Nhìn
tác
dụng,
đoán
dấu

DẤU CÂU

CÔNG DỤNG

 
Dấu chấm

Dùng để kết thúc câu trần thuật.

Dấu chấm hỏi

Dùng để kết thúc câu nghi vấn.

Dấu chấm than

Dùng để kết thúc câu cầu khiến, câu cảm thán.

Dấu phẩy

Dùng để phân cách các thành phần và các bộ
phận của câu.

Dấu chấm phẩy

Đánh dấu ranh giới giữa các vế của câu ghép có
cấu tạo phức tạp; đánh dấu ranh giới giữa các
bộ phận trong một phép liệt kê phức tạp.

Dấu
ngoặc

I.

Dấu ngoặc
đơn

Funny puzzle
 6 miếng ghép dưới đây đã bị xáo
trộn, gồm 3 miếng viết ví dụ và 3
miếng viết tác dụng của dấu
ngoặc đơn.
 Trong vòng 5', nhóm nào ghép
nhanh và đúng nhất ví dụ và tác
dụng tương ứng sẽ chiến thắng
(ví dụ ở trên và tác dụng ở dưới)

Đánh dấu
phần có chức
năng giải
thích

Gọi là Kênh Ba
Khía vì ở đó hai bên
bờ tập trung toàn
những con ba khía
(ba khía là 1 loại
còng biển lai cua)

Đùng một cái, họ
(những người bản
xứ) được phong cho
cái danh hiệu tối cao
là “chiến sĩ bảo vệ
công lí và tự do”.

Đánh dấu
phần có chức
năng thuyết
minh

Đánh dấu
phần có chức
năng bổ sung
thông tin

Lí Bạch (701-762) là
nhà thơ nổi tiếng của
Trung Quốc đời
Đường, tự Thái Bạch,
hiệu Thanh Liên cư sĩ.

Đùng 1cái, họ
(những người
bản xứ) được
phong cho cái
danh hiệu tối
cao là “chiến
sĩ bảo vệ
công lí và tự
do”.

Đánh dấu phần có chức
năng giải thích

Gọi là Kênh Ba Khía vì ở đó
hai bên bờ tập trung toàn
những con ba khía (ba khía là
1 loại còng biển lai cua)

Lí Bạch
(701-762) là
nhà thơ nổi
tiếng của
Trung Quốc
đời
Đường…

Đánh dấu
phần có
chức năng
thuyết minh

Đánh dấu phần có chức
năng bổ sung thông tin

Nếu bỏ phần nội dung trong dấu ngoặc đơn thì ý
nghĩa cơ bản của các đoạn trích trên có thay đổi
không? Vì sao?
 Không thay đổi.
 Vì phần trong dấu ngoặc đơn là
phần chú thích, nhằm cung cấp thêm
thông tin, không thuộc phần nghĩa cơ
bản.

GHI NHỚ
Dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu
phần chú thích (giải thích, thuyết
minh, bổ sung thêm).

LƯU
Ý
Dấu ngoặc

đơn
còn
được dùng
với
dấu
chấm hỏi và
dấu chấm
than để tỏ ý
hoài nghi,
mỉa mai.

1. Nam Cao sinh năm 1915(?)-1951 nhưng có
tài liệu ghi năm sinh của ông là 1917.
 Tỏ ý nghi ngờ.
2. Nó bảo với chúng tôi là nó bận...ngủ (!)
 Tỏ ý mỉa mai.
3. AFP đưa tin theo cách ỡm ờ: “Họ là 80 người
sức lực khá tốt nhưng hơi gầy” (!?)
 Tỏ ý mỉa mai và nghi ngờ.

BÀI TẬP
NHANH

Nêu công dụng của dấu ngoặc đơn trong câu sau

Qua các cụm từ “tiệt nhiên” (rõ ràng,
dứt khoát như thế, không thể khác),
“định phận tại thiên thư” (định phận tại
sách trời), “hành khan thủ bại hư” (chắc
chắn sẽ nhận lấy thất bại), hãy nhận xét
về giọng điệu của bài thơ.

