TRƯỜNG THCS TRẦN VĂN PHÁN

Tiết 55,56,57:

BẾP LỬA (Bằng Việt)

1. HOẠT ĐỘNG: KHỞI ĐỘNG

Quan sát các hình sau và cho biết mỗi
hình trên liên quan đến tên bài thơ và tác
giả nào chúng ta đã học? Hãy đọc thuộc
bài thơ em thích?

2. HOẠT

ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I. Tìm hiểu chung:

1.Tác giả Bằng Việt
- Tên thật: Nguyễn Việt
Bằng
- Sinh năm 1941 – Thạch
Thất - Hà Tây
- Thuộc thế hệ các nhà thơ
trưởng thành trong kháng
chiến chống Mĩ
- Phong cách thơ :trầm lắng
suy tư, mượt mà trong sáng.
* Tác phẩm chính:
- Hương cây - Bếp lửa .
- Bếp lửa khoảng trời.

.

. “Những năm đầu theo học
Luật tại đây tôi nhớ nhà kinh
khủng. Tháng 9 ở bên đó trời se
se lạnh, buổi sáng sương khói
thường bay mờ mờ mặt đất,
ngoài cửa sổ, trên các vòm cây,
gợi nhớ cảnh mùa đông ở quê
nhà. Mỗi buổi dậy sớm đi học,
tôi hay nhớ đến khung cảnh
một bếp lửa thân quen, nhớ lại
hình ảnh bà nội lụi cụi dậy “Bà nội tôi là một phụ nữ
sớm nấu nồi xôi, luộc củ khoai nông dân chân chất, bình dị.
Với tôi, bà là hiện thân của
củ sắn cho cả nhà”.

sự cần cù, nhẫn nại và đức hy
sinh.”

2. Tác phẩm:
- Sáng tác năm 1963,
khi đó tác giả đang là
sinh viên học Luật ở
nước ngoài.
- Bài thơ trích trong tập
“ Hương cây – Bếp lửa”
( in năm 1968 ).

. “Những năm đầu theo học
Luật tại đây tôi nhớ nhà kinh
khủng.Tháng 9 ở bên đó trời
se se lạnh, buổi sáng
sương khói thường bay mờ
mờ mặt đất, ngoài cửa sổ,
trên các vòm cây, gợi nhớ
cảnh mùa đông ở quê nhà.
Mỗi buổi dậy sớm đi học,
tôi hay nhớ đến khung
cảnh một bếp lửa thân
quen, nhớ lại hình ảnh bà
nội lụi cụi dậy sớm nấu nồi
xôi, luộc củ khoai củ sắn cho
cả nhà”.

3. Đọc – tìm hiểu bố cục.

BẾP LỬA
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay!
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?

Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh
Vẫn vững lòng bà dặn cháu đinh ninh:
“ Bố ở chiến khu bố còn việc bố
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên”
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng….
Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa!
Giờ cháu đã đi xa có ngọn khói trăm tàu
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả
Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở
Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?
( Bằng Việt)

Phần 1: Từ đầu

...nắng mưa

Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc nhớ bà.
Phần 2: Tiếp

...dai dẳng

Dòng hồi tưởng kỉ niệm thời thơ ấu bên bà.
Phần 3: Tiếp

...bếp lửa

Suy ngẫm về cuộc đời bà
Phần 4: còn lại
Niềm thương nhớ bà.

II. Tìm hiểu chi tiết văn bản
1. Những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà.
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

*SUY NGHĨ TRẢ LỜI .
- Xác định các hình ảnh được nhắc đến trong ba
câu thơ đầu.
- Chỉ ra các yếu tố nghệ thuật được sử dụng để
diễn tả các hình ảnh ấy , ba câu thơ thể nội dung
gì?

