Mùa xuân
nho nhỏ
_Thanh Hải_

Mục tiêu cần đạt
Nêu được những nét khái quát về tác giả và tác phẩm
Phân tích được cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên

đất trời; mùa xuân đất nước; Lời nguyện ước chân thành, tha
thiết của nhà thơ.
Đánh giá được nét đặc sắc về nghệ thuật của bài

Mùa
xuân
nho
nhỏ

Mọc giữa dòng sông
xanh 
Một bông hoa tím biếc 
Ơi con chim chiền
chiện 
Hót chi mà vang trời 
Từng giọt long lanh rơi 
Tôi đưa tay tôi hứng. 
Mùa xuân người cầm
súng 
Lộc giắt đầy trên lưng 
Mùa xuân người ra
đồng 
Lộc trải dài nương mạ 
Tất cả như hối hả 
Tất cả như xôn xao ...

Ta làm con chim hót 
Ta làm một cành hoa 
Ta nhập vào hoà ca 
Một nốt trầm xao
xuyến. 
Một mùa xuân nho nhỏ 
Lặng lẽ dâng cho đời 
Dù là tuổi hai mươi 
Dù là khi tóc bạc. 
Mùa xuân - ta xin hát 
Câu Nam ai, Nam bình 
Nước non ngàn dặm
mình 

I. Tìm hiểu
chung

1. Tác
giả
Thanh Hải (1930 – 1980)
tên thật là Phạm Bá
Ngoãn, quê ở Phong Điền,
Thừa Thiên Huế.
Vừa là nhà thơ vừa là
người chiến sĩ kiên trung
Thơ ông chân chất,bình dị,
đôn hậu và chân thành

Tác phẩm chính

1962

Tập 1: 1970
Tập 2: 1975

1977
1982

2. Tác
phẩm
Hoàn cảnh sáng
tác:
- Bài thơ ra đời tháng 11/1980
- Đất nước đã thống nhất, đang xây dựng cuộc
sống mới với muôn ngàn khó khăn thử thách.
- Nhà thơ Thanh Hải bị bệnh nặng phải điều trị ở
bệnh viện trung ương thành phố Huế, 1 tháng sau
ông qua đời.
Thể thơ : 5 chữ  Gần gũi với
dân ca

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1: Thơ và đọc hiểu văn bản thơ

•Thơ là sự thể hiện, giãi bày (thường là trực tiếp) tình cảm, cảm xúc của một con người. Vì
thế, đọc thơ là phải đi tìm xem ai là người đang bộc lộ, giãi bày và giãi bày tình cảm, cảm
xúc gì.
•Trong văn bản thơ, người giãi bày tình cảm, cảm xúc có thể hiện diện mình qua các đại từ
nhân xưng (tôi, ta, chúng ta...), cũng có thể xưng tên (Ví dụ: Xuân Hương, Tố Như....). Do đó
cần chú ý những từ này, thậm chí sự thay đổi của chúng trong một bài thơ để vừa nhận ra
bóng dáng của nhà thơ vừa phát hiện ra ý nghĩa mà nhà thơ muốn thể hiện.
•Tình cảm, cảm xúc trong thơ có khi được bộc lộ trực tiếp qua các động từ (ví dụ:nhớ, yêu,
muốn….), có lúc lại thể hiện gián tiếp qua các hình ảnh (bông hoa, cánh chim, nốt nhạc….)…
Cho nên, để đọc ra cảm xúc của nhà thơ, cần tìm và phân tích những yếu tố này.
•Thơ không chỉ thể hiện cảm xúc mà còn diễn tả mạch cảm xúc. Để phát hiện ra mạch cảm
xúc, cần tìm hiểu xem người viết đang muốn bày tỏ tình cảm của mình trước những đối
tượng nào, lần lượt xuất hiện ra sao.
•Một trong những điểm khác biệt căn bản của thơ với các thể loại khác như truyện, kí, kịch là
ở ngôn ngữ giàu nhạc điệu. Mà nhạc điệu lại thường được tạo nên qua cách ngắt nhịp, cách
gieo vần, điệp ngữ... Vì vậy, nên chú ý những yếu tố này để cảm hiểu được nhạc tính của thơ.

