Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I. THÀNH PHẦN TÌNH THÁI:
1/ Ví dụ: SGK/18
a/ Với lòng mong nhớ của anh, chắc anh nghĩ rằng, con anh Cao
sẽ chạy xô
a/Chắc
vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.
Nhận định của người nói đối
b/Anh quay lại nhìnvới
consự
vừa
khethể
khẽ
lắc độ
đầutinvừa
việc,
hiện
cậycười. Có lẽ vì khổ tâm
đến
b/Cónỗi
lẽ không khóc được, nên anh phải cười vậy thôi.
Thấp

Các từ in đậm trong những câu trên thể
hiện nhận định của người nói đối với sự việc
nêu ở trong câu như thế nào?

Nếu không có những từ ngữ in đâm thì nghĩa sự việc của câu chứa
chúng có khác đi không ?vì sao?
a/ Với lòng mong nhớ của anh,
chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ
chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm
chặt lấy cổ anh.

a/ Với lòng mong nhớ của anh,
anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy
xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy
cổ anh.

b/Anh quay lại nhìn con vừa
khe khẽ lắc đầu vừa cười. Có lẽ
vì khổ tâm đên nỗi không khóc
được, nên anh phải cười vậy
thôi.

b/Anh quay lại nhìn con vừa
khe khẽ lắc đầu vừa cười. vì
khổ tâm đên nỗi không khóc
được, nên anh phải cười vậy
thôi.

- Ý nghĩa sự việc không thay đổi.
- Vì các từ in đậm không tham gia diễn đạt ý nghĩa sự việc , chỉ
thể hiện cách nhìn sự việc của người nói.

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I/ THÀNH PHÂN TÌNH THÁI :
1/ Ví dụ: SGK/18
a/ Chắc
Nhận định của
người nói đối
với sự việc, thể
b/ Có lẽ
hiện độ tin cậy

Cao

Thấp

Từ phân tích trên, em
hãy cho biết thành phần
tình thái được dùng để
làm gì ?

* Các từ in đậm không tham gia
diễn đạt ý nghĩa sự việc

2/ Kết luận: Thành phần tình thái được dùng
để thể hiện cách dùng của người nói đối với sự
việc được nói đến trong câu.

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I/ THÀNH PHẦN TÌNH THÁI :
1/ Ví dụ: SGK/18
a/ Chắc
Nhận định của
người nói đối
với sự việc, thể
b/ Có lẽ
hiện độ tin cậy

Cao

Thấp

2/ KL: Các từ in đậm không tham
gia diễn đạt ý nghĩa sự việc, thường
có các từ(hình như, dường như, có
lẽ, có thể,chắc, chắc là, chắc rằng,
chắc chắn)

Lưu ý:
Trong giao tiếp ngoài những yếu tố tình thái thể hiện độ tin cậy của
người nói đối với sự việc được nói đến trong câu như:
+ Chắc hẳn, chắc là, chắc chắn..(chỉ độ tin cậy cao)
+ Hình như, dường như, hầu như, có vẻ như…(chỉ độ tin cậy thấp)
- Ta còn gặp:
+ Những yếu tố tình thái gắn với ý kiến của người nói như: Theo tôi,
ý ông ấy, theo anh..
VD: Theo anh, anh thấy sự việc như thế nào?
+ Những yếu tố tình thái chỉ thái độ của người nói đối với người
nghe như: à, ạ, a, hả, hử, nhé, nhỉ, đây, đấy…(đứng cuối câu)
VD: Mai đi lúc 7 giờ nhé!

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
II/ THÀNH PHẦN CẢM
THÁN:
1 / Ví dụ: SGK/18
a/Ồ, sao mà độ ấy vui thế .

Các từ in đậm
trong những
Dùng để(Kim
bộc lộ
Vui sướngcâu trên có chỉ Nhờ những từ
Lân, Làng)
sự vật hay sư
tâm lí người nói
ngữ nào trong
việc
gì
không
?
Tiếc
rẻ
b/Trời ơi , chỉ còn có năm phút!
câu mà chúng
Từ những phântatích
trên
em
hiểu
được
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ SaPa)
hãy cho biết thành
phần
cảm
tại
sao
người
Các
từ indùng để làm gì?
thán
được
đậm được nói kêu ồ hoặc
kêu trời ơi
2 / Kết luận: Thành phần cảm thán
dùng để

được dùng để bộc lộ tâm lí của người
nói (vui, buồn, mừng, giận,….)

làm gì?

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
II/ THÀNH PHẦN CẢM
THÁN:
1 / Ví dụ: SGK/18
a/Ồ, sao mà độ ấy vui thế .

Vui sướng

b/Trời ơi , chỉ còn có năm phút!

2 / Kết luận: dùng để bộc lộ tâm lí
của người nói (vui, buồn, mừng, giận,
….)thường có (than ôi, chao ôi, ôi..)

Tiếc rẻ

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
THẢO LUẬN
Nhận xét về thành các phần tình thái và cảm thán trong câu, có ý
kiến cho rằng: Hai thành phần này tuy khác nhau về công dụng
nhưng chúng lại có những đặc điểm chung. Em có đồng ý với ý
kiến đó không? Vì sao?
Gợi ý: Muốn biết sự giống và khác nhau của các phần tình thái và
cảm thán trong câu, cần dựa vào:
- Công dụng của từng thành phần.
- Đặc điểm của các thành phần đó: có tham gia vào cấu trúc ngữ
pháp của câu không? Có tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc
của câu không?