- Hình ảnh:

bếp lửa
bà

-NT: + Điệp ngữ “một bếp lửa”
+Từ láy “chờn vờn”, “ấp iu”
+ Phương thức biểu cảm trực tiếp với phép tu từ ẩn dụ “biết mấy nắng mưa”
=> Hình ảnh bếp bình dị, thân thuộc; người bà vất vả, lo toan và đầy tình yêu thương,
gợi nỗi nhớ về bà và tình bà cháu

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.
- Điệp ngữ: Một bếp lửa -> gần gũi,bình dị.
- Từ láy:
+ “chờn vờn” miêu tả hình ảnh ngọn lửa mới nhóm như
mờ ảo trong màn sương sớm . Đồng thời còn gợi cái mờ
mờ của ký ức tuổi thơ theo thời gian.
+ “ấp iu” gợi nhớ đến bàn tay kiên nhẫn,nâng niu, khéo léo
và tấm lòng chi chút của bà.
- Thành ngữ, cách nói ẩn dụ: biết mấy nắng mưa -> sự vất
vả của cuộc đời bà.
=>Bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng cảm xúc về bà.
Bếp lửa bình dị, thân thuộc; người bà vất vả, lo toan và
đầy tình yêu thương.

Hãy tìm những câu thơ có liên quan đến
hình ảnh này?
“Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy”
“Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay”!

ĐOẠN PHIM NẠN ĐÓI NĂM ẤT DẬU
“Năm

Ất Dậu tháng ba còn nhớ mãi 
Giống Lạc Hồng cực trải lắm đau thương! 
Những thây ma thất thểu đầy đường, 
Rồi gục ngã không đứng lên vì đói”

2. Những hồi tưởng về bà và tình bàcháu.

* Kỉ niệm năm 4 tuổi
- Đói mòn, đói mỏi: hình ảnh tả thực, miêu tả
rõ nét nhất về nạn đói.
- Mùi khói: khói hun nhèm mắt, sống mũi
còn cay.
->Tuổi thơ có nhiều nhọc nhằn thiếu thốn, vất
vả, gian nan, đói khổ nhưng hạnh phúc vì
có bà và có bàn tay bà chăm sóc.

Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !

Em hãy cho biết
KỉNhững
niệm khi
cháu
lên
hình
ảnh
trong hồi tưởng
củađó
4 tuổi
có tuổi
gì đáng
chú
gợicháu
lại
thơ kỷ
như
người
những
ý?
thế nào
nào về
củatình
tácbà
giả?
niệm
cháu đã được gợi lại?

Dòng hồi tưởng của cháu

Tám
Támnăm
nămròng
ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu
Tu hú
hú kêu
kêu trên những cánh đồng xa
Khi
Khi tu
tu hú
hú kêu,
kêu, bà còn nhớ không bà
Bà
Bàhay
haykể
kểchuyện
chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu
Tiếng
tu hú
hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận chưa về
bảo cháu
cháunghe
nghe
Cháu ở cúng bà, bà
bà bảo
Bà
cháuhọc.
học
Bàdạy
dạycháu
chàu làm,bà
làm, bà chăm
chăm cháu
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó
nhọc,
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi
chi hoài
hoài trên những cánh đồng xa.
Kêu

Thời niên thiếu
(8 tuổi)

- Tám năm ròng
- Tu hú kêu
- Bà kể chuyện
- Bà dạy cháu và
chăm cháu
Cuộc sống vắng vẻ
Bà tảo tần, giàu tình
thương và đức hy
sinh.

Dòng hồi tưởng của cháu

Tuổi ấu thơ

Thời niên thiếu

(4 tuổi)

(8 tuổi )

- Quen mùi khói
- Khói hun nhèm
- Sống mũi còn cay
- Đói mòn, đói mỏi
Tuổi thơ gian nan,vất vả
Có bà và bếp lửa

- Tám năm ròng
- Tu hú kêu
- Bà kể chuyện
- Bà dạy cháu và chăm cháu
Cuộc sống vắng vẻ
Bà tảo tần giàu tình
thương và đức hy sinh

Dòng hồi tưởng của cháu

Khi bốn tuổi

Tuổi thơ gian nan, vất vả

Có bà và bếp lửa

Khi tám tuổi

Cuộc sống vắng vẻ

Bà giàu đức hy sinh

Tình yêu bà, yêu bếp lửa, yêu quê hương đất nước

Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa.
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế,
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế !
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học,
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi !chẳng đến ở cùng bà,
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?

- Điệp ngữ
- Tiếng chim tu hú: → Tiếng kêu giục giã khắc khoải, da diết,

gợi hoài niệm nhớ mong :

+ Những câu chuyện bà kể cháu nghe.
+ Bà bảo cháu nghe
+ Dạy cháu làm, chăm cháu học.
Liệt kê
Bà đã làm thay công việc của người bố, người mẹ và
người thầy.

Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“ Bố ở chiến khu, bố còn việc bố,
Mày có viết thư chớ kể này, kể nọ
Cứ bảo ở nhà vẫn được bình yên !”
Giọng thơ tâm tình, ngôn ngữ thơ mộc mạc giản
dị .
Tần tảo, giàu đức hi sinh, chịu thương chịu
khó của người bà.

Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng...

- Điệp ngữ: “ Một ngọn lửa” – chuyển đổi hình tượng
Từ hình ảnh bếp lửa thực

Ngọn lửa trừu tượng

ngọn lửa của niềm tin dai dẳng, bề chặt, của lòng yêu thương, sức sống bất diệt

3. Suy ngẫm về bà và bếp lửa
Bà lận đận

Qua nắng mưa

Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng - bếp lửa!

Thói quen dậy sớm
Sử dụng điệp từ: nhóm
 Nhen lửa
Giữ lửa

Nhóm lửa
Truyền lửa



Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa 
Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ 
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm 
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm, 
Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn
ngọt bùi, 
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui, 
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi
nhỏ... 
Ôi kỳ lạ và thiêng liêng – bếp lửa! 

Điệp từ: “nhóm”

Nhóm bếp lửa: Nhóm ngọn lửa, ánh sáng và hơi ấm có thật
Nhóm niềm yêu thương...: Truyền cho cháu niềm yêu thương ruột thịt
Nhóm ...chung vui: Bà mở rộng tấm lòng gắn bó với làng xóm quê hương.
Nhóm tâm tình...: Nhóm lên lòng tin, ước mơ, hoài bão của cháu về tương lai

Khơi dậy trong cháu những tâm tình, những
điều thiêng liêng, kì diệu, nâng bước cháu trên
suốt chặng đường dài

Hãy tìm những câu thơ có liên
quan đến hình ảnh này?
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi

Hãy tìm những câu thơ có liên
quan đến hình ảnh này?
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh

4. Nỗi niềm thương nhớ bà của người cháu.
- Giờ cháu đã đi xa:

+ Không gian, thời gian xa
cách
+ Cuộc sống đổi thay: lửa
trăm nhà, niềm vui trăm ngả
+ Vẫn luôn nhắc nhở
 Tình thương nhớ về bà luôn
mãnh liệt trong lòng cháu.

=> Ngọn lửa trở thành kỷ niệm ấm lòng, niềm tin kỳ diệu nâng
bước cháu.

Theo em ở khổ thơ
cuối tác giả đã sử
dụng thủ pháp
nghệ thuật gì?
- Điệp từ: “Trăm”
→ Khẳng định thế giới rộng lớn, với những điều mới mẻ.
- Câu hỏi tu từ: “Sáng mai này bà nhóm bếp lên chưa?”

Hãy
→ Không thể nào quên được bếp lửa, tình cảm
củacho
bà. biết ý nghĩa

Những gì là thân thiết nhất của tuổi thơ mỗi người đều có
của các thủ pháp
sức tỏa sáng, nâng đỡ con người suốt hành trình trình dài
nghệ thuật đó?
rộng của cuộc đời. Tình yêu thương và lòng biết ơn chính là
một biểuKhổ
hiệnthơ
cụ cuối
thể của
tìnhý yêu
thương,
gắn kín
bó với
mang
nghĩa
triết lýsựthầm
gì? gia
đình, quê hương và đó cũng là sự khởi đầu của tình yêu con
người, tình yêu đất nước.

III. Tổng kết.
1. Nghệ thuật
- Sáng tạo hình ảnh bếp lửa gắn với hình ảnh người bà.
- Kết hợp các yếu tố biểu cảm, miêu tả, tự sự, bình luận.
2. Nội dung – Ý nghĩa: Bài thơ gợi lại những kỷ niệm về bà
và tình bà cháu. Thể hiện lòng kính yêu trân trọng và biết
ơn của cháu đối với bà cũng là đối với gia đình, quê
hương, đất nước.

Bài thơ ' Bếp Lửa' được tác giả sáng
tác vào năm nào, ở đâu?
1945 –Nhật Bản
1950 – Trung Quốc
1954 – Đức
1963 – Nga ( Liên Xô cũ)

Tên tác giả viết bài thơ ' Bếp Lửa' ?

