KIỂM TRA BÀI CŨ

Thế nào là nhân tố sinh thái? Cho biết các
nhóm nhân tố sinh thái?
ĐÁP ÁN:
Nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi
trường tác động tới sinh vật.
Có hai nhóm nhân tố sinh thái:
+ Nhóm nhân tố sinh thái vô sinh.
+ Nhóm nhân tố sinh thái hữu sinh:
* Nhân tố sinh thái con người.
* Nhân tố sinh thái các sinh vật khác.

Bài 43

ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ VÀ
ĐỘ ẨM LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT
I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống
sinh vật
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh
vật

Chim cánh cụt sống ở vùng nào? Chúng có thể sống ở vùng
khí hậu nhiệt đới không?

Chim cánh cụt sống ở Nam Bán Cầu, đông đảo nhất là tại
Nam Cực-89oC. Là loài đặc hữu.

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
Đa số sinh vật sống trong phạm vi từ 0 – 500c

? Cây quang hợp và
hô hấp thuận lợi nhất
ở nhiệt độ bao nhiêu?

? Đa số sinh vật sống
được ở nhiệt độ nào?

Từ 20 – 300c, nhiệt độ cao quá
400C hoặc thấp quá 00c thì quá
trình quang hợp và hô hấp bị
ngừng trệ
Đa số sinh vật sống trong
phạm vi từ 0 – 500c

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
Đa số sinh vật sống trong phạm vi từ 0 – 500c

Vi khuẩn suối
nước nóng

Ấu trùng sâu
ngô

Chịu được nhiệt độ
cao từ 70 – 900C

Chịu được nhiệt độ
thấp đến -27oC

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật

GIỚI HẠN CHỊU NHIỆT CỦA MỘT SỐ LOÀI
STT

Tên loài

Giới hạn chịu nhiệt

1

Cá rô phi Việt Nam

5oC - 42oC

2

Cá chép

2oC - 44oC

3

Xương rồng Sa mạc

0oC - 56oC

4

Cà chua

13oC - 35oC

5

Cây gừng

0oC - 40oC

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
Cây sống vùng nhiệt đới

Ví dụ 1

Cây sống vùng ôn đới

Lá: Trên bề
mặt có phủ
lớp cutin dày
hay biến thành
gai giúp giảm
thoát hơi nước
Thân: Mọng
nước để dự trữ
nước nuôi cây
Rễ: Dài, lan
rộng, bám sâu
vào trong lòng
đất để hút
nước

Rụng lá vào
mùa đông để
giảm diện tích
tiếp xúc, vàng lá
vào mùa thu, có
lớp bần ở thân
cây

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật

Cây vào
mùa thu
Để sống được với những điều kiện nhiệt độ khác nhau
của môi trường, vậy thực vật đều có những đặc điểm riêng
thích nghi để tồn tại

Cây vào
mùa đông

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật

CÂY BÀNG

Xuân

Hè

Thu

Đông

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
Ví dụ 2
1

2

Gấu sống ở vùng lạnh

Gấu sống ở vùng nóng

Em hãy cho biết hai loài gấu trên
Bộ lông dày, dài, kích
Bộ lông ngắn, thưa,
sống ở môi trường nào? Nêu đặc
thước cơ thể lớn
kích thước cơ thể
điểm mỗi loài về bộ lông và kích
nhỏ hơn
thước?

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
Ví dụ 3

? Nhiệt độ
môi trường có
ảnh hưởng
như thế nào
đến đời sống
sinh vật?

Ảnh hưởng đến tập tính
của sinh vật: ngủ đông,
ngủ hè… do Nhiều loài
động vật có tập tính lẩn
tránh nơi nóng quá
hoặc lạnh quá

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật

Chuột đào hang tránh nóng

Ếch chui vào hốc bùn ngủ đông

Sư tử tránh nóng trong hang đá

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
Đa số sinh vật sống trong phạm vi từ 0 – 500 C
Ảnh hưởng đến hoạt động sinh lí, hình thái, và tập tính của sinh vật

Từ ví dụ 1,2,3 nhiệt độ
còn ảnh hưởng như thế
nào đến đời sống sinh
vật?

Sinh vật biến
nhiệt
Nhiệt độ cơ thể
phụ thuộc vào
nhiệt độ môi
trường

Sinh vật hằng
nhiệt
Nhiệt độ cơ
thể không
phụ thuộc
vào nhiệt độ
môi trường

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
Lấy ví dụ về sinh vật biến nhiệt và sinh vật hằng nhiệt theo
bảng sau
Nhóm sinh vật

Tên sinh vật

Môi trường sống

- Lúa
- Cá
Sinh vật biến nhiệt - Ếch
- Rắn
-….