Để văn bản có tính liên kết, người viết
(người nói) phải làm cho nội dung của các
câu, các đoạn thống nhất và gắn bó chặt
chẽ với nhau; đồng thời, phải biết kết nối
các câu, các đoạn đó bằng những phương
tiện ngôn ngữ (từ, câu…) thích hợp

Qua các cụm từ “tiệt nhiên” (rõ
ràng, dứt khoát như thế, không thể
khác), “định phận tại thiên thư”
(định phận tại sách trời), “hành
khan thủ bại hư” (chắc chắn sẽ
nhận lấy thất bại), hãy nhận xét về
giọng điệu của bài thơ.
 Đánh dấu phần có chức năng
giải thích.

Để văn bản có tính liên kết, người
viết (người nói) phải làm cho nội
dung của các câu, các đoạn thống
nhất và gắn bó chặt chẽ với nhau;
đồng thời, phải biết kết nối các câu,
các đoạn đó bằng những phương
tiện ngôn ngữ (từ, câu…) thích hợp
 Vị trí 1: Đánh dấu phần bổ sung.
 Vị trí 2: Đánh dấu phần thuyết minh.

II.

Dấu hai
chấm

NỐI
Ví dụ

Tác dụng dấu hai chấm

Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn
khoăn. Tôi phải bảo:
- Được, chú mình cứ nói thẳng
thừng ra nào.

Báo trước phần giải thích lí do
thay đổi tâm trạng của tác giả .

Người xưa có câu: “Trúc dẫu cháy,
đốt ngay vẫn thẳng”

Báo trước lời đối thoại

Cảnh vật chung quanh tôi đều thay
đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay
đổi lớn: hôm nay tôi đi học.

Báo trước lời dẫn trực tiếp.

GHI NHỚ

Daáu hai chaám dùng đeå:
01

Đánh daáu (báo trưôùc) phaàn giaûi thích, thuyeát
minh cho moät phaàn tröôùc đó.

Đánh daáu (báo trưôùc) lôøi daãn tröïc tieáp (dùng
vôùi daáu ngoaëc kép) hay lôøi đoái thoaïi (dùng vôùi
daáu gaïch ngang).

BÀI TẬP
NHANH

Nêu công dụng của dấu hai chấm trong câu sau

Nhưng họ thách nặng quá: nguyên
tiền mặt phải một trăm đồng bạc, lại còn
cau, còn rượu...cả cưới nữa thì mất đến
cứng hai trăm bạc.

Rồi một ngày mưa rào. Mưa giăng giăng
bốn phía. Có quãng nắng xuyên xuống
biển, óng ánh đủ màu: xanh lá mạ, tím
phớt, hồng, xanh biếc,…

 Đánh dấu phần giải thích cho ý
họ thách nặng quá.

 Báo trước phần thuyết minh cho
ý: đủ màu là những màu nào.

Luyện
tập
III.

ĐIỂM

500

100

600

200

700

300

800

400

900

Các giá trị

Gấp đôi

Mất lượt

Chia đôi

Phần thưởng

Thêm lượt

Mất điểm

May Mắn

Exit

CÂU HỎI
1

6

2

7

3

8

4

9

5

10

PHẦN THƯỞNG

CHIẾC NÓN
KỲ DIỆU

1. Nêu tác dụng của dấu hai chấm trong câu: Phong
Nha gồm hai bộ phận: Động khô và Động nước.

00:02
00:00
00:01
00:03
00:06
00:10
00:04
00:09
00:07
00:05
00:08

Đánh dấu (báo trước) phần thuyết minh
về các bộ phận của động Phong Nha

2. Nêu tác dụng của dấu hai chấm trong ví dụ
sau:
Hôm sau lão Hạc sang nhà tôi. Vừa thấy tôi, lão báo
ngay: “Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ”
00:02
00:00
00:01
00:03
00:06
00:10
00:04
00:09
00:07
00:05
00:08

Đánh dấu (báo trước) lời đối thoại của
lão Hạc nói với ông giáo.

3. Nêu tác dụng của dấu ngoặc đơn trong câu:
Chiều dài của cầu là 2290m (kể cả phần cầu dẫn với
chín nhịp dài và mười nhịp ngắn).
00:02
00:00
00:01
00:03
00:06
00:10
00:04
00:09
00:07
00:05
00:08
Đánh dấu phần thuyết minh (Giúp
người đọc hiểu rõ hơn chiều dài 2 290 m
là có tính cả phần cầu dẫn.)

