạn.

1. Nhân vật Lục Vân Tiên
Gan dạ, dũng
cảm, nghĩa
hiệp

Trọng lễ
nghĩa

Có tấm lòng

Coi thường

nhân hậu,

danh lợi

 Là hình mẫu lí tưởng về một trang nam nhi hào kiệt,
trừ gian diệt bạo, văn võ toàn tài

2. Nhân vật Kiều Nguyệt Nga

 Lai lịch, hoàn cảnh


Quê ở quận Tây Xuyên



Cha làm tri phủ miền Hà Khê



Đang trên đường đến gặp cha thì gặp
nạn

2. Nhân vật Kiều Nguyệt Nga
Thưa rằng: “ Tôi Kiều Nguyệt Nga,
Con này tì tất tên là Kim Liên.
Quê nhà ở quận Tây Xuyên,
Cha làm tri phủ ở miền Hà Khê.

? Em có nhận xét

Sai quân đem bức thơ về,

gì về cách xưng

Rước tôi qua đó định bề nghi gia.

hô của Kiều

Làm con đâu dám cãi cha,

Nguyệt Nga?

Ví dầu ngàn dặm đàng xa cũng
…Trước xe quân
tử tạm ngồi,
đành…
Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa…
Hà Khê qua đó cũng gần,

Xin theo cùng thiếp đền ân cho chàng.

 Cách xưng hô: Tế nhị, dịu dàng, khiêm nhường.

2. Nhân vật Kiều Nguyệt Nga

…Trước xe quân tử tạm ngồi,
Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa…

? Em có nhận xét gì

Hà Khê qua đó cũng gần,

về hành động của

Xin theo cùng thiếp đền ân cho

Kiều Nguyệt Nga?

chàng.
Hành động lễ nghĩa, biết ơn người cứu
nạn

2. Nhân vật Kiều Nguyệt Nga

 Qua cách xưng hô và hành động của Kiều Nguyệt Nga ta thấy rằng
nàng là người con gái truyền thống: gia giáo, nề nếp, đoan trang,
có học thức, trọng ân nghĩa.

III. TỔNG KẾT
1. NỘI DUNG
 Khắc hoạ những phẩm chất đẹp đẽ của hai nhân vật Lục Vân Tiên và Kiều
Nguyệt Nga.
 Thể hiện khát vọng hành đạo giúp đời của tác giả
2. NGHỆ THUẬT
 Miêu tả nhân vật chủ yếu qua cử chỉ, hành động, lời nói.
 Sử dụng ngôn ngữ mộc mạc, bình dị, gần với lời nói thông thường, mang màu
sắc Nam bộ rõ nét.

HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG (10')

Theo em cuộc sống
hiện nay còn hiện hữu
con người như Lục Vân
Tiên Không? Ví dụ cụ
thể?

“Lục Vân Tiên”
hiện hữu quanh ta

Những tấm gương người tốt
việc tốt, giúp đỡ người khác khi
họ gặp khó khăn hoạn nạn…

Hay những con
người có tấm lòng
nhân ái…

“F0 cứu F0 ở TPHCM: Câu
chuyện về những tấm
lòng nhân ái”

…Và còn những con người
không ngại khó khăn trong
cuộc chiến chống đại dịch
Covid…

Hơn ai hết tinh thần “Lục Vân Tiên” ấy còn có thể hiện hữu trong mỗi
chúng ta…

HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ
- Học bài, viết đoạn văn
ngắn trình bày suy nghĩ về
Lục vân Tiên.
- Chuẩn bị: Tổng kết về từ
vựng
( Từ trái nghĩa, ... Sự phát
triển của từ vựng)