Khác với những bài trước, cụm bài tổng kết về
từ vựng có nhiệm vụ củng cố lại những kiến
thức về từ vựng đã học từ lớp 6 đến lớp 9. mỗi
vấn đề ôn tập được tách thành một mục riêng.
Trong mỗi mục có hai phần. Một phần là ôn lại
kiến thức đã học, một phần là bài tập để nhận
diện và vận dụng những khái niệm đã học …
Điều đó cho thấy mục đích của việc tổng kết
không chỉ giúp các em biết sử dụng những kiến
thức đó trong giao tiếp, đặc biệt là trong việc
tiếp nhận, phân tích văn bản. Bµi häc h«m nay

thÇy cïng c¸c em cïng nhau cñng cè l¹i kiÕn thøc vÒ
tõ vùng

Ng÷ v¨n 9

TiÕt 43

Tõ ®¬n – tõ phøc
Thµnh ng÷
NgÜa cña tõ
Tõ nhiÒu nghÜa vµ hiÖn t­îng
chuyÓn nghÜa cña tõ

Ng÷ v¨n 9

TiÕt
43:

Tõ
Tõ phøc

Tõ ®¬n

Tõ ghÐp

Tõ l¸y

Ng÷ v¨n 9

TiÕt 43

Tõ

(XÐt vÒ ®Æc ®iÓm cÊu t¹o)
Tõ ®¬n

Tõ phøc

Tõ ghÐp

Tõ ghÐp
®¼ng lËp

Tõ ghÐp
chÝnh phô

Tõ l¸y
Tõ l¸y
hoµn toµn
Tõ l¸y
©m

Tõ l¸y bé
phËn
Tõ l¸y
vÇn

Ng÷ v¨n 9

TiÕt 43

Từ
(Khái niệm về từ)
Phân loại từ
Từ
Từ

Từ
(Xét về đặc điểm cấu
(Xét về đặc điểm cấu tạo)
(Xét về nghĩa)
tạo)

Ng÷ v¨n 9

TiÕt 43

I. Tõ ®¬n vµ tõ phøc
1. Kh¸i niÖm tõ ®¬n, tõ phøc. Ph©n biÖt c¸c lo¹i tõ phøc.

5
0
4
10
90
80
70
60
50
40
30
20
9
8
7
6
2
3
1
ĐiÒn vào chç trèng cho thÝch hîp
- Tõ chỉ gåm mét tiÕng là tõ … cho ví dụ

- Tõ gåm hai hoÆc nhiÒu tiÕng là tõ …cho ví dụ
- Từ l¸y là :…..

ví dụ:
-Từ ghÐp là :….
ví dụ:

Ng÷ v¨n 9

TiÕt 43

I. Tõ ®¬n vµ tõ phøc
1. Kh¸i niÖm tõ ®¬n, tõ phøc. Ph©n biÖt c¸c lo¹i tõ phøc.

ĐiÒn vào chç trèng cho thÝch hîp
-Tõ chỉ gåm mét tiÕng là tõ đơn
… vÝ dô: nhµ, c©y, biÓn, ®¶o, trêi vv…
-Tõ gåm hai hoÆc nhiÒu tiÕng là tõ …
phức

VÝ dô: quÇn ¸o, trÇm bæng, s¹ch sµnh sanh, ®Ñp ®Ï, l¹nh lïng vv…
-Từ l¸y là : Từ phức có quan hệ láy âm giữa các tiếng .
VÝ dô: l¹nh lïng, nho nhá, b©ng khu©ng…

-Từ ghÐp là : Gåm những tõ phøc ®­îc cÊu t¹o b»ng c¸ch ghÐp c¸c
tiÕng. VÝ dô: ®iÖn m¸y, m¸y kh©u, m¸y næ, tr¾ng ®en…

Ng÷ v¨n 9

TiÕt 43:

I. Tõ ®¬n vµ tõ phøc
1. Kh¸i niÖm

Tõ chỉ gåm mét tiÕng là tõ ®¬n
Tõ gåm hai hoÆc nhiÒu tiÕng là tõ
phøc
2. X¸c ®Þnh tõ ghÐp vµ tõ l¸y
NgÆt nghÌo, nho nhá, giam
giữ, bã buéc, t­¬i tèt, bät bÌo xa
x«i, cá c©y ,®­a ®ãn, nh­êng
nhÞn, r¬i rông, mong muèn, lÊp
l¸nh.

Từ
láy c¸c tõ sau
Trong
Từ ghép:
tõ nµo lµ tõ ghÐp,
ngặt nghèo
nho nhỏ
tõ nµo lµ tõ l¸y giam
? giữ
gật gù
bó buộc
lạnh lùng
tươi tốt
xa xôi
bọt bèo
cỏ cây
lấp lánh

nhường nhịn
đưa đón
rơi rụng
mong muốn

Ng÷ v¨n 9

TiÕt 43:

3. Xác định từ láy “giảm
nghĩa, từ láy “tăng nghĩa”so
víi nghÜa gèc

Từ láy giảm nghĩa:trăng trắng,
đèm đẹp, nho nhỏ, lành lạnh,
Từxôm
láy xốp.
tăng nghĩa:
nhấp nhô, sạch
sành sanh, sát sàn sạt

trăng trắng, sạch sành
sanh, đèm đẹp, sát
sàn sạt, nho nhỏ, lành
lạnh, nhấp nhô, xôm
xốp.

