Tuần 10- tiết 37:

Tiếng việt: NÓI GIẢM NÓI TRÁNH
感谢您下载包图网平台上提供的 PPT 作品，为了您和包图网以及原创作者的利益，请勿复制、传播、销售，否则将承担法律责任！包图网将对作品进行维权，按照传播下载次数进行十倍的索取赔偿！

ibaotu.com

Tuần 10- tiết 37: Tiếng việt: NÓI GIẢM NÓI TRÁNH
I. Bài học
1.Khái niệm

Câu 1:
1.Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng
khi tôi sẽ đi gặp cụ Các Mác, cụ Lê-nin
và các vị cách mạng đàn anh khác, thì
đồng bào cả nước, đồng chí trong đảng
và bầu bạn khắp nơi đều khỏi cảm thấy
đột ngột.
(Hồ Chí Minh, Di chúc)

Câu 2:

?Câu văn sau đề cập đến nội dung
gì? Vì sao trong câu văn tác giả dùng
từ “bầu sữa” mà không dùng một từ
ngữ khác cùng nghĩa?
Phải bé lại và lăn vào lòng một
người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng
của người mẹ, để bàn tay người mẹ
2. Bác đã đi rồi sao, Bác ơi !
vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời.
ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ
(Tố Hữu, Bác ơi!)
3. Lượng con ông Độ đây mà....Rõ tội nghiệp, có một êm dịu vô cùng.
về đến nhà thì bố mẹ chẳng còn.
Phương,Thư nhà)

(Hồ

Câu 3:

? Hai cách nói sau đây có điểm gì
? Những từ in đậm trong các đoạn trích giống và khác nhau? Bạn thích cách
trên có nghĩa là gì? Tại sao người viết lại nói nào hơn ? vì sao ?

dùng cách diễn đạt đó? Bạn có nhận xét gì 1.Con dạo này lười lắm
2.Con dạo này không được chăm chỉ lắm.
về cách diễn đạt này?
Câu 4:
?Từ “thi thể” trong câu sau có nghĩa là gì? Tại sao tác giả lại diễn đạt như vậy?
- Ngày mồng một đầu năm hiện lên thi thể em bé ngồi giữa những bao diêm… (trích
Cô bé bán diêm, An- đéc-xen)

Câu 1:
1.Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi sẽ đi gặp cụ Các Mác,
cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh khác, thì đồng bào cả nước,
đồng chí trong đảng và bầu bạn khắp nơi đều khỏi cảm thấy đột ngột.
(Hồ Chí Minh, Di chúc)
2. Bác đã đi rồi sao, Bác ơi !
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời.
(Tố Hữu, Bác ơi!)
3. Lượng con ông Độ đây mà....Rõ tội nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ chẳng

còn.

(Hồ Phương, Thư nhà)

Những từ in đậm trong các đoạn trích trên có nghĩa là gì? Tại sao
người viết lại dùng cách diễn đạt đó? Bạn có nhận xét gì về cách
diễn đạt này?
1..Tôi sẽ đi gặp... => Tôi sẽ chết
Đều chỉ cái chết
2. Bác đã đi ... => Bác đã chết
3.Bố mẹ chẳng còn.. => Bố mẹ đã chết. Giảm nhẹ sự thương tiếc
đau buồn

Câu 2:
• ?Câu văn sau đề cập đến nội dung gì? Vì sao trong câu văn tác giả
dùng từ “bầu sữa” mà không dùng một từ ngữ khác cùng nghĩa?
Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa
nóng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và
gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng.
- Nội dung: Cảm giác sung sướng hạnh phúc của bé Hồng khi ở
trong lòng mẹ
bầu sữa = vú mẹ

=>Tránh cảm giác thô tục, thiếu lịch sự

Câu 3:
? Hai cách nói sau đây có điểm gì giống và khác nhau? Bạn thích
cách nói nào hơn ? Vì sao ?
1.Con dạo này lười lắm
2.Con dạo này không được chăm chỉ lắm.
- Giống: Đều là lời chê trách, phê bình về sự lười biếng của con.
Cách 2: diễn đạt tế nhị, nhẹ nhàng hơn đối với người tiếp nhận

=>Tránh cảm giác nặng nề, thiếu tế nhị

Câu 4:
?Từ “thi thể” trong câu sau có nghĩa là gì? Tại sao tác giả lại
diễn đạt như vậy?
“Ngày mồng một đầu năm hiện lên thi thể em bé ngồi giữa
những bao diêm…”…
(Trích Cô bé bán diêm, An- đéc-xen)
Thi thể = xác chết => Tránh cảm giác ghê sợ

- Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này,
phòng khi tôi sẽ chết…
- Bác đã chết rồi, sao Bác ơi!

- Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này,
phòng khi tôi sẽ đi gặp cụ Các
Mác…
- Bác đã đi rồi, sao Bác ơi!

- Rõ tội nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ
- Rõ tội nghiệp, về đến nhà thì bố
đã chết.
mẹ chẳng còn
- Phải bé lại và lăn vào lòng một - Phải bé lại và lăn vào lòng một
người mẹ, áp mặt vào bầu vú nóng
người mẹ, áp mặt vào bầu sữa
của người mẹ…
nóng của người mẹ…
- Con dạo này lười lắm
- Con dạo này không được chăm
chỉ lắm.
- Ngày mồng một đầu năm hiện lên - Ngày mồng một đầu năm hiện lên
xác chết em bé…
thi thể em bé…
Diễn đạt khô cứng, thiếu cảm
xúc, thiếu tế nhị.

Diễn đạt uyển chuyển, tế nhị.

Tuần 10- tiết 37: Tiếng việt: NÓI GIẢM NÓI TRÁNH
I. Bài học
1.Khái niệm
Nói giảm nói tránh là một biện pháp tu từ dùng
cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển
2. Tác dụng
Nói giảm nói tránh nhằm tránh gây cảm giác quá
đau buồn, ghê sợ, nặng nề hoặc thô tục, thiếu lịch sự.

Trong mỗi cặp câu dưới đây, câu nào có sử dụng
cách nói giảm nói tránh?
a1. Anh phải hòa nhã với bạn bè!
a2. Anh nên hòa nhã với bạn bè!
b1. Anh ra khỏi phòng tôi ngay!
b2. Anh không nên ở đây!
c1. Xin đừng hút thuốc trong phòng!
c2. Cấm hút thuốc trong phòng!

NÓI GIẢM, NÓI TRÁNH
Tên gọi khác

Khinh ngữ

Uyển ngữ

Nhã ngữ

( Nói nhẹ)

( Nói vòng)

( Nói thanh nhã)

Bài tập
Hãy quan sát tranh minh họa trên màn
hình và cho biết người ta đã sử dụng cách
nói giảm nói tránh nào?

Anh cút ra
khỏi nhà
tôi ngay!

Tình huống
1

Anh không
nên ở đây
nữa!

Nói giảm nói tránh bằng cách phủ định từ trái nghĩa

Anh ấy bị thương
nặng thế thì
không sống được
lâu nữa đâu.
Nói
giảm
nói
tránh
bằng
cách
nói
trống
(tỉnh
lược).

Anh ấy(…) thế
thì không(…)
được lâu nữa
đâu.

TÌNH HUỐNG 2

Vì vậy, tôi để sẵn mấy
lời này, phòng khi tôi sẽ
đi gặp cụ Các Mác, cụ
Lê-nin và các vị cách
mạng đàn anh khác, thì
đồng bào cả nước, đồng
chí trong đảng và bầu bạn
khắp nơi đều khỏi cảm
thấy đột ngột.
(Hồ Chí Minh, Di chúc)
Dùng cách nói vòng

Bác đã đi rồi sao, Bác ơi !
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời.
(Tố Hữu, Bác ơi)

Dùng từ đồng nghĩa.

1. Dùng cách nói phủ định từ trái nghĩa
2. Dùng cách nói trống ( tỉnh lược)
3. Dùng từ đồng nghĩa
4. Dùng cách nói vòng

1. Bài tập 1: sgk/ 108.
Điền các từ ngữ nói giảm nói tránh sau đây vào
chỗ trống: đi nghỉ, khiếm thị, chia tay nhau, có tuổi, đi
bước nữa.
đi nghỉ.
a. Khuya rồi, mời bà..............
chia tay nhau từ ngày em còn rất bé, em
b. Cha mẹ em........................
về ở với bà ngoại.
khiếm thị.
c. Đây là lớp học cho trẻ em..............

* Các tình huống nên sử dụng nói giảm nói tránh:
- Khi muốn tránh cảm giác *
đau buồn, ghê sợ, thô tục, - Cháu bé đã bớt đi ngoài
thiếu lịch sự.
chưa?
- Khi muốn tôn trọng người
đối thoại với mình (người có
quan hệ thứ bậc xã hội, tuổi - Khuya rồi, mời bà đi nghỉ.
tác cao hơn)
- Khi nhận xét một, có văn - Hôm nay, bạn mặc không
hoá để người cách tế nhị, được đẹp lắm.
lịch sự nghe dễ tiếp thu ý
kiến góp ý.

