(Trích)

Luật tục xưa của người Ê-đê
1 Về cách xử phạt

Chuyện nhỏ thì xử nhẹ, chuyện lớn thì xử nặng; chuyện giữa những người bà con, anh em cũng xử như
vậy.
Nếu là chuyện nhỏ thì phạt tiền một song, chuyện lớn thì phạt tiền một co. Nếu là chuyện quá sức con
người, gánh không nổi, vác không kham thì người phạm tội phải chịu chết.
2 Về tang chứng và nhân chứng
Phải nhìn tận mặt, phải bắt tận tay kẻ phạm tội; phải lấy được, giữ được gùi, khăn, áo, dao, ... của kẻ
phạm tội. Phải khoanh một vòng tròn dưới đất, khắc một dấu trên cột nhà; nếu ở trong rừng phải bẻ
nhánh cây, khắc dấu vào cây rừng để làm dấu nơi xảy ra sự việc.
Phải có bốn năm người hoặc vài ba người có mặt khi việc xảy ra. Mọi người tai đều đã nghe, mắt đều
đã thấy. Có như vậy, các tang chứng mới chắc chắn.
Về các tội
3
- Tội không hỏi mẹ cha.
Có cây đa phải hỏi cây đa, có cây sung phải hỏi cây sung, có mẹ cha phải hỏi mẹ cha. Đi rừng lấy củi
mà không hỏi cha, đi suối lấy nước mà chẳng nói với mẹ: bán cái này, mua cái nọ mà không hỏi ông già
bà cả là sai; phải đưa ra xét xử.
- Tội ăn cắp
Kẻ thò tay ra để đánh cắp của người khác là kẻ có tội. Kẻ đó phải trả lại đủ giá; ngoài ra phải bồi
thường gấp đôi số của cải đã lấy cắp.
- Tội giúp kẻ có tội
Kẻ đi cùng đi, bước cùng bước, nói cùng nói với kẻ có tội cũng là có tội.
- Tội dẫn đường cho địch đến đánh làng mình
Kẻ mà địch không đi được thì cõng, địch không ăn được thì mớm, địch không biết thì nói cho biết, làm
hàng trăm dân làng bị địch bắt, hàng nghìn dân làng bị địch giết là kẻ có tội lớn. Phải xử kẻ đó bằng dao
sắc, gươm lớn và bỏ xác hắn cho diều tha quạ mổ.
Theo NGÔ ĐỨC THỊNH – CHU THÁI SƠN

I. Luyện đọc:
Luật tục xưa của người Ê-đê
Về cách xử phạt
Chuyện nhỏ thì xử nhẹ, chuyện lớn thì xử nặng; chuyện
giữa những người bà con, anh em cũng xử như vậy.
Nếu là chuyện nhỏ thì phạt tiền một song, chuyện lớn thì
phạt tiền một co. Nếu là chuyện quá sức con người, gánh
không nổi, vác không kham thì người phạm tội phải chịu
chết.

Về tang chứng và nhân chứng
Phải nhìn tận mặt, phải bắt tận tay kẻ phạm tội;
phải lấy được, giữ được gùi, khăn, áo, dao, ... của
kẻ phạm tội. Phải khoanh một vòng tròn dưới đất,
khắc một dấu trên cột nhà; nếu ở trong rừng phải
bẻ nhánh cây, khắc dấu vào cây rừng để làm dấu
nơi xảy ra sự việc.
Phải có bốn năm người hoặc vài ba người có
mặt khi việc xảy ra. Mọi người tai đều đã nghe,
mắt đều đã thấy. Có như vậy, các tang chứng mới
chắc chắn.

Về các tội

- Tội không hỏi mẹ cha.
Có cây đa phải hỏi cây đa, có cây sung phải hỏi cây sung, có mẹ cha
phải hỏi mẹ cha. Đi rừng lấy củi mà không hỏi cha, đi suối lấy nước mà
chẳng nói với mẹ: bán cái này, mua cái nọ mà không hỏi ông già bà cả là
sai; phải đưa ra xét xử.
- Tội ăn cắp
Kẻ thò tay ra để đánh cắp của người khác là kẻ có tội. Kẻ đó phải trả lại
đủ giá; ngoài ra phải bồi thường gấp đôi số của cải đã lấy cắp.
- Tội giúp kẻ có tội
Kẻ đi cùng đi, bước cùng bước, nói cùng nói với kẻ có tội cũng là có
tội.
- Tội dẫn đường cho địch đến đánh làng mình
Kẻ mà địch không đi được thì cõng, địch không ăn được thì mớm, địch
không biết thì nói cho biết, làm hàng trăm dân làng bị địch bắt, hàng
nghìn dân làng bị địch giết là kẻ có tội lớn. Phải xử kẻ đó bằng dao sắc,
gươm lớn và bỏ xác hắn cho diều tha quạ mổ.
Theo NGÔ ĐỨC THỊNH – CHU THÁI SƠN

