KIỂM TRA MIỆNG

Câu 1: Thế nào là văn bản thuyết minh ?
Nêu đặc điểm chung ?
Câu 2: Hãy kể tên một vài văn bản
thuyết minh mà em biết?

Đáp án:
Câu 1:Văn bản thuyết minh là văn bản cung cấp kiến
thức về các lĩnh vực trong đời sống xã hội bằng
phương thức trình bày, giới thiệu, giải thích,…
- Đặc điểm của văn bản thuyết minh:
+ Trình bày đặc điểm tiêu biểu của sự vật, hiện tượng.
+ Phương thức: Trình bày, giới thiệu, giải thích.
+ Ngôn ngữ: Rõ ràng, chính xác, chặt chẽ và hấp dẫn.
Câu 2: Những văn bản thuyết minh đã học:
- Cầu Long Biên chứng nhân lịch sử.
- Thông tin về ngày trái đất năm 2000.
- Ôn dịch thuốc lá.

Tiết 51 . PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Các yêu cầu để làm bài văn thuyết minh:
* Các VB thuyết minh (Sgk/114-116)
*-Tri
Đọcthức
lại các
bản:
Cây
Bình
Tại
: Vềvăn
sự vật.
(1):
Vềdừa
Khoa
họcĐịnh(1),
(2-5): Văn
sao
có màu
xanhsử.(4).
lục(2), Huế(3), Khởi nghĩa
hoáláxãcây
hội.(3):
Về Lịch
Nông Văn Vân(4), Con giun đất(5) và cho biết các
văn bản ấy đã sử dụng các loại tri thức gì ?

? Lµm thÕ nµo ®Ó cã c¸c tri thøc Êy?
- Để có các tri thức phải quan sát, tìm hiểu ,học
tập …sự vật hiện tượng cần thuyết minh.
?Vai trò của quan sát , học tập , tham quan ở đây
như thế nào ?
-Quan sát: Tìm hiểu đối tượng về: Màu sắc, hình
dáng, kích thước, đặc điểm, tính chất...
-Học tập:Tìm hiểu đối tượng trong sách báo, tài
liệu...
- Tham quan: Tìm hiểu đối tượng bằng cách trực tiếp
ghi nhớ bằng các giác quan, ghi chép những số liệu...
=>Nắm bắt được bản chất, đặc trưng của sự vật, hiện
tượng.

? B»ng t­ëng t­îng, suy luËn cã thÓ cã tri thøc ®Ó
lµm bµi v¨n thuyÕt minh ®­îc kh«ng?
Kh«ng- v× nh­thÕ kh«ng x¸c thùc, kh«ng cã tÝnh
thuyÕt phôc cao.
?Vậy , muốn có tri thức để làm tốt bài văn thuyết
minh , ta phải làm gì ?
* Muốn có tri thức để làm bài văn thuyết minh:
- Phải quan sát, tìm hiểu sự vật hiện tượng cần
thuyết minh.
- Nắm bắt được bản chất, đặc trưng của sự vật,
hiện tượng.

* Ghi nhớ 1: Sgk/128

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Các yêu cầu để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a.Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích.
*Ví dụ: Sgk/126
Huế là một trong những trung tâm văn hoá, nghệ thuật
lớn của Việt Nam.
- Đối tượng thuyết minh: Huế (A)
- Đặc điểm của đối tượng thuyết minh: một trong những…(B)
Nông Văn Vân là
là tù trưởng dân tộc Tày, giữ chức tri châu
Bảo Lạc(Cao Bằng).
- Đối tượng thuyết minh: Nông Văn Vân (A)
- Đặc điểm của đối tượng thuyết minh: tù trưởng…(B)

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Các yêu cầu để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a. Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích.

* Ví dụ : Sgk/126
-Mô hình: A là B
-Tác dụng: Giúp người đọc hiểu về đối tượng.
=> Quy sự vật được định nghĩa và chỉ ra đặc
điểm,công dụng riêng.