- Trên ruộng
- Trong nước
- Ao, hồ, ruộng..
- Trên cạn

- Mèo
- Chó
Sinh vật hằng nhiệt - Chim
- Con voi
-….

- Trong nhà
- Trong nhà
- Trong vườn
- Trong rừng

Bảng 43.1 Các sinh vật biến nhiệt và hằng nhiệt
Nhóm sinh vật

Tên sinh vật

Sinh vật biến nhiệt:

Môi trường sống
- Sinh vật

vi sinh vật

- Vi khuẩn cố định đạm

nấm,

- Nấm rơm

- Sinh vật

thực vật,

- Cây lúa

- Mặt đất- không khí

động vật không xương sống - Giun đất
cá

- Cá chép

lưỡng cư, bò sát.

- Thằn lằn bóng đuôi dài

Sinh vật hằng nhiệt:

Chim
Thú
Con người

- Chim bồ câu
- Thỏ
- Con người

- Trong đất
- Trong nước
- Mặt đất- không khí

- Mặt đất- không khí.
- Mặt đất- không khí.
- Mặt đất- không khí.

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
Sinh vật biến nhiệt

Sinh vật hằng nhiệt

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật

- Đa số các sinh vật sống trong phạm vi nhiệt độ 0 - 500C.
Tuy nhiên, cũng có một số sinh vật nhờ khả năng thích nghi
cao nên có thể sống được ở nhiệt độ rất thấp hoặc rất cao.
- Nhiệt độ ảnh hưởng đến hình thái, các hoạt động sinh lí và
tập tính của sinh vật.
- Sinh vật được chia thành hai nhóm:
+ Sinh vật biến nhiệt: có nhiệt độ của cơ thể phụ thuộc vào
nhiệt độ của môi trường.
+ Sinh vật hằng nhiệt: nhiệt độ của cơ thể không phụ thuộc
nhiệt độ môi trường.

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật
Môi trường sống của một số sinh vật
Cây cỏ sống
nơi đụn đá
ven biển

Dưới
tán
rừng

Xương rồng
sống nơi sa
mạc thiếu nước

Nơi ẩm
ướt

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật
Cây sống nơi ẩm ướt
thiếu ánh sáng có
đặc điểm gì?

Mô giậu

Thực vật sống nơi ẩm ướt, thiếu ánh sáng có phiến lá mỏng, bản lá
rộng, mô giậu kém phát triển.

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật

Cây keo lạc đà

Cây xương rồng
Cây sống nơi khô hạn
có đặc điểm gì?

Cây lê gai
- Rễ ăn sâu, lan rộng.
- Thân mọng nước
- Lá tiêu giảm hoặc biến
thành gai

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật

Cây dừa nước

Cây lúa

Cây
sống nơi
Có phiến
ẩm cólá
hẹp,
mô
nhiều
giậu
phát
ánh
sáng
triển
thường
có đặc
điểm gì?

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật

Độ ẩm môi trường có ảnh
hưởng như thế nào đối
với sinh vật?
-

Độ ẩm môi trường có ảnh
hưởng đến đặc điểm
hình thái của
sinh vật

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật
Thực vật ưa ẩm
Cây lá lốt

Hoa lan

Rau càng cua

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật
Thực vật chịu hạn

Cây thuốc bỏng

Xương rồng

Cây thông

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật
Ếch, nhái sống
nơi có độ ẩm cao
cơ thể có đặc
điểm gì?

Da trần ẩm ướt,
khi gặp điều
kiện
khô hạn dễ bị
mất nước

Bò sát sống nơi
khô ráo độ ẩm
thấp cơ thể có
đặc điểm gì?

Da có phủ vảy
sừng nên chống
Mất nước

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật
Động vật ưa ẩm

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật
Động vật ưa khô

Lạc đà

Thằn lằn

Tắc kè

Có cơ quan tích trữ nước và cơ
chế bảo vệ chống mất nước. VD
như da có vảy sừng làm giảm khả
năng mất nước .

Lấy ví dụ minh họa các nhóm sinh vật thích nghi với môi trường có
độ ẩm khác nhau?
Các nhóm sinh vật Tên sinh vật
Nơi sống
Thực vật ưa ẩm

- Cây lúa
- Cây rau càng cua
- Cây lá lốt
- …….

- Ngoài ruộng
- Trong vườn
- Trong vườn
- ……….

Thực vật chịu hạn

- Cây xương rồng
- Cây thuốc bỏng
- Cây thông
- ….

- Bãi cát
- Trong vườn
- Trên đồi
- ……….

Động vật ưa ẩm

- Ếch, nhái
- Ốc sên
- Giun đất
……..