Chính Hữu
Phạm Tiến Duật
Huy Cận
Bằng Việt

Bài thơ ' Bếp lửa' thuộc thể thơ nào?
Thất ngôn tứ tuyệt

Thơ lục bát
Thơ tự do
Thơ ngũ ngôn

Nội dung thể hiện ở ba câu thơ đầu bài
“Bếp lửa”

Bếp lửa thân thuộc, gần gũi
Bà vất vả, chăm lo, đầy yêu thương
Nỗi nhớ bà, tình bà cháu
Cả A, B và C

Nghệ thuật sử dụng ở ba câu thơ
đầu bài thơ “ Bếp lửa” ?

Ẩn dụ, so sánh, nhân hoá.
Điệp ngữ, từ láy, ẩn dụ.

So sánh, từ láy, hoán dụ .
Từ láy, so sánh, nhân hoá.

“Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy”
Miêu tả nạn đói năm nào?
1930

1935
1945
1954

Suy ngh

Bếp lửa được gợi nhớ bằng những giác quan nào?
Điều đó có ý nghĩa gì?

Nhóm 3+4
Tiếng tu hú được gợi nhớ bằng những âm thanh và
cảm xúc nào?
Điều đó thể hiện tâm trạng gì của người cháu?

Thị giác
Cảm giác
Bếp lửa

Xúc giác

Hình ảnh bếp
lửa và người bà đã
hằn sâu vào tiềm
thức người cháu.

Khứu giác

Văng vẳng

Tiếng chim
tu hú

Khắc khoải
Gần gũi
Dồn dập

-Âm thanh tiếng
chim tu hú: giục
giã khắc khoải, da
diết, gợi hoài niệm
nhớ mong khao
khát.

Tiết 56
Mạch cảm xúc của bài thơ:

ảnh
Hình
Hình ảnh
bếp lửa
lửa
bếp

Khơi nguồn
cảm hứng

Hình ảnh
quen
thuộc

Nhớ về bà
và tình cảm
của 2 bà
cháu

Hồi tưởng kỷ
niệm bên bà

KN năm 4
tuổi,
những
tuổi,những
năm đói khổ
rồi những
năm k/c của
đất nước.

Suy nghĩ về
bà và cuộc
đời bà

Bà không chỉ
là người
nhóm lửa,
giữ lửa mà
còn là người
truyền lửa.

Cháu ở xa
không nguôi
nhớ bà

Hình ảnh
Bà gắn
liền với
bếp lửa

18

- Học thuộc lòng và đọc diễn cảm bài thơ.
- Vẽ tranh theo đề tài : Bà, bà cháu.
- Viết đoạn văn trình bày cảm nhận của em về
đoạn thơ đầu.

- Bà là hiện thân của
sự tần tảo, giàu đức hi
sinh, giàu lòng nhân
hậu.
- Hình ảnh bà là hình
ảnh của quê hương.
- Kỉ niệm tuổi thơ bên
bà luôn là sức mạnh
nâng đỡ cháu trên
muôn nẻo đường đời.



“ Tôi viết bài thơ Bếp lửa năm 1963, lúc đang học năm thứ 2
Đại học tổng hợp Quốc gia Kiev( Ukrai na).

Mùa đông nước Nga rất lạnh, phải đốt lò để sưởi. Ngồi sưởi lửa,
tôi bỗng nhớ đến
“ Bếp lửa” quê nhà, nhớ bà tôi, nhớ người nhóm bếp. Xa bà, xa
gia đình khi đã trưởng thành tức là có độ lùi xa để nhớ và suy
ngẫm những giá trị tinh thần nên bài thơ viết rất nhanh. Viết
“Bếp lửa, tôi chỉ muốn giãi bày tâm trạng thật của lòng mình”

CỦNG CỐ - DẶN DÒ
Trong bài có hai hình ảnh đối lập nhau:
Một là ngọn lửa của thực dân Pháp trong câu thơ:
“Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi” và hình ảnh ngọn lửa cháy lên từ
bếp lửa của bà.
Em cho biết ý nghĩa khác nhau của hai ngọn lửa ấy?

+ Ngọn lửa của kẻ thù là ngọn lửa hủy diệt
+ Ngọn lửa cháy lên từ bếp lửa của bà là ngọn lửa nhóm lên sự sống, niềm yêu
thương