MÔN: LUYỆN TỪ VÀ CÂU
BÀI: TỪ NHIỀU NGHĨA
LỚP: 5

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu
Kiểm tra bài cũ:

Từ đồng âm

Câu 1: Thế nào là từ đồng âm? Cho ví dụ.
Câu 2: Tìm từ đồng âm trong các câu sau:
a. Bạn Nam đang chạy đá bóng thì vấp phải một hòn
đá trên sân và ngã.
b. Chị Hà có nhà mặt đường, buôn bán đường, chào
khách ngọt như đường.

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

Những cái chân
Cái gậy có một cái chân
Biết giúp bà khỏi ngã.
Chiếc com-pa bố vẽ
Có chân đứng, chân quay.
Cái kiềng đun hàng ngày
Ba chân xòe trong lửa.
Chẳng bao giờ đi cả
Là chiếc bàn bốn chân.
(Vũ Quần Phương)
Em hãy cho biết có mấy sự vật có chân được nhắc tới
trong bài thơ?

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

Những cái chân
Cái gậy có một cái chân
Biết giúp bà khỏi ngã.
Chiếc com-pa bố vẽ
Có chân đứng, chân quay.
Cái kiềng đun hàng ngày
Ba chân xòe trong lửa.
Chẳng bao giờ đi cả
Là chiếc bàn bốn chân.
(Vũ Quần Phương)

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

Từ nhiều nghĩa

I/ Nhận xét:
1. Tìm nghĩa ở cột B thích hợp với mỗi từ ở cột A:

A

B

Răng

a/ Bộ phận ở hai bên đầu người và động vật, dùng để
nghe.

Mũi

b/ Phần xương cứng, màu trắng, mọc trên hàm, dùng để
cắn, giữ và nhai thức ăn.

Tai

c/ Bộ phận nhô lên ở giữa mặt người hoặc động vật có
xương sống, dùng để thở và ngửi.

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu
I/ Nhận xét:

Từ nhiều nghĩa

1. Tìm nghĩa ở cột B thích hợp với mỗi từ ở cột A:
Răng: Phần xương cứng, màu trắng, mọc trên hàm,
dùng để cắn, giữ và nhai thức ăn.
Mũi: Bộ phận nhô lên ở giữa mặt người hoặc động vật
có xương sống, dùng để thở và ngửi.
Tai: Bộ phận ở hai bên đầu người và động vật, dùng
để nghe.

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

Từ nhiều nghĩa

I/ Nhận xét:
1. Tìm nghĩa ở cột B thích hợp với mỗi từ ở cột A:

A

B

Răng

a. Bộ phận ở hai bên đầu người và động vật, dùng để nghe

Mũi

b. Phần xương cứng, màu trắng, mọc trên hàm, dùng để
cắn, giữ và nhai thức ăn.

Tai

c. Bộ phận nhô lên ở giữa mặt người hoặc động vật có
xương sống, dùng để thở và ngửi.

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

Từ nhiều nghĩa

I/ Nhận xét:
1. Tìm nghĩa ở cột B thích hợp với mỗi từ ở cột A:

A

B

Răng

a. Bộ phận ở hai bên đầu người và động vật, dùng để nghe

Mũi

b. Phần xương cứng, màu trắng, mọc trên hàm, dùng để
cắn, giữ và nhai thức ăn.

Tai

c. Bộ phận nhô lên ở giữa mặt người hoặc động vật có
xương sống, dùng để thở và ngửi.

*Các nghĩa vừa xác định cho các từ răng, mũi, tai là nghĩa gốc
(nghĩa ban đầu) của mỗi từ.

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu
I/ Nhận xét:

Từ nhiều nghĩa

2/ Nghĩa của các từ in đậm trong khổ thơ sau có gì khác
nghĩa của chúng ở bài tập 1?

Răng của chiếc cào
Làm sao nhai được?
Mũi thuyền rẽ nước
Thì ngửi cái gì?
Cái ấm không nghe
Sao tai lại mọc?...
Quang Huy

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

I/ Nhận xét:

Từ nhiều nghĩa

2/ Nghĩa của các từ in đậm trong khổ thơ sau có gì khác
nghĩa của chúng ở bài tập 1?

Răng của chiếc cào
Làm sao nhai được?
Mũi thuyền rẽ nước
Thì ngửi cái gì?
Cái ấm không nghe
Sao tai lại mọc?...
Quang Huy

Răng chiếc cào

Mũi
thuyền

Tai ấm

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

I/ Nhận xét:

Từ nhiều nghĩa

2/ Nghĩa của các từ in đậm trong khổ thơ sau có gì khác
nghĩa của chúng ở bài tập 1?

Răng của chiếc cào
Làm sao nhai được?
Mũi thuyền rẽ nước
Thì ngửi cái gì?
Cái ấm không nghe
Sao tai lại mọc?...
Quang Huy

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu
I/ Nhận xét:

Từ nhiều nghĩa

- Răng của chiếc cào không dùng để nhai như răng
người và động vật.
- Mũi của chiếc thuyền không dùng để ngửi được.
- Tai của cái ấm không dùng để nghe được.
*Những nghĩa này hình thành trên cơ sở của nghĩa nào?