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Các yêu cầu để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích
b/ Phương pháp liệt kê
* Ví dụ : Sgk/127
C©y dõa cèng hiÕn tÊt c¶ cña c¶i cña mình cho con
ng­êi: th©n c©y lµm m¸ng, l¸ lµm tranh, cäng l¸ chÎ
nhá lµm v¸ch, gèc dõa già lµm châ ®å x«i, n­íc dõa ®Ó
uèng, ®Ó kho c¸, kho thÞt, nÊu canh, lµm n­íc m¾m....
(Cây dừa Bình Định)

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
Th©n lµm m¸ng
L¸ lµm tranh
Cäng l¸ chÎ nhá lµm v¸ch
Gèc dõa giµ lµm châ ®å x«i

N­íc dõa ®Ó uèng, ®Ó kho c¸, kho
thÞt, nÊu canh, lµm n­íc m¾m
- KÓ ra lÇn l­ît c¸c c«ng dông cña c©y
dõa.
- Lµm næi bËt tÝnh chÊt cña sù vËt.

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Các yêu cầu để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích
b/ Phương pháp liệt kê
* Ví dụ : Sgk/127
- Cách làm: Kể ra lần lượt các đặc điểm tính chất
của sự vật theo một trình tự nào đó.
- Tác dụng: Giúp người đọc hiểu sâu sắc, toàn
diện và có ấn tượng về nội dung được thuyết
minh.

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích
b/ Phương pháp liệt kê
c/Phương pháp nêu ví dụ
*Ví dụ: Sgk/127

Ngày nay, đi các nước phát triển ,đâu đâu cũng nổi
lên chiến dịch chống thuốc lá .Người ta cấm hút
thuốc ở tất cả những nơi công cộng, phạt nặng những
người vi phạm (ở Bỉ, từ năm 1987,vi phạm lần nhất
phạt 40 đô la, tái phạm 500 đô la).
Phương pháp nêu ví dụ

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Các yêu cầu để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích
b/ Phương pháp liệt kê
c/Phương pháp nêu ví dụ
* Ví dụ : sgk/127
- Cách làm: Dẫn ra những ví dụ, dẫn chứng...
-Tác dụng: Thuyết phục người đọc, khiến họ tin
vào những điều đã thuyết minh.

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Các yêu cầu để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích
b/ Phương pháp liệt kê
c/ Phương pháp nêu ví dụ
d/ Phương pháp dùng số liệu (con số)
* Ví dụ: Sgk/127

* Ví dụ:
Các
nhà khoa học cho biết trong không khí , dưỡng khí
Sgk/127

chỉ chiếm 20% thể tích , thán khí chiếm 3%. Nếu không
bổ sung thì trong vòng 500 năm con người và động vật
sẽ dùng hết số dưỡng khí ấy, đồng thời số thán khí
không ngừng gia tăng . Vậy vì sao đến nay dưỡng khí
vẫn còn .Đó là nhờ thực vật . Thực vật khi quang hợp
hút thán khí và nhả ra dưỡng khí . Mỗi héc -ta cỏ mỗi
ngày có khả năng hấp thụ 900kg thán khí và nhả ra
600 kg dưỡng khí. Vì thế trồng cây xanh và thảm cỏ
trong thành phố có ý nghĩa cực kì to lớn.

? §o¹n v¨n nªu lªn vÊn ®Ò g×? §Ó ng­êi ®äc tin
vµo ®iÒu ®ã t¸c gi¶ ®· lµm thÕ nµo?

=> §­a ra nh÷ng con sè cô thÓ , chÝnh x¸c ®Ó thuyÕt phôc

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Các yêu cầu để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích
b/ Phương pháp liệt kê
c/ Phương pháp nêu ví dụ
d/ Phương pháp dùng số liệu (con số)
* Ví dụ: Sgk/127
- Cách làm: Dùng các số liệu, con số chính xác để
khẳng định độ tin cậy của tri thức được cung cấp.
- Tác dụng: Làm cho người đọc tin...

