TIẾT 79, 80:
ĐỐI THOẠI, ĐỘC THOẠI VÀ ĐỘC THOẠI
NỘI TÂM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ

LAI LỊCH
NGOẠI HÌNH
NHÂN VẬT

HÀNH ĐỘNG
NGÔN NGỮ

VĂN BẢN TỰ SỰ
SỰ VIỆC

Đối
thoại

Độc
thoại

Độc
thoại
nội
tâm

I/ Tìm hiểu yếu tố đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự:
1. Đọc đoạn trích sau:
Có người hỏi :
- Sao bảo làng Chợ Dầu tinh thần lắm cơ mà? . . .
- Ấy thế mà bây giờ đổ đốn ra thế đấy!
Ông Hai trả tiền nước, đứng đậy, chèm chẹp miệng, cười nhạt một tiếng, vươn vai nói to:

- Hà, nắng gớm, về nào . . .
Ông lão vờ vờ đứng lảng ra chỗ khác, rồi đi thẳng. Tiếng cười nói xôn xao của đám
người mới tản cư lên ấy vẫn dõi theo. Ông nghe rõ cái giọng chua lanh lảnh của người đàn
bà cho con bú:
- Cha mẹ tiên sư nhà chúng nó! Đói khổ ăn cắp ăn trộm bắt được người ta còn thương.
Cái giống Việt gian bán nước thì cứ cho mỗi đứa một nhát.
Ông Hai cúi gằm mặt xuống mà đi. Ông thoáng nghĩ đến mụ chủ nhà.
Về đến nhà ông Hai nằm vật ra giường, mấy đứa trẻ thấy bố hôm nay có vẻ khác, len lét
đưa nhau ra đầu nhà chơi sậm chơi sụi với nhau.
Nhìn lũ con, tủi thân, nước mắt ông lão cứ giàn ra. Chúng nó cũng là trẻ con làng Việt
gian đấy ư? Chúng nó cũng bị người ta rẻ rúng hắt hủi ư ? Khốn nạn, bằng ấy tuổi đầu . . .
Ông lão nắm chặt hai tay lại mà rít lên:
- Chúng bay ăn miếng cơm hay miếng gì vào mồm mà đi làm cái giống Việt gian bán
nước để nhục nhã thế này.
(Kim Lân, Làng)

2. Nhận xét:
Trong ba câu a) Ba câu đầu:
Có người hỏi (1)
đầu đoạn trích, ai
- Sao bảo làng Chợ Dầu tinh thần lắm cơ mà ?... (2)
nói với ai? Tham
- Ấy thế mà bây giờ đổ đốn ra thế đấy! (3)
gia câu chuyện
có ít nhất mấy => Lời của những người tản cư nói với nhau.
người? Dấu hiệu Tham gia câu chuyện có ít nhất 2 người.
nào cho ta thấy *Dấu hiệu: - Có 2 lượt lời qua lại
đó là một cuộc
+ Lượt 1: Câu văn thứ 2 (lời trao)
+ Lượt 2: Câu văn thứ 3 (lời đáp)
trò chuyện trao
- Có 2 gạch đầu dòng ở 2 lượt lời.
đổi qua lại?
- ND nói của mỗi người đều hướng về
người tiếp chuyện (Chuyện về làng Chợ Dầu theo giặc)

 Tạo cho câu chuyện giống như cuộc sống
thực, thể hiện thái độ căm giận của những
người tản cư đối với dân làng Việt gian.
 Đối thoại

b) Các câu văn:
Trong đoạn trích
còn có câu nào kiểu
này không?
Ông Hai nói với ai?
Đây có phải là một
lời đối thoại không?
Vì sao?

- Hà, nắng gớm, về nào… (1)
- Chúng bay ăn miếng cơm hay miếng gì vào mồm
mà đi làm cái giống Việt gian bán nước để nhục
nhã thế này. (2)
Câu 1: Ông Hai nói với chính mình.
Câu 2: Ông Hai nói với một ai đó trong tưởng tượng
-> Không phải là lời đối thoại vì không hướng tới
một người tiếp chuyện cụ thể nào cả. Sau câu nói của
ông lão chẳng có ai đáp lại.

Đặc điểm: - Nói với chính mình hoặc với ai đó

trong tưởng tượng
- Có gạch đầu dòng trước lời nói.
- Nói thành lời.
Tác dụng: Khắc họa sâu sắc tâm trạng đau đớn, tủi
hổ; lòng căm giận sâu sắc của ông Hai đối với những
kẻ đang tâm theo giặc; thể hiện tính bộc trực...

 Độc thoại

? Là những câu ai nói
với ai? Thể hiện điều
gì?
? Nhận xét gì về
hình thức của các
câu hỏi này, có gì
khác so với lời đối
thoại và độc thoại
trước đó?

c) Những câu như:
Chúng nó cũng là trẻ con làng Việt gian
đấy ư?
Chúng nó cũng bị người ta hắt hủi rẻ
rúng đấy ư?Khốn nạn bằng ấy tuổi đầu...
 Ông Hai tự hỏi chính mình, diễn ra
trong suy nghĩ và tình cảm của ông. Thể hiện
tâm trạng xót xa khi ông nghĩ về những đứa
con nhỏ bé, vô tội của mình sẽ bị mọi người
xa lánh, hắt hủi…
Đặc điểm: - Không có gạch đầu dòng,
- Không phát ra thành tiếng, chỉ
âm thầm diễn ra trong suy nghĩ tình cảm của
ông Hai.
 Độc thoại nội tâm