Ý nghĩa nhan đề “Mùa xuân nho nhỏ”
- Là biểu tượng cho những gì tinh túy, đẹp đẽ nhất
của sự sống và cuộc đời mỗi con người.
- Thể hiện quan điểm về sự thống nhất giữa
cái riêng với cái chung, giữa cá nhân và cộng
đồng
- Thể hiện nguyện ước muốn làm một mùa
xuân nhỏ góp vào mùa xuân lớn của thiên
nhiên, đất nước, của cuộc đời chung và
khát vọng sống chân thành, cao đẹp của
nhà thơ.

Mạch cảm xúc
Mùa xuân của thiên
nhiên

Hình ảnh xuyên
suốt
bài thơ: Mùa
xuân

Mùa xuân của đất
nước
Mùa xuân của lòng
người
Mùa xuân trong khúc
hát ngợi ca quê hương

Khổ 1: Cảm xúc của nhà thơ trước
mùa xuân thiên nhiên, đất trời.
Khổ 2, 3: Cảm xúc của nhà thơ về
mùa xuân đất nước.

Bố
cục

Khổ 4, 5: Lời ước nguyện chân
thành, tha thiết của nhà thơ.
Khổ 6: Lời ngợi ca quê hương, đất
nước qua điệu dân ca xứ Huế.

II. Đọc
hiểu
văn bản

1.

Cảm xúc của
nhà

thơ trước mùa
xuân
thiên nhiên, đất

Nhà thơ đã miêu tả những gì trong đoạn thơ này?
Những từ ngữ nào cho em biết điều đó?
Để khắc họa hình ảnh thiên nhiên, nhà thơ đã
sáng tạo ra một cách viết độc đáo như thế nào?
Tác dụng?
Để đặc tả cánh chim giữa bầu trời, nhà thơ cũng đã
tạo ra một lối diễn đạt độc đáo nào? Tác dụng?

Mọc giữa dòng sông
xanh 
Một bông hoa tím biếc 
Ơi con chim chiền
chiện 
Hót chi mà vang trời 
Từng giọt long lanh rơi 

-

Mọc giữa dòng
sông xanh
Một
bông
hoa
tím
Đảo động từ “mọc” lên đầu  Sức
biếc
trỗi dậy và
vươn lên của mùa xuân.

sống

- Hình ảnh: dòng sông xanh + Bông hoa
tím
biếcảnh thân thuộc, bình dị
+ Hình
+ Xanh của nước + Tím biếc của hoa 
Nét chấm phá nhẹ nhàng mà sống
động  Vẻ đẹp tự nhiên, hài hòa, đặc
trưng của xứ Huế.

Ơi con chim chiền
chiện
Hót chi mà vang
Âm sắc ngọttrời
ngào của người con xứ Huế

- “ơi”, “chi” 
 Tình yêu thiên nhiên, cất lên từ tấm lòng của tác giả

- Câu hỏi tu từ: “Hót chi mà vang trời”  Không gian
cao rộng, khoáng đạt  Tươi vui, rộng ràng, náo nhiệt



Mọc giữa dòng
sông xanh
Một bông hoa tím
biếc
Ơi con chim chiền
chiện

Bức

tranh

mùa

xuân

Huế

vô

xứ

cùng

cũng đẹp, nhẹ
nhàng,mơ
mộng, tràn đầy
sức

sống

và

đậm phong vị

- “giọt long lanh”

Từng giọt long
lanh rơi
Tôi đưa tay tôi
Giọt mưa xuân, giọt sương
hứng.
Giọt âm thanh tiếng chim

- “Tôi đưa tay tôi  Sự nâng niu, trân trọng của nhà thơ
hứng”
trước vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời
lúc vào xuân với cảm xúc say sưa, xốn
xang, rạo rực.