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Các yêu cầu để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích.
b/ Phương pháp liệt kê
c/ Phương pháp nêu ví dụ
d/ Phương pháp dùng số liệu (con số)
e/ Phương pháp so sánh

* Ví dụ: Sgk/128
Biển Thái Bình Dương chiếm diện tích lớn gần
bằng ba đại dương khác cộng lại và lớn gần 14
lần biển Bắc Băng Dương là Đại Dương bé nhất .

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Các yêu cầu để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích.
b/ Phương pháp liệt kê
c/ Phương pháp nêu ví dụ
d/ Phương pháp dùng số liệu (con số)
e/ Phương pháp so sánh

* Ví dụ: Sgk/128
- Cách làm: So sánh hai đối tượng nhằm làm nổi bật
các đặc điểm tính chất của sự vật được thuyết minh.
-Tác dụng: Tăng sức thuyết phục và độ tin cậy vào
nội dung được thuyết minh.

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Các yêu cầu để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích.
b/ Phương pháp liệt kê
c/ Phương pháp nêu ví dụ
d/ Phương pháp dùng số liệu (con số)
e/ Phương pháp so sánh

g/ Phương pháp phân loại, phân tích
*Ví dụ : Văn bản ' Huế” Sgk/115.116.

KẾT HỢP HÀI HOÀ
NÚI-SÔNG-BIỂN

CÔNG TRÌNH KIẾN TRÚC

SẢN PHẨM

MÓN ĂN

ĐẤU TRANH
KIÊN CƯỜNG

? Qua đọc văn bản và các hình ảnh trên ,
hãy chứng minh văn bản “Huế” có kết
hợp nhiều phương pháp thuyết minh. Tìm
dẫn chứng cụ thể cho từng phương pháp.

HUẾ
Phương pháp nêu
định nghĩa

Ph­¬ng ph¸p so
s¸nh

Ph­¬ng ph¸p liÖt
kª.

Ph­¬ng ph¸p ph©n
lo¹i, ph©n tÝch

HuÕ lµ mét
trong những
trung t©m văn
ho¸ nghÖ thuËt
lín cña ViÖt
Nam

S«ng H­¬ng ®Ñp
nh­mét d¶i lôa
xanh bay l­în
trong tay nghÖ sÜ
móa. Nói Ngù
Bình nh­c¸i yªn
ngùa næi bËt trªn
nÒn trêi trong
xanh cña HuÕ.

HuÕ næi tiÕng
víi c¸c lăng
tÈm cña c¸c
vua NguyÔn,
víi chïa Thiªn
Mô, chïa Tróc
L©m, víi ®µi
Väng C¶nh,
®iÖn Hßn ChÐn,
Chî Đ«ng
Ba....

* ĐÑp víi c¶nh
s¾c s«ng ,nói ...
* Những c«ng
trình kiÕn tróc næi
tiÕng
* Những s¶n
phÈm ®Æc biÖt :v­
ên ,nãn ,c« g¸i
HuÕ, những món
ăn,…
* TruyÒn thèng
lÞch sö,...

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh

1. Các yêu cầu để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích.
b/ Phương pháp liệt kê
c/ Phương pháp nêu ví dụ
d/ Phương pháp dùng số liệu (con số)
e/ Phương pháp so sánh
g/ Phương pháp phân loại, phân tích
*Ví dụ : Văn bản ' Huế” Sgk/115.116.
- Cách làm: Chia đối tượng ra từng mặt ,từng vấn đề để lần
lượt thuyết minh.
- Tác dụng: Giúp người đọc hiểu từng mặt của đối tượng một
cách có hệ thống...

