Tiết 98:

HÀNH ĐỘNG NÓI

I. Hành động nói là gì?
1. Tìm hiểu ví dụ: sgk – trang 62
Mẹ con Lí Thông đang ngủ, bỗng nghe tiếng gọi cửa. Ngỡ là hồn oan
của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy rối rít. Khi Thạch
Sanh vào nhà kể cho nghe chuyện giết chằn tinh, chúng mới hoàn hồn.
Nhưng Lí Thông bỗng nảy ra kế khác. Hắn nói:
- Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội
chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi. Có chuyện gì
để anh ở nhà lo liệu.
Thạch Sanh lại thật thà tin ngay. Chàng vội vã từ giã mẹ con Lí
Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm củi nuôi thân.
(Thạch Sanh)

I. Hành động nói là gì?

1. Tìm hiểu ví dụ: sgk – trang 62

“….Con trăn ấy là của nhà vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội
chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sang em hãy trốn ngay đi. Có chuyện gì để anh
ở nhà lo liệu…”
Lời của Lí Thông
(1) Con trăn ấy là của nhà vua nuôi đã
lâu.
(2) Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội
chết.
(3) Thôi, bây giờ nhân trời chưa sang
em hãy trốn ngay đi.
(4) Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.

Xác định mục
đích của mỗi câu
nói của Lí Thông?

I. Hành động nói là gì?
2 . Nhận xét
Lời của Lí Thông
(1) Con trăn ấy là của nhà vua nuôi đã
lâu.
(2) Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội
chết.
(3) Thôi, bây giờ nhân trời chưa sang em
hãy trốn ngay đi.
(4) Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.

Mục đích
Trình bày
Đe dọa
Điều khiển
Hứa hẹn

I. Hành động nói là gì?
3. Ghi nhớ 1:
Hành động nói là hành động được thực hiện bằng
lời nói nhằm mục đích nhất định.

Hành động nói
Thực hiện
bằng lời nói

Có mục đích
nhất định

II. Một số kiểu hành động nói thường gặp
1. Tìm hiểu ví dụ:
? Xác định mục đích của những hành động nói sau :

Chỉ ra những câu chứa hành động
nói của cái Tí?

Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi:
Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng
giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Câu 3: Chỉ ra câu chứa hành động
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ
nói của chị Dậu?
khoai vào rổ và òa lên khóc.
[…] Chừng như lúc nãy thấy bắt cả chó lớn, chó con, cái Tí vẫn
tưởng những con vật ấy sẽ đi thế mạng cho mình, cho nên nó đã
vững dạ ngồi im. Bây giờ nghe mẹ giục nó phải đi, nó lại nhếch
nhác, mếu khóc:
- U nhất định bán con đấy ư? U không cho con ở nhà nữa ư?
Khốn nạn thân con thế này! Trời ơi!...
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

HÀNH ĐỘNG NÓI
Vậy thì bữa sau con ăn ở
đâuCon
? sẽ ăn ở nhà cụ
U nhất
định
bán
Nghị
thôn
Đoài
Ucon
không
cho
con ở
đấy
ư
?
Khốn
nạn
thân
con
thế
nhà nữa ư?
này ! Trời ơi !...

MỤC ĐÍCH
Hỏi (lo lắng)
Trình bày ( báo
Hỏi,
tin) bộc lộ cảm
Hỏi,
xúc bộc lộ cảm
Bộc lộ cảm xúc
xúc

II. Một số kiểu hành động nói thường gặp
3.Ghi nhớ 2:
Người ta dựa theo mục đích của hành động nói mà đặt tên cho nó.
Những kiểu hành động nói thường gặp là
- hỏi
- trình bày (báo tin, kể, tả, nêu ý kiến, dựu đoán,...)
- điều khiển (cầu khiến, đe dọa, thách thức,...)
- hứa hẹn
- bộc lộ cảm xúc.