Tiể
u
kết

Khổ thơ mở đầu đã mở ra một bức tranh xứ Huế
thật đẹp: có hình ảnh, có màu sắc, âm thanh
được họa lên từ những vần thơ có nhạc…Bài thơ
được viết vào tháng 11 năm 1980, khi ấy đang là
mùa đông giá rét. Như vậy, hình ảnh mùa xuân
được miêu tả ở đây là mùa xuân trong tâm tưởng
của nhà thơ. Đối mặt với bệnh tật, thậm chí phải
đối mặt với cả cái chết, vậy mà nhà thơ vẫn
hướng đến mùa xuân tươi trẻ, tràn đầy sức sống,
thể hiện một tâm hồn lạc quan yêu đời, một
niềm khát khao cuộc sống vô bờ. Đọc những vần
thơ của ông, người đọc trân trọng hơn, yêu hơn

2.

Cảm xúc của
nhà

thơ về mùa
xuân
của đất nước

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
1. Những hình ảnh thơ sau tượng trưng cho điều gì?
- Người cầm súng: ………………………………………………………..
- Người ra đồng: ………………………………………………………….
- Lộc: ……………………………………………………………………..
- Lộc giắt đầy và trải dài: ………………………………………………...
2. Biện pháp nghệ thuật nào được nhà thơ sử dụng nhiều trong đoạn 2? Hãy xác định cách ngắt
nhịp của các câu thơ và chỉ ra sự lặp lại của các đoạn, nhịp đó trong các câu ở đoạn này.
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
3. Trong đoạn thơ này, ý nghĩa của các từ sau là gì?
- Tất cả: ………………………………………………………………….
- Hối hả: ………………………………………………………………….
- Xôn xao: ………………………………………………………………..
4. Từ những phân tích, cắt nghãi trên, hãy phát hiện:
- Nhà thơ muốn thể hiện cảm nhận gì về mùa xuân đất nước?
……………………………………………………………………………
- Cảm xúc của nhà thơ ở đây là gì?
……………………………………………………………………………

Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao.

giắt đầy

Người cầm súng
Bảo vệ tổ quốc

Lộc

trải dài

Người ra đồng
Lao động dựng
xây đất nước

Sức sống, sức xuân mạnh mẽ, căng tràn trên mọi miền đất nước.

“Tất cả như
hối hả
Tất cả như
xôn
xao”
 Nhấn
mạnh sức sống,

 Điệp “tất cả như”
 Từ láy “hối hả”; “xôn xao”
 Nhịp thơ nhanh

sức xuân mạnh
mẽ và khí thế khẩn trương của quê hương
đất nước
 Tạo âm hưởng vui tươi, rộn ràng
 Sự lạc quan, say mê và tin yêu của tác
giả

“Đất nước bốn
ngàn năm
Vất vả và gian
lao
vì và giữ nước với biết bao gian khổ
- Đất
Bề dàynước
lịch sử như
dựng nước
thăng
trầm
sao
 Thái độ của nhà thơ: Vừa trân trọng tự hào lại vừa trĩu
nặng
bởi những thăng trầm gian khổ mà dân tộc
Cứ yêu
đi thương
lên phía
ta đã phải trải qua.
trước.”
Lẽ sống thủy chung tình nghĩa, uống nước nhớ

NTTT So sánh

“ Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.”

 Khẳng định sự
trường tồn, phát triển
bền vững và tương lai
tươi sáng của đất
nước.
 Thể hiện tình yêu,
niềm tự hào và tin
tưởng của nhà thơ
dành cho đất nươc.

Năm 1980
+ Đất nước ta vừa ra khỏi 2 cuộc chiến tranh biên giới.
+ Nền kinh tế bao cấp còn bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém.
+ Chiến tranh khiến cho cơ sở vật chất bị phá hủy, nền kinh tế kiệt
quệ, đời sống nhân dân vô cùng đói khổ.

3.