Ng÷ v¨n 9

TiÕt 43:

I, Từ đơn và từ phức
II, Thành ngữ
1, Khái niệm thành ngữ
Thành ngữ là loại cụm từ có
cấu tạo cố định, biểu thị một ý
nghĩa hoàn chỉnh.
2, Phân biệt thành ngữ, tục ngữ

Thế nào là
thành ngữ?

Ngữ văn 9

TiÕt 43:

rong những tổ hợp từ sau đây, tổ hợp nào là thành
gữ, tổ hợp nào là tục ngữ?

a.gần mực thì đen, gần đèn thì sáng
b. Đánh trống bỏ dùi.
c. Chó treo mèo đậy.
d. được voi đòi tiên.
e. Nước mắt cá sấu

Ngữ văn 9

TiÕt 43:

2, Phân biệt thành ngữ, tục ngữ
Thành ngữ
- Đánh trống bỏ dùi
- Được voi vòi tiên
- Nước mắt cá sấu

Thường là một ngữ
(cụm từ)cố ®ịnh, biểu
thị một khái niệm.

Tục ngữ
- Gần mực thì đen, gầnđèn
thì sáng
- Chó treo mèo đậy
Thường là một
câu biểu thị
một phán đoán,
nhận định

Ngữ văn 9

TiÕt 43:

II. Thành ngữ

Giải nghĩa tục ngữ - thành ngữ

- GÇn mùc thì ®en, gÇn ®Ìn thì s¸ng: Hoàn cảnh môi trường có ảnh
hưởng quan trọng đến tính cách, đạo đức con người.
Em
hãyđược
giải cái
nghĩa
- Đ­îc voi ®ßi tiªn: Tham lam quá
mức,
này lại muốn cái
các thành ngữ,
khác hơn.
ngữ sau
- Đánh trống bỏ dùi : việc làm khôngtục
đến nơi đến chốn, bỏ
- Chó treo mèo đậy : dở
muốn giữ gìn thức ăn, với chó thì phải treo
với mèo thì phải đậy lại.

- Nước mắt cá sấu lấy sự thương cảm, xót xa giả dối

nhằm đánh lừa người khác

Ngữ văn 9

TiÕt 43:

Tìm hai thành ngữ có yếu tố chỉ động vật,
hai thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật

- Mèo mù vớ cá rán :Một sự may mắn tình cờ do hoàn cảnh
ưa
lại (không phải có được bằng tài năng, trí tuệ hay sự cố
ắng
Đặtnào
câu: Nó đã dốt nát lại lười biếng, thế mà vớ được cô
đó)
vợ con nhà giầu sụ, đúng Là mèo mù vớ cá rán.

Thành ngữ, bãi bể nương
Theo thời gian cuộc đời có
dâu:
những
đổicâu:
thayAnh
ghêđứng
gớmtrước
khiếncái
chovườn
con hoang,
người phải
suycòn
nghĩ
Đặt
không
dấu vết
của ngôi nhà tranh khio xưa, lòng chợt buồn về cảnh bãi bể
nương dâu.

Bài 4 -Tr125:







30
0
20
60
50
80
40
10
90
70
9
8
7
6
5
4
3
2
1

Dẫn chứng về việc sử dụng thành ngữ trong
văn chương
..... “BÈy næi ba chìm với n­íc non”
B¸nh tr«i n­íc - Hå Xu©n H­¬ng
“ Sèng chÕt mÆc bay”
Ph¹m Duy Tèn
“XiÕt bao ăn tuyÕt n»m s­¬ng
Màn trêi chiÕu ®Êt dÆm tr­êng lao ®ao”
Lôc V©n Tiªn - NguyÔn Đình ChiÓu

Ngữ văn 9

TiÕt 43:

I, Từ đơn và từ phức
Em hiÓu nghÜa cña tõ lµ gì ?
II, Thành ngữ
III, Nghĩa của từ
1, Khái niệm nghĩa của từ
Hình thức
Nội dung
Nghĩa của từ là
(sự vật, tính chất, hoạt
động, quan hệ...)mà từ biểu thị

Ngữ văn 9

TiÕt 43:

Bài 2 (T123)

Chän c¸ch hiÓu ®óng trong c¸c c¸ch hiÓu sau:

A. NghÜa cña tõ “mÑ” là: “ Ng­êi phô nữ, cã con, nãi
trong quan hÖ víi con”.
B. NghÜa cña tõ “mÑ” kh¸c víi tõ “bè” ë phÇn nghÜa “
Ng­êi phô nữ cã con”.
C. NghÜa cña tõ “mÑ” kh«ng thay ®æi trong hai c©u: “MÑ
em rÊt hiÒn” và “ThÊt b¹i là mÑ thành c«ng”.
D. NghÜa cña tõ “mÑ” kh«ng cã phÇn nào chung víi
nghÜa cña tõ “bà”.

