PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG YÊN
TRƯỜNG TIỂU HỌC HỆP HÒA

Giáo viên: Nguyễn Thị Thương
Lớp:
5A

Đuổi hình bắt chữ

10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
Dụng cụ để xác
định
phương
hướng
trong
không gian nhất
định.

La bàn

10
9
8
7
6
5
4
3
2
1

Hoạt động trao đổi ý kiến qua lại.

bàn bạc

La bàn

bàn bạc

Từ đồng âm

bàn phím

bàn học

I. Nhận xét:
1. Tìm nghĩa ở cột B thích hợp với mỗi từ ở cột A:

A

B

Răng

a) Bộ phận ở hai bên đầu người và động
vật, dùng để nghe.

Mũi

b) Phần xương cứng, màu trắng, mọc trên
hàm, dùng để cắn, giữ và nhai thức ăn.

Tai

c) Bộ phận nhô lên ở giữa mặt người hoặc
động vật có xương sống, dùng để thở và
ngửi.

Răng

Mũi

Phần xương cứng,
màu trắng, mọc trên
hàm, dùng để cắn,
giữ và nhai thức ăn.
Bộ phận nhô lên ở
giữa mặt người hoặc
động vật có xương
sống, dùng để thở và
ngửi.

Nghĩa
gốc

Bộ phận ở hai bên
đầu người và động
vật, dùng để nghe.

Tai

Nghĩa gốc là nghĩa chính của từ.
Mỗi từ chỉ có một nghĩa gốc.

2. Nghĩa của các từ in đậm trong khổ thơ sau
có gì khác nghĩa của chúng ở bài tập 1 ?
(Nghĩa gốc)
Răng của chiếc cào
Làm sao nhai được ?
Mũi thuyền rẽ nước
Thì ngửi cái gì ?
Cái ấm không nghe
Sao tai lại mọc ?
QUANG HUY

Răng

Răng của chiếc cào không nhai
được như răng người, răng động
vật.
Kéo rơm rạ, phơi lúa hay làm tơi đất.

Mũi

Mũi thuyền không ngửi được như
mũi người, mũi động vật.
Rẽ nước cho thuyền tiến về phía
trước.
Tai của cái ấm không dùng để nghe
như tai người, tai động vật.
Bộ phận để cầm, xách.

Tai

Răng

Mũi

Nghĩa
chuyển

Nghĩa chuyển là nghĩa
được suy ra từ nghĩa
gốc.
Tai

3. Nghĩa của các từ răng, mũi, tai ở bài 1 và bài 2 có gì giống nhau ?

Ở bài tập 1

Ở bài tập 2
Răng

- Răng: đều chỉ bộ

phận nhọn, sắc, sắp
đều nhau thành hàng.

Răng

Mũi

Giống nhau

Mũi

- Mũi: cùng chỉ bộ
phận có đầu nhọn
nhô ra phía trước.
- Tai: cùng chỉ bộ

Tai

Tai

phận mọc ở hai bên.

Các nghĩa của từ nhiều nghĩa bao giờ cũng có mối
liên hệ với nhau.

II. Ghi nhớ:

Từ nhiều nghĩa là từ có một
nghĩa gốc và một hay một số
nghĩa chuyển. Các nghĩa của từ
nhiều nghĩa bao giờ cũng có mối
liên hệ với nhau.

bàn phím

bàn học

III. Luyện tập:

Bài 1: Trong những câu nào, các từ mắt, chân, đầu mang nghĩa
gốc và trong những câu nào, chúng mang nghĩa chuyển?

a) Mắt

b) Chân

- Đôi mắt của bé mở to.
- Quả na mở mắt.
- Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân.
- Bé đau chân.

- Khi viết em đừng ngoẹo đầu.
c) Đầu
- Nước suối đầu nguồn rất trong.

Bài 1: Trong những câu nào, các từ mắt, chân, đầu mang nghĩa
gốc và trong những câu nào, chúng mang nghĩa chuyển?

a) Mắt

b) Chân

- Đôi mắt của bé mở to.
- Quả na mở mắt.

(Nghĩa gốc)
(Nghĩa chuyển)

- Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân.(Nghĩa chuyển)
- Bé đau chân.

(Nghĩa gốc)

- Khi viết em đừng ngoẹo đầu. (Nghĩa gốc)
c) Đầu
- Nước suối đầu nguồn rất trong. (Nghĩa chuyển)

Đôi mắt của bé mở to.
nghĩa gốc

Quả na mở mắt.
nghĩa chuyển

Lòng ta vẫn vững như
kiềng ba chân.
nghĩa chuyển

Bé đau chân.
nghĩa gốc

Khi viết, em đừng ngoẹo đầu.

nghĩa gốc

Nước suối đầu nguồn rất trong.
nghĩa chuyển

* Bài 2

Các từ chỉ bộ phận cơ thể người và động vật
thường là từ nhiều nghĩa. Hãy tìm một số ví dụ về
sự chuyển nghĩa của những từ sau: lưỡi, miệng,
cổ, tay, lưng.

lưỡi : lưỡi liềm, lưỡi hái, lưỡi dao, lưỡi cày, lưỡi lê, lưỡi
gươm, lưỡi búa, lưỡi rìu, …

Lưỡi rìu
Lưỡi dao

Miệng : Miệng bát, miệng bình, miệng hố, miệng
túi, miệng núi lửa, miệng hũ, …
miệng bát

miệng núi lửa

cổ : cổ bình, cổ chai, cổ lọ, cổ tay, cổ áo, ….
cổ áo

Cổ bình

Tay: tay áo, tay lái, tay ghế, tay quay, tay vợt, …

Tay lái

Tay áo

Lưng: lưng ghế, lưng núi, lưng trời, lưng đèo, …

Lưng đèo

Câu 1: Xác định nghĩa gốc và nghĩa chuyển của
các từ gạch chân sau:
Xương sườn, sườn núi, sườn nhà.

Câu 2: Đọc các câu sau:
a) Chị Hoa cổ cao ba ngấn thật đẹp.
b) Cổ tay bé Lan vừa trắng lại vừa tròn.
c) Bé rất thích nghe chuyện cổ tích.
Trong các câu trên có:
Cổ cao - cổ tích; cổ tay - cổ tích là từ đồng
âm. Cổ cao - cổ tay là từ nhiều nghĩa.
Phát biểu trên đúng hay sai ?

a) Chị Loan cổ cao ba ngấn thật đẹp.
Cổ b) Cổ tay bé Hoa vừa trắng lại vừa tròn.
c) Bà kể cho em nghe câu chuyện cổ tích rất hay.
-Từ
Từđồng
đồngâm:
âm: Cổ cao và
Cổ tích
Cổ tay

và

Cổ tích

(nghĩa hoàn toàn khác nhau)
--Từ
Từnhiều
nhiềunghĩa:
nghĩa: Cổ cao

và

cổ tay

(Có
bộ phận
phận nối
nối liền
liền các
các bộ
bộ phận
phận
(Có mối
mối quan
quan hệ
hệ với
với nhau
nhau:: bộ
khác lại với nhau)

BUỔI HỌC KẾT THÚC.
XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN CÁC
THẦY, CÔ GIÁO !