I. Luyện đọc

Từ khó: luật tục, Ê-

đê, song, co

II. Tìm hiểu bài

I. Luyện đọc:
Luật tục xưa của người Ê-đê
Về cách xử phạt
Chuyện nhỏ thì xử nhẹ, chuyện lớn thì xử nặng; chuyện
giữa những người bà con, anh em cũng xử như vậy.
Nếu là chuyện nhỏ thì phạt tiền một song, chuyện lớn thì
phạt tiền một co. Nếu là chuyện quá sức con người, gánh
không nổi, vác không kham thì người phạm tội phải chịu
chết.

Về tang chứng và nhân chứng
Phải nhìn tận mặt, phải bắt tận tay kẻ phạm tội;
phải lấy được, giữ được gùi, khăn, áo, dao, ... của
kẻ phạm tội. Phải khoanh một vòng tròn dưới đất,
khắc một dấu trên cột nhà; nếu ở trong rừng phải
bẻ nhánh cây, khắc dấu vào cây rừng để làm dấu
nơi xảy ra sự việc.
Phải có bốn năm người hoặc vài ba người có
mặt khi việc xảy ra. Mọi người tai đều đã nghe,
mắt đều đã thấy. Có như vậy, các tang chứng mới
chắc chắn.

Về các tội

- Tội không hỏi mẹ cha.
Có cây đa phải hỏi cây đa, có cây sung phải hỏi cây sung, có mẹ cha
phải hỏi mẹ cha. Đi rừng lấy củi mà không hỏi cha, đi suối lấy nước mà
chẳng nói với mẹ: bán cái này, mua cái nọ mà không hỏi ông già bà cả là
sai; phải đưa ra xét xử.
- Tội ăn cắp
Kẻ thò tay ra để đánh cắp của người khác là kẻ có tội. Kẻ đó phải trả lại
đủ giá; ngoài ra phải bồi thường gấp đôi số của cải đã lấy cắp.
- Tội giúp kẻ có tội
Kẻ đi cùng đi, bước cùng bước, nói cùng nói với kẻ có tội cũng là có
tội.
- Tội dẫn đường cho địch đến đánh làng mình
Kẻ mà địch không đi được thì cõng, địch không ăn được thì mớm, địch
không biết thì nói cho biết, làm hàng trăm dân làng bị địch bắt, hàng
nghìn dân làng bị địch giết là kẻ có tội lớn. Phải xử kẻ đó bằng dao sắc,
gươm lớn và bỏ xác hắn cho diều tha quạ mổ.
Theo NGÔ ĐỨC THỊNH – CHU THÁI SƠN

I. Luyện đọc
Từ khó: luật tục, Ê-đê,
song, co

II. Tìm hiểu bài
Giải nghĩa từ

Luật tục: những quy
định, phép tắc phải
tuân theo trong buôn
làng, bộ tộc,…
- Ê-đê: tên một dân
tộc thiểu số sống ở
vùng Tây Nguyên.

TÂY NGUYÊN

NGƯỜI Ê-ĐÊ

1. Luyện đọc

2. Tìm hiểu bài

Từ khó: luật tục, Ê-đê,

Giải nghĩa từ

song, co

Song, co: các đơn vị tiền tệ
của người Ê-đê; hai song
bằng một co.

Tiền cổ Việt Nam

1. Luyện đọc

2. Tìm hiểu bài

Từ khó: luật tục, Ê-đê,

Giải nghĩa từ

song, co

- Tang chứng: sự vật,
sự việc chứng tỏ hành
động phạm tội.
- Nhân chứng: người
làm chứng.
- Trả lại đủ giá: trả lại
đủ số lượng và giá trị.

1. Luyện đọc

Từ khó: luật tục, Ê-đê,
song, co

2. Tìm hiểu bài
Giải nghĩa từ
Gùi: đồ đan bằng mây, tre, dùng ở
một số địa phương miền núi, đặc
biệt là vùng cao Tây Nguyên, dùng
để mang đồ đạc trên lưng.