Ngữ văn 9

TiÕt 43:

3, Cách giải thích nào trong hai cách giải thích

sau là đúng? Vì sao?

Độ lượng là:
a. Đức tính rộng lượng rễ thông cảm với người có sai lầm và d
a thứ.
b. Rộng lượng dễ thông cảm với người có sai lầm và dễ
tha thứ

- Cách giải thích b đúng vì dùng từ rộng lượng định nghĩa
cho từ độ lượng (giải thích bằng từ đồng nghĩa) phần còn
lại cụ thể hoá cho từ rộng lượng.

Ngữ văn 9

TiÕt 43:

I, Từ đơn và từ phức
II, Thành ngữ
III, Nghĩa của từ -Thế nào là từ nhiều nghiã
và chuyển nghĩa của từ
V, Từ nhiều nghĩa và hiện tượng
-Hiện tượng chuyển nghĩa
1. Kh¸i niÖm tõ nhi
Òu nghÜa
của từ là gì?

- Tõ cã thÓ cã mét nghÜa hay nhiÒu nghÜa.
- HiÖn t­îng chuyÓn nghÜa cña tõ lµ: sù thay đæi
nghÜa cña tõ, t¹o ra những tõ nhiÒu nghÜa.

Ngữ văn 9

TiÕt 43:

V, Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ
* Tõ cã thÓ cã mét nghÜa hay nhiÒu nghÜa
Ví dụ:
-Tõ mét nghÜa: xe ®¹p, m¸y næ, bä nÑt…
- Tõ nhiÒu nghÜa: ch©n, mòi, xu©n…
ChuyÓn nghÜa lµ hiÖn t­îng thay ®æi nghÜa cña tõ, t¹o ra tõ nhiÒu nghÜa.
- Trong tõ nhiÒu nghÜa cã:
+ NghÜa gèc: lµ nghÜa xuÊt hiÖn tõ ®Çu , lµm c¬ së ®Ó hình thµnh c¸c
nghĩa kh¸c.
+ NghÜa chuyÓn: lµ nghÜa ®­îc hình thµnh trªn c¬ së nghÜa gèc.
-Th«ng th­êng, trong c©u, tõ chØ cã mét nghÜa nhÊt ®Þnh. Tuy nhiªn ,
trong mét sè tr­êng hîp tõ cã thÓ hiÓu ®ång thêi theo c¶ nghÜa gèc vµ
nghÜa chuyÓn.

Ngữ văn 9

TiÕt 43:

(1) là tết trồng cây
Mùa xuân
Làm cho đất nước càng ngày càng (2)
xuân
Hồ Chímùa
Minh đầu trong bốn
-Xuân (1) nghĩa gốc, chỉ mùa xuân,
mùa của một năm, khí hậu mát mẻ, cây cối đâm trồi nảy
Xuân
lộc…(2) nghĩa chuyển, chỉ sự tươi đẹp của đất nước.
VD:

Ngữ văn 9

TiÕt 43:

IV, Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của t

Từ nhiều nghĩa
NghÜa gèc
Là nghĩa xuất hiện
từ đầu, làm cơ sở
để hình thành các
nghĩa khác.

NghÜa chuyÓn
Là nghĩa được
hình thành trên
cơ sở của nghĩa
gốc.

Ngữ văn 9

TiÕt 43:

2. Trong hai câu thơ sau, từ hoa trong thềm hoa,
lệ hoa được dùng theo nghĩa gốc hay nghĩa chuyển
Có thể coi đây là hiện tượng chuyển nghĩa làm xuất
hiện từ nhiều nghĩa được không?

“Nçi mình thªm tøc nçi nhà
ThÒm hoa mét b­íc lÖ hoa mÊy hàng”
(NguyÔn Du, TruyÖn KiÒu)

Ngữ văn 9

TiÕt 43:

Trong hai câu thơ sau, từ hoa trong thềm hoa,
hoa được dùng theo nghĩa chuyển
ề tu từ cú pháp, " hoa" trong "thềm hoa" và "lệ hoa" là các
nh ngữ nghệ thuật .
ề tu từ từ vựng, " hoa" trong các tổ hợp trên có nghĩa là đẹp
ng trọng, tinh khiết…(đây là các nghĩa chỉ dùng trong câu
bát này, nếu tách "hoa" ra khỏi câu thơ thì những nghiã này
không còn nữa; vì vậy người ta gọi chúng là nghĩa lâm thời,
chưa làm thay đổi nghĩa của từ, chưa thể đưa vào từ điển)

- Nắm chắc các khái niệm về từ đơn - từ

phức, thành ngữ, nghĩa của từ, từ nhiều
nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ
- Soạn bài: tổng kết từ vựng (tiếp theo)

Ch©n thµnh c¶m ¬n