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu
I/ Nhận xét:

Từ nhiều nghĩa

- Răng của chiếc cào không dùng để nhai như răng
người và động vật.
- Mũi của chiếc thuyền không dùng để ngửi được.
- Tai của cái ấm không dùng để nghe được.
*Những nghĩa này hình thành trên cơ sở nghĩa gốc của
các từ răng, mũi, tai (BT1). Ta gọi đó là nghĩa chuyển.

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu
I/ Nhận xét:

Từ nhiều nghĩa

3/ Nghĩa của các từ răng, mũi, tai ở bài 1 và bài 2
có gì giống nhau?
- Răng: đều chỉ vật nhọn, sắc, sắp đều nhau thành
hàng.
- Mũi: cùng chỉ bộ phận có đầu nhọn nhô ra phía trước.
- Tai: cùng chỉ bộ phận mọc ở hai bên, chìa ra như cái
tai.
*Các nghĩa của từ nhiều nghĩa như thế nào với
nhau?

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu
I/ Nhận xét:

Từ nhiều nghĩa

3/ Nghĩa của các từ răng, mũi, tai ở bài 1 và bài 2
có gì giống nhau?
- Răng: đều chỉ vật nhọn, sắc, sắp đều nhau thành
hàng.
- Mũi: cùng chỉ bộ phận có đầu nhọn nhô ra phía trước.
- Tai: cùng chỉ bộ phận mọc ở hai bên, chìa ra như cái
tai.
*Các nghĩa của từ nhiều nghĩa bao giờ cũng có
mối liên hệ với nhau.

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu
I/ Nhận xét:

Từ nhiều nghĩa

*Phân biệt nghĩa của từ nhiều nghĩa và từ đồng âm:
- Từ nhiều nghĩa: Các nghĩa của từ phải có mối
liên hệ với nhau (có nét giống nhau).
VD: cái đầu - đầu đàn
- Từ đồng âm: Các nghĩa của từ không liên quan
đến nhau (chỉ giống nhau về ngữ âm).
VD: đá bóng – hòn đá

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

Từ nhiều nghĩa
II/ Ghi nhớ:
Từ nhiều nghĩa là từ có một nghĩa gốc và một hay một số
nghĩa chuyển. Các nghĩa của từ nhiều nghĩa bao giờ cũng có
mối liên hệ với nhau.

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

Từ nhiều nghĩa
III/ Luyện tập:

Bài 1: Trong những câu nào, các từ mắt, chân, đầu
mang nghĩa gốc và trong những câu nào, chúng mang
nghĩa chuyển.
a) Mắt

- Đôi mắt của bé mở to.
- Quả na mở mắt.
b) Chân - Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân.
- Bé đau chân
c) Đầu - Khi viết, em đừng ngoẹo đầu.
- Nước suối đầu nguồn rất trong.

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

Từ nhiều nghĩa
III/ Luyện tập:

Bài 1: Trong những câu nào, các từ mắt, chân, đầu
mang nghĩa gốc và trong những câu nào, chúng mang
nghĩa chuyển.
a) Mắt

- Đôi mắt của bé mở to.
- Quả na mở mắt.
b) Chân - Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân.
- Bé đau chân
c) Đầu - Khi viết, em đừng ngoẹo đầu.
- Nước suối đầu nguồn rất trong.

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

III/ Luyện tập:

Từ nhiều nghĩa

Bài 1:

a) Mắt
Đôi mắt của bé mở to.
Quả na mở mắt.
b) Chân
Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân.
Bé đau chân.
c) Đầu
Khi viết, em đừng ngoẹo đầu.
Nước suối đầu nguồn rất trong.

Đáp án

nghĩa gốc
nghĩa chuyển
nghĩa chuyển
nghĩa gốc
nghĩa gốc
nghĩa chuyển

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

Từ nhiều nghĩa
III/ Luyện tập:
Bài 2: Các từ chỉ bộ phận cơ thể người và động vật
thường là từ nhiều nghĩa. Hãy tìm một số ví dụ về sự
chuyển nghĩa của những từ sau: lưỡi, miệng, cổ, tay, lưng.
- lưỡi: lưỡi liềm, lưỡi hái, lưỡi dao, lưỡi cày, lưỡi búa,..
- miệng: miệng bát, miệng hũ, miệng bình, miệng hố,…
- cổ: cổ chai, cổ lọ, cổ bình, cổ áo, cổ tay,...
- tay: tay áo, tay ghế, tay quay, tay tre,…
- lưng: lưng ghế, lưng đồi, lưng núi, lưng trời, lưng đê,..

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

Từ nhiều nghĩa
- Thế nào là từ nhiều nghĩa? Các nghĩa của từ nhiều
nghĩa có mối mối hệ như thế nào?

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

Từ nhiều nghĩa
Từ “da” nào mang nghĩa gốc, từ “da” mang
nghĩa chuyển ?
1) Bé Hà có nước da trắng hồng.
2) Có nhiều em bé đã bị nhiễm chất
độc màu da cam.

nghĩa gốc
nghĩa chuyển

Từ chân nào mang nghĩa gốc, từ chân nào mang nghĩa
chuyển?

Đôi chân cầu thủ
Nghĩa gốc

Chân núi
Nghĩa chuyển

Thứ năm ngày 20 tháng 10 năm 2022
Luyện từ và câu

Từ nhiều nghĩa

Chuẩn bị bài: “Luyện tập về từ nhiều nghĩa”.