1. Luyện đọc

Từ khó: luật tục, Ê-đê,
song, co
Câu dài: Kẻ mà địch không đi được
thì cõng, địch không ăn được thì
mớm, địch không biết thì nói cho
biết làm hàng trăm dân làng bị địch
bắt, hàng nghìn dân làng bị địch
giết là kẻ có tội lớn.

2. Tìm hiểu bài
Giải nghĩa từ
“Diều tha quạ mổ” là một thành
ngữ, có thể hiểu theo 2 nghĩa.
- Nghĩa đen: Vứt thi thể (thường
của người có tội lỗi nặng) ra ngoài
môi trường cho chim diều tha đi,
chim quạ mổ.
Nghĩa bóng: chỉ kẻ đốn mạt, đáng
khinh bỉ, trừng phạt.
Trong bài, thành ngữ “diều tha
quạ mổ” được hiểu theo nghĩa đen.

Luật tục xưa của người Ê-đê
Về cách xử phạt
Chuyện nhỏ thì xử nhẹ, chuyện lớn thì xử nặng; chuyện giữa những người bà con, anh em cũng xử như
vậy.
Nếu là chuyện nhỏ thì phạt tiền một song, chuyện lớn thì phạt tiền một co. Nếu là chuyện quá sức con
người, gánh không nổi, vác không kham thì người phạm tội phải chịu chết.
Về tang chứng và nhân chứng
Phải nhìn tận mặt, phải bắt tận tay kẻ phạm tội; phải lấy được, giữ được gùi, khăn, áo, dao, ... của kẻ
phạm tội. Phải khoanh một vòng tròn dưới đất, khắc một dấu trên cột nhà; nếu ở trong rừng phải bẻ
nhánh cây, khắc dấu vào cây rừng để làm dấu nơi xảy ra sự việc.
Phải có bốn năm người hoặc vài ba người có mặt khi việc xảy ra. Mọi người tai đều đã nghe, mắt đều
đã thấy. Có như vậy, các tang chứng mới chắc chắn.
Về các tội
- Tội không hỏi mẹ cha.
Có cây đa phải hỏi cây đa, có cây sung phải hỏi cây sung, có mẹ cha phải hỏi mẹ cha. Đi rừng lấy củi
mà không hỏi cha, đi suối lấy nước mà chẳng nói với mẹ: bán cái này, mua cái nọ mà không hỏi ông già
bà cả là sai; phải đưa ra xét xử.
- Tội ăn cắp
Kẻ thò tay ra để đánh cắp của người khác là kẻ có tội. Kẻ đó phải trả lại đủ giá; ngoài ra phải bồi
thường gấp đôi số của cải đã lấy cắp.
- Tội giúp kẻ có tội
Kẻ đi cùng đi, bước cùng bước, nói cùng nói với kẻ có tội cũng là có tội.
- Tội dẫn đường cho địch đến đánh làng mình
Kẻ mà địch không đi được thì cõng, địch không ăn được thì mớm, địch không biết thì nói cho biết, làm
hàng trăm dân làng bị địch bắt, hàng nghìn dân làng bị địch giết là kẻ có tội lớn. Phải xử kẻ đó bằng dao
sắc, gươm lớn và bỏ xác hắn cho diều tha quạ mổ.
Theo NGÔ ĐỨC THỊNH – CHU THÁI SƠN

II. Tìm hiểu bài

1. Theo các con, người xưa đặt ra luật tục để làm gì?

- Người xưa đặt ra luật tục để phạt những
người có tội, bảo vệ cuộc sống yên bình
cho dân làng.

2. Con hãy kể những việc mà người Ê-đê xem là có tội?
Về các tội

- Tội không hỏi mẹ cha
cha.
Có cây đa phải hỏi cây đa, có cây sung phải hỏi cây sung, có mẹ cha phải
hỏi mẹ cha. Đi rừng lấy củi mà không hỏi cha, đi suối lấy nước mà chẳng nói
với mẹ: bán cái này, mua cái nọ mà không hỏi ông già bà cả là sai; phải đưa
ra xét xử.
- Tội ăn cắp
Kẻ thò tay ra để đánh cắp của người khác là kẻ có tội. Kẻ đó phải trả lại đủ
giá; ngoài ra phải bồi thường gấp đôi số của cải đã lấy cắp.
- Tội giúp kẻ có tội
Kẻ đi cùng đi, bước cùng bước, nói cùng nói với kẻ có tội cũng là có tội.
- Tội dẫn đường cho địch đến đánh làng mình
Kẻ mà địch không đi được thì cõng, địch không ăn được thì mớm, địch
không biết thì nói cho biết, làm hàng trăm dân làng bị địch bắt, hàng nghìn
dân làng bị địch giết là kẻ có tội lớn. Phải xử kẻ đó bằng dao sắc, gươm lớn
và bỏ xác hắn cho diều tha quạ mổ.