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
* Ghi nhớ: Sgk/128
II. Luyện tập
Bµi tËp 1: T¸c gi¶ bµi “ ¤n dÞch thuèc l¸” ®· nghiªn
cøu, tìm hiÓu rÊt nhiÒu ®Ó nªu lªn yªu cÇu chèng n¹n
hót thuèc l¸. Em h·y chØ ra ph¹m vi tìm hiÓu vÊn ®Ò thÓ
hiÖn trong bµi viÕt.

KiÕn thøc
cña mét b¸c
sü.

KiÕn thøc cña
ng­êi quan s¸t
®êi sèng x· héi.

KiÕn thøc cña mét ng­
êi cã t©m huyÕt víi
những vÊn ®Ò x· héi
bøc xóc.

Bµi tËp 2: Bµi viÕt “¤n dÞch thuèc l¸” ®· sö dông những
ph­¬ng ph¸p thuyÕt minh nµo ®Ó nªu bËt t¸c h¹i cña viªc
hót thuèc l¸.
Ph­¬ng ph¸p so
s¸nh.
+ ¤n dÞch thuèc
l¸ víi bÖnh dÞch
kh¸c.
+ T¸c h¹i cña
thuèc l¸ víi giÆc
gÆm nhÊm.
+ Thanh niªn
ViÖt Nam víi
thanh niªn MÜ.

Ph­¬ng ph¸p ph©n
lo¹i, ph©n tÝch.
+ T¸c h¹i ®èi víi
ng­êi hót.
+
T¸c h¹i ®èi víi ng­
êi bªn c¹nh. +
T¸c h¹i ®Õn nh©n
c¸ch.
+
C¸ch phßng
chèng.

Ph­¬ng ph¸p
liÖt kª.
+ LiÖt kª t¸c
h¹i cña thuèc
l¸ ®èi víi ng­êi
hót.
+ LiÖt kª t¸c
h¹i cña thuèc
l¸ ®èi víi ng­êi
bªn c¹nh.

Ph­¬ng ph¸p
dïng sè liÖu
vµ nªu vÝ dô.
( ë BØ, tõ năm
1987, vi ph¹m
lÇn thø nhÊt
ph¹t 40 ®« la,
t¸i ph¹m ph¹t
500 ®« la).

Nối cụm từ ở cột A với cụm từ ở cột B để hoàn thiện câu:
A

B

1- Phương pháp
nêu định nghĩa

a- lần lượt chỉ ra các đặc điểm, tính chất của đối
tượng thuyết minh theo một trình tự nhất định, giúp
người đọc hình dung ra đối tượng thuyết minh.

2- Phương pháp
liệt kê

b- dẫn ra các con số cụ thể để thuyết minh, làm
cho văn bản thêm tin cậy

3- Phương pháp
dùng số liệu

c- chia đối tượng ra từng loại, từng mặt để thuyết
minh làm cho đối tượng trở nên cụ thể, rõ ràng hơn

4- Phương pháp
so sánh

d- chỉ ra bản chất của đối tượng thuyết minh bằng
lời văn ngắn gọn, chính xác.

5- Phương pháp
phân loại

e- đối chiếu hai hoặc hơn hai sự vật để làm nổi bật
tính chất đối tượng thuyết minh.

TỔNG KẾT
1. Phương pháp nêu định nghĩa
2. Phương pháp liệt kê
Phương
ph¸p
thuyÕt
minh

3. Phương pháp nêu ví dụ
4. Phương pháp dùng số liệu
5. Phương pháp so sánh
6. Phương pháp phân loại, ph©n tích

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
* Đối với bài học tiết này:
+ Học thuộc ghi nhớ SGK/128.
+ Làm bài tập còn lại vào vở bài tập.
+ Tìm ví dụ có sử dụng các phương pháp thuyết
minh.
* Chuẩn bị bài học ở tiết tiếp theo:

vtm

tiết 48: Đè văn tm và cách làm bài