- Ao, hồ
- Trên cây
- Trong đất
………

- Thằn lằn
- Lạc đà

- Nơi các khô, trong nhà
- Sa mạc

Động vật ưa khô

I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật

- Độ ẩm không khí và đất ảnh hưởng nhiều đến sinh
trưởng và phát triển của sinh vật.
- Thực vật và động vật đều mang nhiều đặc điểm sinh
thái thích nghi với môi trường có độ ẩm khác nhau.
- Thực vật được chia thành hai nhóm:
+ Thực vật ưa ẩm
+ Thực vật chịu hạn
- Động vật được chia thành hai nhóm:
+ Động vật ưa ẩm
+ Động vật ưa khô.

TỔNG KẾT

Quan sát tranh và lựa chọn.
1

4

7

Sinh vật biến
nhiệt gồm
2,3,7,8,9

2

5

8
Sinh vật hằng
nhiệt gồm
1,4,5,6

3

6

9

? Trong hai nhóm sinh vật hằng nhiệt và biến nhiệt, sinh
vật thuộc nhóm nào có khả năng chịu đựng cao với sự thay
đổi nhiệt độ của môi trường?

Trong hai nhóm sinh vật hằng nhiệt và biến nhiệt
thì nhóm sinh vật hằng nhiệt có khả năng chịu
đựng cao với sự thay đổi nhiệt độ môi trường vì :
- Sinh vật hằng nhiệt là các sinh vật có tổ chức cơ
thể cao (chim, thú, con người), đã phát triển các cơ
chế điều hoà thân nhiệt giữ cho nhiệt độ cơ thể luôn
ổn định không phụ thuộc vào môi trường ngoài.

Trong nông nghiệp, người ta gieo trồng đúng
thời vụ nhằm mục đích gì?
Đáp ứng được nhu cầu về nhiệt độ và độ ẩm
cho cây trồng.
“Mồng chín tháng chín có mưa,
Thì con sắm sửa cày bừa làm ăn.”
“Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa”
“Tháng giêng trồng trúc, tháng lục trồng tiêu”

Câu 1: Nhóm nào gồm những sinh vật hằng
nhiệt.
A/ Cá, Tảo lam, Nấm rơm.
B/ Bồ câu, Lợn rừng, Kì nhông.
C/ Cá voi, Gà nhà, Dơi.
D/ Vi khuẩn suối nước nóng, Ấu trùng sâu ngô.

Câu 2: Lá của thực vật ưa ẩm mọc dưới tán rừng
có đặc điểm gì?
A/ Phiến lá to, mô giậu phát triển, nhạt màu.
B/ Phiến lá nhỏ, mô giậu kém phát triển, sậm màu.
C/ Phiến lá nhỏ, mô giậu phát triển, nhạt màu.
D/ Phiến lá to, mô giậu kém phát triển, sậm màu

Câu 3: Câu nào sau đây là đúng khi nói về thực
vật vùng ôn đới ?
1/ Thân cây có lớp bần dày.
2/ Cây mọng nước, lá tiêu biến thành gai.
3/ Tầng cutin của lá dày để hạn chế thoát hơi nước.
4/ Rụng lá khi nhiệt độ môi trường xuống thấp.
A. 1; 3

B. 1; 3; 4

C. 2; 4

D. 1; 4

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học bài trả lời câu hỏi SGK
- Đọc phần em có biết trang 129
- Xem trước bài 44 :Ảnh hưởng lẫn nhau giữa các
sinh vật

XIN CHÂN THÀNH CẢM
ƠN QUÝ THẦY CÔ VÀ
CÁC EM HỌC SINH

Cây sống nơi ẩm ướt, thiếu ánh sáng

Cây ráy

Cây sống nơi ẩm ướt, nhiều ánh sáng

Cây lan ý

- Phiến lá mỏng, bản lá rộng,
- Mô giậu kém phát triển.

- Phiến lá mỏng, bản lá hẹp,
Thảophát
luậntriển.
2 phút
- Mô giậu

Nhóm thực chịu hạn

Em hãy cho biết dưới ảnh hưởng
của độ ẩm thì thực vật ưa ẩm

-sống
Cơnơi
thểít mọng
nước
ánh sáng
và nơi nhiều
- Lá và thân tiêu giảm, lá biến
ánh sáng và thực vật chịu hạn có
thành gai.
đặc điểm cấu tạo như thế nào?

Động vật ưa ẩm

Giun đất

Động vật ưa khô

Lạc đà

Thảo luận 2 phút
- Da khô có vảy sừng
- Da trần, ẩm
có động
bướu vật
Emướt
hãy cho biết dưới ảnh hưởng củabao
độ bọc,
ẩm thì
- Hô hấp qua da
mỡ
ưa ẩm và động vật ưa khô có đặc- điểm
cấubằng
tạo như
thế
Hô hấp
phổi.