Lời ước
nguyện

chân thành, tha
thiết
của nhà thơ

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
1. Nhà thơ thể hiện ước nguyện gì qua các hình ảnh: con chim hót,
Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao
xuyến

cành hoa, nốt nhạc?
……………………………………………...……………………………
2. Đặc điểm chung trong ước nguyện của nhà thơ qua các hình ảnh
này là gì? Có điểm nào tương đồng với ý thơ của hai câu đầu ở đoạn 5?
……………………………………………...……………………………

3. Sự lặp lại cấu trúc “Ta làm” ; “ Ta nhập” cùng cách nói “Dù là tuổi
hai mươi - Dù là khi tóc bạc” cho thấy tình cảm nào của nhà thơ với
Một mùa xuân nho nhỏ
cuộc đời?
Lặng lẽ dâng cho đời
……………………………………………...……………………………
Dù là tuổi hai mươi
4. Sự thay đổi từ “tôi” sang “ta” thể hiện dụng ý gì của nhà thơ?
Dù là khi tóc bạc.
……………………………………………...……………………………

Ta làm con chim hót
Ta làm một cành
hoa
Ta nhập vào hoà ca
Một nốt trầm xao
Khát vọng
Thanh bằng liên tiếp “ta” – “hoa” – “ca”
tốn, chân
xuyến.
Điệp từ “ta” + - Động từ “làm” – “nhập”
Hình ảnh biểu tượng ứng với khổ 1
Chuyển đại từ nhân xưng “tôi”  “ta”

Hình ảnh “nốt trầm”và lặp lại số từ “một”

khiêm
thành
với mong ước
được sống đẹp có
ý nghĩa, được
cống hiến cho đất
nước, cho cuộc

Một mùa xuân
nho nhỏ
Lặng lẽ dâng
+ Ngôn từ: Chính xác, tinh tế và gợi cảm.
cho đời

Dù là tuổi hai
mươi
Dù là khi tóc
bạc.

+ Ẩn dụ “Mùa xuân nho nhỏ”  Biểu lộ một cuộc đời đáng yêu,
một khát vọng sống cao đẹp.
+ Cặp từ láy “nho nhỏ”, “lặng lẽ”  Thái độ chân thành, khiêm
nhường, cống hiến cho đất nước, phục vụ nhân dân.
+ Điệp ngữ “dù là”  Tiếng lòng tự dặn luôn phải sống có ích
cho đời, sống làm đẹp cho đất nước.

4.

Lời ngợi ca
quê

hương, đất nước
qua

Mùa xuân ta xin hát 
Câu Nam ai, Nam bình 
Nước non ngàn dặm mình 
Nước non ngàn dặm tình 
Nhịp phách tiền đất Huế...1. Tình cảm của nhà thơ và hình

ảnh quê hương xứ Huế được thể
hiện qua các chi tiết nào?
2. Nêu các BPNT được dùng trong
khổ thơ cuối và cho biết tác dụng

Mùa xuân – ta xin hát
Câu Nam ai, Nam
bình
Nước non ngàn dặm
mình
Nước non ngàn dặm
Nam ai
tình
- Ta xin hát
Nam bình
Nhịp phách tiền đất
- Nghệ thuật: Lặp cấu trúc, vần
bằng
Huế
…(bình, mình, tình…)
 Tình cảm thiết tha, trìu mến

Xứ Huế là 1 dải đất miền Trung không chỉ nổi tiếng là
nơi tập trung nhiều đền đài lăng tẩm của các vua
triều Nguyễn mà còn là vùng đất có thiên nhiên tươi
đẹp thơ mộng; con người Huế hiền hòa, tâm hồn
mộc mạc và rất đằm thắm.

1. T¸c gi¶ (1930 -1980)

III. Tổng
kết

Nội
dun
g

Bài thơ “Mùa xuân nho
tái hiện bức tranh mùa
của thiên nhiên, mùa
đất nước vô cùng tươi
tràn đầy sức sống..

nhỏ”
xuân
xuân
đẹp,

Bài thơ là tiếng lòng tha thiết
yêu mến và gắn bó với đất
nước, với cuộc đời; thể hiện
ước nguyện chân thành của
nhà thơ được cống hiến cho
đất nước; góp một “mùa xuân
nho nhỏ” của mình vào mùa
xuân lớn của dân tộc.

Thể thơ 5 chữ gần với điệu dân ca,
âm hưởng trong sáng, nhẹ nhàng,
tha thiết
Hình ảnh tự nhiên, giản dị, những
hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng

Ng
hệ
thu
ật

Cấu tứ bài thơ chặt chẽ, chủ yếu
dựa trên sự phát triển của hình
tượng mùa xuân: mùa xuân đất trời
- đất nước - con người.
Giọng điệu bài thơ phù hợp với cảm
xúc của tác giả

Tình huống: Bài thơ có nhan đề là “Mùa xuân nho nhỏ” nhưng
Lan cho rằng có thể đổi tên bài thành: Mùa xuân/ Mùa xuân xứ
Huế/ Mùa xuân xanh/ Khúc ca xuân…. Theo em, Lan đổi như
vậy có được không? Vì sao?