3. Con hãy tìm những chi tiết trong bài cho thấy đồng bào
Ê-đê quy định xử phạt rất công bằng?
Về cách xử phạt
Chuyện nhỏ thì xử nhẹ, chuyện lớn thì xử nặng; chuyện giữa những
người bà con, anh em cũng xử như vậy.
Nếu là chuyện nhỏ thì phạt tiền một song, chuyện lớn thì phạt tiền
một co. Nếu là chuyện quá sức con người, gánh không nổi, vác không
kham thì người phạm tội phải chịu chết.
Về tang chứng và nhân chứng
Phải nhìn tận mặt, phải bắt tận tay kẻ phạm tội; phải lấy được, giữ
được gùi, khăn, áo, dao, ... của kẻ phạm tội. Phải khoanh một vòng
tròn dưới đất, khắc một dấu trên cột nhà; nếu ở trong rừng phải bẻ
nhánh cây, khắc dấu vào cây rừng để làm dấu nơi xảy ra sự việc.
Phải có bốn năm người hoặc vài ba người có mặt khi việc xảy ra.
Mọi người tai đều đã nghe, mắt đều đã thấy. Có như vậy, các tang
chứng mới chắc chắn.

4. Qua những luật tục, con có cảm nhận gì về tâm hồn
và tính cách của người Ê-đê?

- Người Ê-đê rất công bằng, nghiêm minh
trong cách xử phạt. Họ rất trọng chữ hiếu khi
đưa ra xét xử tội không hỏi mẹ cha. Họ cũng
rất đề cao tính trung thực và sự đoàn kết khi
xử nặng kẻ phạm tội ăn cắp, giúp kẻ có tội và
dẫn đường cho địch đến đánh làng mình.

5. Hãy kể tên một số luật của nước ta hiện nay mà con biết.

- Luật Giáo dục.
- Luật đất đai.
- Luật Hôn nhân và gia đình.
- Luật Thương mại.
- Luật Giao thông.
- Luật Bảo vệ, giáo dục và chăm sóc trẻ em.
- Luật Dầu khí…
6. Bản thân con đã chấp hành những quy định
của pháp luật như thế nào?

7. Qua phần tìm hiểu bài, các con cho cô biết
bài văn muốn nói với chúng ta điều gì?
Nội dung: Luật tục nghiêm minh và công bằng của người
Ê-đê xưa. Để bảo vệ cuộc sống yên lành của buôn làng.

III. Luyện đọc diễn cảm:

- Đây là văn bản hành chính nên cần đọc với
giọng rõ ràng, rành mạch, dứt khoát giữa các câu,
thể hiện tính chất nghiêm minh, rõ ràng của luật
tục.
- Nhấn giọng ở những từ ngữ: nhỏ, nhẹ, lớn,
nặng, không hỏi cha, chẳng nói với mẹ, ông già
bà cả, xét xử…
- Đọc liền các cụm từ: gánh không nổi, vác
không kham, nhìn tận mặt, bắt tận tay, diều tha
quạ mổ.

III. Luyện đọc diễn cảm:
Về các tội

- Tội không hỏi mẹ cha.
Có cây đa / phải hỏi cây đa, có cây sung / phải hỏi cây sung, có mẹ cha
phải hỏi mẹ cha. Đi rừng lấy củi / mà không hỏi cha, đi suối lấy nước mà
chẳng nói với mẹ; bán cái này, mua cái nọ / mà không hỏi ông già bà cả là
sai; phải đưa ra xét xử.
- Tội ăn cắp.
Kẻ thò tay ra để đánh cắp của người khác / là kẻ có tội. Kẻ đó phải trả lại
đủ giá; ngoài ra phải bồi thường gấp đôi số của cải đã lấy cắp.
- Tội giúp kẻ có tội.
Kẻ đi cùng đi, bước cùng bước, nói cùng nói với kẻ có tội cũng là có tội.
- Tội dẫn đường cho địch đến đánh làng mình.
Kẻ mà địch không đi được / thì cõng, địch không ăn được / thì mớm, địch
không biết / thì nói cho biết, làm hàng trăm dân làng bị địch bắt, hàng nghìn
dân làng bị địch giết / là kẻ có tội lớn. Phải xử kẻ đó bằng dao sắc, gươm
lớn và bỏ xác hắn cho diều tha quạ mổ.