4. Nêu tác dụng của dấu ngoặc đơn trong câu:
Nguyễn Du (tác giả truyện Kiều) là một đại thi hào của
dân tộc.
00:02
00:00
00:01
00:03
00:06
00:10
00:04
00:09
00:07
00:05
00:08

Đánh dấu phần bổ sung thông tin

5. Nêu tác dụng của dấu ngoặc đơn trong câu:
Cấm hút thuốc ở tất cả những nơi công cộng, phạt nặng
những người vi phạm (ở Bỉ, từ năm 1987, vi phạm lần
thứ nhất phạt 40 đôla, tái phạm phạt 500 đôla).
00:02
00:00
00:01
00:03
00:06
00:10
00:04
00:09
00:07
00:05
00:08

Đánh dấu phần thuyết minh

6. Nêu tác dụng của dấu hai chấm trong câu:

Tôi không ngờ Dế Choắt nói với tôi một câu như thế này: “Thôi, tôi
ốm yếu quá rồi, chết cũng được. Nhưng trước khi nhắm mắt, tôi
khuyên anh: ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không
biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy.

00:02
00:00
00:01
00:03
00:06
00:10
00:04
00:09
00:07
00:05
00:08

 Vị trí 1: Báo trước lời thoại.
 Vị trí 2: Đánh dấu phần thuyết minh.

7. Nêu tác dụng của dấu hai chấm trong câu:
Có người bảo: Tôi hút, tôi bị bệnh, mặc tôi!
Xin đáp lại: Hút thuốc là quyền của anh, nhưng
anh không có quyền đầu độc những người ở gần anh.
00:02
00:00
00:01
00:03
00:06
00:10
00:04
00:09
00:07
00:05
00:08

Đánh dấu lời đối thoại giả định giữa một
người hút thuốc lá với tác giả.

8. Nêu tác dụng của dấu hai chấm trong ví dụ sau:
Hôm sau Lão Hạc sang nhà tôi. Vừa thấy tôi, lão
báo ngay:
- Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ!
00:02
00:00
00:01
00:03
00:06
00:10
00:04
00:09
00:07
00:05
00:08

Đánh dấu lời thoại

9. Có thể bỏ dấu hai chấm trong đoạn trích sau được không? Vì sao?
Tiếng Việt có những đặc sắc của một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay. Nói thế
có nghĩa là nói rằng: tiếng Việt là một thứ tiếng hài hoà về mặt âm hưởng , thanh điệu
mà cũng rất tế nhị, uyển chuyển trong cách đặt câu. Nói thế cũng có nghĩa là nói rằng:
tiếng Việt có đầy đủ khả năng để diễn đạt tình cảm, tư tưởng của người Việt Nam và để
thoả mãn cho yêu cầu của đời sống văn hoá nước nhà qua các thời kì lịch sử.

00:02
00:00
00:01
00:03
00:10
00:06
00:04
00:07
00:09
00:05
00:08
Có thể bỏ dấu hai chấm trong đoạn trích. Nhưng
nghĩa của phần đặt sau dấu hai chấm không
được nhấn mạnh bằng

10. Nêu tác dụng của dấu ngoặc đơn trong câu:

- Chú có rất nhiều kỉ niệm nhưng nhớ nhất là lần
đến thăm nhà cô bạn học cũ. Bà mẹ giới thiệu rất
hãnh diện với cậu con trai : '' Đây là bác Khoa- nhà
thơ - bạn học ngày xưa của mẹ đấy.''.

00:02
00:00
00:01
00:03
00:06
00:10
00:04
00:09
00:07
00:05
00:08

Báo trước phần giải thích,
thuyết minh cho một phần
trước đó.

PHẦN QUÀ CỦA
BẠN LÀ ……

PHẦN QUÀ CỦA
BẠN LÀ ……

PHẦN QUÀ CỦA
BẠN LÀ ……

Hướng dẫn tự học
Học thuộc ghi nhớ
Hoàn thiện những bài tập còn lại
vào vở
Tìm đọc thêm về dấu ngoặc đơn,
dấu hai chấm
Soạn bài “Đề văn thuyết minh và
cách làm bài văn thuyết minh”

Thank
you!

Bài 4:

A

Phong Nha gồm hai bộ phận:
động khô và động nước

B

Phong Nha gồm hai bộ phận
(động khô và động nước)

Thay được, vì nghĩa cơ bản không thay đổi.
Phong Nha gồm: động khô
và động nước.

Phong Nha gồm (động khô
và động nước)

Không thay được, vì ý nghĩa cơ bản thay
đổi (không rõ nghĩa)