Tranh luận
• Vì sao mỗi người cần có trách nhiệm
đóng góp và tinh thần dâng hiến cho
cuộc đời.
• Nhập vào bản “hòa ca” chung của
cộng đồng, phải chăng ta sẽ mất cái cá
tính, không còn được là chính mình?

Ý kiến 1
Ý kiến 2
Ý kiến 3
Ý kiến 4

Mùa xuân
MÙA XUÂN NHO thiên nhiên
NHỎ
-THANH HẢI-

 Thanh Hải
(Phạm Bá
Ngoãn), quê ở
Huế.
 Thơ ông nhẹ
nhàng, trong
sáng, giàu
chất suy tư.
 Hcst: 11/
1980, bị bệnh
nặng.
 Thơ năm chữ.
 Mạch cảm
xúc: mùa xuân

Đảo ngữ “mọc”
• nét đẹp duyên dáng

• sức sống mùa xuân.
Bức tranh thiên nhiên
• không gian cao rộng, khoáng
đạt
• màu sắc tươi thắm.
• âm thanh vang vọng, rộn rã,
tươi vui.
Cảm xúc tác giả
• cái nhìn trìu mến với cảnh vật
“ơi, hót chi mà”
• động tác trữ tình (hiểu theo 2
cách)
Đại từ “tôi” điệp 2 lần + động
từ “hứng”
• Nâng niu, trân trọng.
• Tận hưởng, chiếm lĩnh, giao
hòa với mùa xuân.
Say sưa, ngây ngất của nhà
thơ.
 Hoàn cảnh sang tác.

 Hai nhiệm vụ: chiến đấu và
xây dựng hậu phương.
 Hình ảnh “lộc”.

Ước nguyện
nhà thơ
 Đổi đại từ nhân xưng “tôi”

 “Mùa xuân người cầm
sang “ta”:
sung”: người chiến sĩ ra
trận, mang theo sức sống  Tôi số ít, chủ thể trữ tình.
 Ta số ít, nhiều vừa nói cái
của dân tộc.
 “Mùa xuân người ra đồng”:
chung, riêng.
người lao động ươm mầm  Điệp từ “ta làm” khát vọng của
cho sự sống.
nhiều người.

Mùa xuân đất
nước
 Cảm nhận mùa xuân đất
nước qua “hối hả”, “xôn
xao”.

Tâm trạng tác giả, reo vui
trước tinh thần lao động khẩn
trương của con người.
 Tin tưởng, tự hào về tương
lai của đất nước:
• Cụm từ “bốn ngàn năm”
khái quát chiều dài lịch
sử.
• Nhân hóa “vất vả, gian lao”
thăng trầm, lịch sử.
• So sánh “như vì sao” niềm
tin tương lai tươi sang.
• Phụ từ “cứ” + động từ “đi

 Quyết tâm hòa nhập cộng
đồng.
 Điều tâm niệm trong hình ảnh
tự nhiên, giản dị: con chim,
cành hoa, nốt trầm.
 Hình ảnh “mùa xuân nho nhỏ”
lặp lại đề tựa.
 Đảo ngữ “lặng lẽ”
 Hoán dụ “ tuổi hai mươi, khi
tóc bạc” + điệp cấu trúc “dùa
là”.
 Hoàn cảnh bài thơ.

Hướng dẫn tự học
Học thuộc bài thơ
Từ những hiểu biết của mình và những
hiểu biết về nhà thơ và bài thơ, em hãy viết
một bài văn về lẽ sống đẹp.
Tìm nghe bài hát Tự nguyện (Trương Quốc
Khánh) và Khát vọng (Phạm Minh Tuấn) và
tìm điểm chung về nội dung của hai bài hát
với bài thơ vừa học.
Soạn bài “Viếng lăng Bác”