•Bài tập: 3(SGK/109):
Khi chê trách một điều gì, để người nghe dễ tiếp nhận, người ta
thường nói giảm nói tránh bằng cách phủ định điều ngược lại với nội
dung đánh giá. Hãy vận dụng cách nói giảm nói tránh nhứ thế để đặt
câu đánh giá trong những trường hợp khác nhau.
Ví dụ:
- Bài thơ của anh dở lắm.
-Bài thơ của anh chưa được hay lắm.
- Luật chơi:
+ Lớp chia thành 2 đội ( Mỗi đội 2 dãy bàn)
+Trong thời gian: 3 phút
+ Nếu đội 1: đưa ra tình huống
+ Đội 2: thực hiện nói giảm nói tránh và giành được quyền đưa tình
huống nếu trả lời đúng. Trả lời sai quyền đưa tình huống thuộc về đội 1
+ Đội chiến thắng sẽ là đội đưa ra tình huống ĐÚNG mà đối phương
không thực hiện được hoặc trả lời đúng nhiều hơn đội bạn.

Tình huống 1:
* Trong một cuộc họp lớp kiểm điểm bạn Hải hay đi
học muộn, bạn Lan nói: “Từ nay cậu không được đi học
muộn nữa vì như vậy không những ảnh hưởng đến việc
rèn luyện đạo đức của bản thân cậu mà còn ảnh hưởng
đến phong trào thi đua của lớp”. Bạn Trinh cho rằng
Lan nói như vậy là quá gay gắt, chỉ nên nhắc nhở bạn
Hải: “Cậu nên đi học đúng giờ ”. Em đồng tình với ý
kiến nào? Vì sao?

=> ĐỒNG TÌNH với ý kiến của bạn Lan. Vì
phê bình thẳng thắn như vậy sẽ giúp bạn
nghiêm túc sửa sai.

Tình huống 2
An và Thành gây gổ đánh nhau trong giờ ra chơi .
Em là người được chứng kiến sự việc đó. Khi thấy
thầy cô gọi hai bạn lên giải quyết và hỏi em sự việc
diễn ra như thế nào?
Trong trường hợp này em có sử dụng biện pháp nói
giảm nói tránh không? Vì sao?

=> Em sẽ KHÔNG nói giảm nói tránh vì:
+ Thiếu trung thực.
+ Bao che cho hành động xấu
+ Không
có thông tin chính xác để điều tra.
Kh

Các trường hợp không nên sử dụng nói giảm nói tránh

- Khi cần lên án thói hư tật xấu, hiện tượng
tiêu cực xung quanh ta
- Khi cần báo tin quan, trọng, khẩn cấp, chính
xác (biên bản, báo cáo…).

? Nói giảm, nói tránh giống và khác với nói quá ở điểm nào?
Giống: đều là biện pháp tu từ nhằm mục đích diễn đạt.
Nói quá
Nói giảm, nói tránh
- Phóng đại, cường điệu quy mô - Dùng cách diễn đạt tế nhị nói
tính chất, mức độ của sự việc.
khác đi những điều cùng nghĩa.

Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ!

Bị giết

Gây cảm giác ghê sợ
với người nghe.

Dùng từ đồng nghĩa

Tránh
cảm giác
ghê sợ.

Bộc lộ sự
xót xa,
luyến tiếc

Đi đời

Mỉa mai,
cay đắng
vì nghèo
mà bán chó.

BÀI TẬP BỔ SUNG
Em hãy viết một đoạn hội thoại (3 - 5 câu) trong đó có sử dụng
phép nói giảm nói tránh.
*/ Về hình thức:
- Đoạn hội thoại: Khoảng 5 câu
- Diễn đạt trôi chảy, mạch lạc.
- Có sử dụng BPTT nói giảm, nói tránh
*/ Về nội dung: Tùy chọn
Vừa bước vào lớp Lan đã hét lớn:
-Trời ơi! Ở đâu ra một con sâu chuối thế này?
- Linh: Sâu gì, áo tớ mới mua đấy! Đẹp không?
- Lan: Cũng đẹp, nhưng nó không hợp với nước da của bạn
lắm thì phải.
- Thế à. Hay mình đi đổi màu khác nhỉ...

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Học bài cũ:
- Học thuộc phần ghi nhớ, Hoàn thiện các bài tập vào vở
- Hoàn thiện đoạn văn có sử dụng cách nói giảm, nói tránh
Phân tích cái hay của việc sử dụng nói giảm nói tránh trong câu sau
a / Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư?
b / Lão Hạc ơi! Lão hãy yên lòng mà nhắm mắt!
Bài mới:
- Chuẩn bị bài: Luyện nói: Kể chuyện theo ngôi kể kết hợp với miêu
tả và biểu cảm
+ Đọc kĩ văn bản: Tức nước vỡ bờ, Lão Hạc
+ Ôn tập lại văn tự sự kết hợp yếu tố miêu tả và biểu cảm
+ Chọn một tác phẩm để sắm vai thực hiện trước lớp .