3. Kết luận:
a. Đối thoại: Là hình thức đối
đáp, trò chuyện giữa 2 hoặc
nhiều người. Trong VB tự sự,
đối thoại được thể hiện bằng
các gạch đầu dòng ở đầu lời
trao và lời đáp (mỗi lượt lời là
một lần gạch đầu dòng).
Hướng đến một ND
Điều kiện để đối thoại diễn ra:

+ Phải có hoàn cảnh giao tiếp;
+ Phải có sự hiện diện của
người tham gia giao tiếp (2
người trở lên);
+ Giữa những người đối thoại
phải có nhu cầu trao đổi thông
tin.

b. Độc thoại:
Lời của 1 người
nào đó nói với
chính mình hoặc
nói với ai đó
trong
tưởng
tượng, nói thành
lời, phía trước
câu nói có gạch
đầu dòng.

c. Độc thoại nội tâm:
Lời của 1 người
nào đó nói với
chính mình hoặc là
nói với một ai đó
trong tưởng tượng
song không nói
thành lời, không có
gạch đầu dòng.

Điều kiện để độc thoại xảy ra:
+ Phải có hoàn cảnh giao tiếp để nhân vật có
nhu cầu bộc lộ nội tâm.
+ Không cần có sự hiện diện của người tham
gia giao tiếp với NV hoặc nếu có người tham
gia giao tiếp thì lời độc thoại đó không hướng
vào ai.

THẢO LUẬN:
So sánh đối thoại và độc thoại?
Giống: - Đều là lời nói của nhân vật (nói thành lời).
- Đều có dấu gạch đầu dòng.
Khác:
Đối thoại

Độc thoại

-

Là hình thức đối đáp trò
chuyện giữa 2 hoặc nhiều người.

-

- Nhu cầu trao đổi thông tin

- Nhu cầu bộc lộ nội tâm

Lời nói với chính mình hoặc
với ai đó trong tưởng tượng.

Vậy trong đoạn trích trên, ngôn ngữ nhân vật có những
hình thức diễn đạt nào? Tác dụng?

* Các hình thức diễn đạt: Đối thoại;
Độc thoại;
* Tác dụng:

Độc thoại nội tâm.

- Làm cho câu chuyện có không khí như cuộc sống thật.
- Thể hiện nhân vật, đi sâu vào nội tâm, góp phần giúp
chúng ta hiểu rõ tính cách nhân vật.
- Câu chuyện sinh động, hấp dẫn.
=> là những hình thức quan trọng thể hiện nhân vật trong
văn bản tự sự.

Bảng tổng hợp
Đối thoại

Độc thoại

Độc thoại nội tâm

- Là cuộc trò chuyện
giữa hai hoặc nhiều
người.

- Nói với chính mình
hoặc ai đó trong
tưởng tượng, thành
lời.

- Nói với chính
mình hoặc ai đó
trong tưởng tượng,
không thành lời.

- Có gạch đầu dòng
giữa lời trao và lười
đáp.

- Có gạch đầu dòng.

- Không có gạch
đầu dòng.

Tìm trong những văn bản tự sự được học, những đoạn
văn độc thoại, độc thoại nội tâm?

GHI NHỚ
• Đối thoại, độc thoại, độc thoại nội tâm là những hình thức quan
trọng để thể hiện nhân vật trong văn bản tự sự.
• Đối thoại là hình thức đối đáp, trò chuyện giữa hai hoặc nhiều
người. Trong văn bản tự sư, đối thoại được thể hiện bằng các
gạch đầu dòng ở đầu lời trao và lời đáp (mỗi lượt lời là một lần
gạch đầu dòng).
• Độc thoại là lời của một ngwoif nào đó nói với chính mình hoặc
nói với một ai đó trong tưởng tượng. Trong văn bản tự sự, khi
người độc thoại nói thành lời thì phía trước câu nói không có
gạch đầu dòng; còn khi không thành lời thì không có gạch đầu
dòng. Trường hợp sau gọi là độc thoại nội tâm.

LƯU Ý
Khi sử dụng yếu tố đối thoại, độc thoại, độc thoại nội
tâm phải phù hợp với tình huống truyện, hoàn cảnh và
tính cách nhân vật.
-Khi cần diễn tả những tâm sự chân thực của nhân vật có
thể dùng ngôn ngữ độc thoại.
-Song để thể hiện những trăn trở, day dứt, những trạng
thái phức tạp, tinh tế nhất của đời sống tâm hồn nhân vật
thì phải cần đến hình thức độc thoại nội tâm.

II/ Luyện tập:
Bài tập 1: tr178
- Này, thầy nó ạ.
- Thầy nó ngủ rồi à?
- Tôi thấy người ta
đồn...

- Lời bà Hai

…
- Gì?...

- Biết rồi !

- Lời ông Hai

Tác dụng: Cuộc đối thoại này diễn ra không bình thường: ba lượt lời
trao nhưng chỉ 2 lượt lời đáp.
- Thái độ bà Hai còn rụt rè khi muốn chia sẻ cùng chồng.
- Ông Hai: từ chỗ không muốn trả lời, đến gắt gỏng vô cớ -> tâm
trạng buồn chán, bực bội, đau khổ  yêu làng tha thiết.

Bài tập số 2/178
Viết một đoạn văn kể chuyện theo đề tài tự chọn,
trong đó sử dụng cả hình thức đối thoại, độc thoại và
độc thoại nội tâm.

1. Bài vừa học:
•Nắm vững khái niệm đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm.
• Hoàn thành bài tập 2 vào vở tập.
• Biết đưa các yếu tố đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm
trong quá trình tạo lập văn bản tự sự phù hợp.
2. Bài mới: Ôn tập Tiếng Việt