Sự giống và khác nhau giữa các phần tình thái và cảm
thán trong câu:
* Khác nhau:
- Thành phần tình thái được dùng để thể hiện cách nhìn
của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu.
- Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lý của
người nói (vui, buồn, mừng, giận…)
*Giống nhau:
- Đều không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của
câu.
- Đều không tham gia vào cấu trúc ngữ pháp của câu.
Thành phần biệt lập.

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
II/ THÀNH PHẦN CẢM THÁN:
1/ Ví dụ: SGK/18
a/ Ồ,
b/ Trời ơi

Dùng để bộc lộ
tâm lí người nói

Vui sướng
Tiếc rẻ

2/ Kết luận: Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lí của
người nói (vui, buồn, mừng, giận,….)
- Đều không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu nên
được gọi là thành phần biệt lập.

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 1:Tìm các thành phần tình thái,cảm thán trong những câu
sau đây:
a/ Nhưng
Có lẽ - Thành
còn cáiphần
này nữa
tìnhmà
thái.
ông sợ, có lẽ còn ghê rợn hơn cả những
tiếng kia nhiều.
(Kim Lân, Làng )
b/Chao ôi,
ôi –bắt
Thành
phầncon
cảm
thánnhư
. anh ta là một cơ hội hãn hữu cho
gặp một
người
sáng tác , nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài.
(Nguyễn Thành Long , Lặng lẽ SaPa )
c/
c/ Hình
Trongnhư
giờ–phút
Thành
cuối
phần
cùng,
tình
không
thái .còn đủ sức trăng trối lại điều gì, hình
như chỉ có tình cha con là không thể chết được, anh đưa tay vào túi, móc
cây lược, đưa cho tôi và nhìn tôi một hồi lâu .
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
d/Ông
d/
Chả lão
nhẽbỗng
- Thành
ngừng
phần
lại,tình
ngờthái
ngợ. như lời mình không được đúng lắm.
Chả nhẽ cái bọn ở làng lại đốn đến thế được .
(Kim Lân, Làng )

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập
tập 22:: Hãy
xếp những
từ ngữ
đây
tự tin
tăng
dần
độ
Bài
xếp những
từ ngữ
theo sau
trình
tựtheo
tăngtrình
dần độ
cậy
(hay
tinchắc
cậy (hay
độ chắc chắn)
độ
chắn)
(Chú ý:
những
ngữcó
thểvẻhiện
dường
như,
hìnhtừnhư,
nhưcùng một mức độ tin cậy thì xếp
ngang nhau .)
có lẽ
chắc là, dường như, chắc chắn, có lẽ, chắc hẳn ,hình như, có vẻ như
chắc là
dường như, hình như, có vẻ như

chắc hẳn
chắc chắn

có lẽ
chắc là

chắc hẳn
chắc chắn

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Bài tập 3: Hãy cho biết, trong số những từ có thể thay thế cho nhau
3:
trong câu sau đây, với từ nào người nói phải chịu trách nhiệm cao nhất
nhất
chắc
chắn
về độ tin cậy của sự việc do mình nóiCao
ra,với
từ :nào
trách
nhiệm đó thấp
nhất.- Tại
sao tác
giả Chiếc
Từ chịu
trách
nhiệmlược ngà (Nguyễn Quang Sáng) lại chọn từ
chắc?
Thấp nhất : hình như
Với lòng mong nhớ của
anh,

(1)Chắc
anh nghĩ rằng, con anh
(2) hình như sẽ chạy xô vào lòng
(3) chắc chắn anh, sẽ ôm chặt lấy cổ
anh.

Gợi ý: Xét theo hai trường hợp: tại sao tác giả không dùng hình như
hay là chắc chắn ?

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 3:
- Từ chịu trách nhiệm

Cao nhất : chắc chắn
Thấp nhất : hình như

- Chọn chắc là vì :
+ Theo tình cảm huyết thống sự việc sẽ diễn ra như vậy.
+ Do thời gian và ngoại hình có thể sự việc sẽ diễn ra khác đi
một chút.

Tiết 94,95: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Bài tập 4: Viết một đoạn văn ngắn nói về cảm xúc của em khi được
thưởng thức một tác phẩm văn nghệ (truyện, thơ, phim, ảnh,
tượng…), trong đoạn văn đó có câu chứa thành phấn tình thái hoặc
cảm thán .
Đọc “trong lòng mẹ” của nhà văn Nguyên Hồng, ta bắt gặp
hình ảnh một em bé mồ côi bố, phải xa mẹ, sống thui thủi cô đơn
giữa sự ghẻ lạnh, cay nghiệt của bà cô. Em phải chịu những ngày
thàng đau khổ, tủi nhục. Nhưng trong những ngày tháng đau khổ
ấy, trái tim yêu thương của em vẫn dành cho mẹ một cách đằm
thắm và trọn vẹn. Cuộc gặp gỡ mẹ sau một năm trời xa cách là
một niềm hạnh phúc vô bờ. Ôi, thật không gì bằng khi được sống
trong vòng tay yêu thương của mẹ

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
- Học thuộc ghi nhớ, xem lại các bài tập.
- Chuẩn bị bài : Nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời
sống .
* Yêu cầu: + Đọc trước văn bản Bệnh lề mề
+ Trả lời các câu hỏi trong phần tìm hiểu
+ Xem bài tập 1, 2 (SGK/21). Hội ý trong tổ
để làm trước hai bài tập này. (liên hệ với kiến thức Phép
phân tích tổng hợp)