HÀNH ĐỘNG NÓI VÀ MỘT SỐ KIỂU HÀNH ĐỘNG NÓI
HÀNH ĐỘNG
NÓI

Thực hiện bằng
lời nói

Nhằm mục đích
nhất định

Hỏi

Trình
bày

Điều
khiển

Hứa
hẹn

Bộc lộ
cảm xúc

II- LUYỆN TẬP

1. Bài tập 1
Trần Quốc Tuấn viết Hịch tướng sĩ nhằm mục đích gì? Hãy xác định
mục đích nói của hành động nói thể hiện ở một số câu trong bài hịch
và vai trò của câu ấy đối với việc thực hiện mục đích chung.

“Ngó thấy sứ giặc đi lại nghênh ngang
ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ
mắng triều đình,đem thân dê chó mà
bắt nạt tể phụ,thác mệnh Hốt Tất Liệt
mà đòi ngọc lụa,để thỏa lòng tham
không cùng,giả hiệu Vân Nam Vương
mà thu bạc vàng ,để vét của kho có
hạn.”

trình bày (tả)

“Các ngươi ở cùng ta coi giữ binh quyền
đã lâu ngày, không có mặc thì ta cho
áo,không có ăn thì ta cho cơm;quan nhỏ
thì ta thăng chức, lương ít thì ta cấp
bổng; đi thủy ta cho thuyền, đi bộ ta cho
ngựa; lúc trận mạc xông pha thì cùng
nhau sống chết,lúc ở nhà nhàn hạ thì
cùng nhau vui cười.”

“Huấn luyện quân sĩ, tập dượt cung
tên khiến cho người người giỏi như
Bàng Mông,nhà nhà đều là Hậu
Nghệ;có thể bêu được đầu Hốt Tất
Liệt ở cửa khuyết,làm rữa thịt Vân
Nam Vương ở Cảo Nhai.”

trình bày (kể)

điều khiển

MỤC ĐÍCH CỦA HÀNH ĐỘNG NÓI
khích lệ lòng căm thù
giặc…

khích lệ lòng trung quân ái
quốc…

khích lệ tinh thần học tập,rèn
luyện…

Khích lệ tinh thần học tập “Binh thư yếu lược”… và lòng yêu nước
của các tướng sĩ.

2. Bài tập 2:Chỉ ra các hành động nói và mục đích của mỗi hành động nói :

a. Tiếng chó sủa vang các xóm.
Bà lão láng giềng lại lật đật chạy sang:
- Bác trai đã khá rồi chứ ?
- Cảm ơn cụ, nhà cháu đã tỉnh táo như thường. Nhưng xem ý hãy còn lề bề lệt
bệt chừng như vẫn mỏi mệt lắm.
- Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn. Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ vào thúc
sưu, không có, họ lại đánh trói thì khổ. Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải
một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn.
-Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ. Nhưng để cháo nguội, cháu cho nhà cháu ăn
lấy vài húp cái đã. Nhịn suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì.
- Thế thì phải giục anh ấy ăn mau lên đi, kẻo nữa người ta sắp sửa kéo vào rồi
đấy !
Rồi bà lão lật đật trở về với vẻ mặt băn khoăn.

2.Bài tập 2

a/
Hành động nói

Bác trai đã khá rồi chứ?
Cảm ơn cụ…vẫn mỏi mệt lắm.
Này, bảo bác ấy….cho hoàn hồn.
Vâng, cháu cũng đã nghĩ…còn gì.
Thế thì phải giục…rồi đấy.

Mục đích
Hỏi
Trình bày.
Điều khiển - Trình bày
Hứa hẹn- Trình bày
(bộc lộ cảm xúc).
Điều khiển

b,
Hành động nói
(1) Đây là Trời có ý phó thác cho minh
công làm việc lớn.
(2) Chúng tôi nguyện đem xương thịt của
mình theo minh công, cùng với thanh
gươm thần này để báo đền Tổ quốc!

Mục đích
Trình bày

Hứa hẹn

c,

Hành động nói

(1) Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ!
(2) Cụ bán rồi?

Mục đích
Thông báo
Hỏi

(3) Bán rồi!

Thông báo

(4) Họ vừa bắt xong.

Thông báo

(5) Thế nó cho bắt à?

Hỏi

(6) Khốn nạn... Ông giáo ơi!

Bộc lộ cảm xúc

(7) Nó có biết gì đâu!

Kể, bộc lộ cảm xúc

(8) Nó thấy tôi gọi thì chạy ngay về, vẫy đuôi mừng.
(9) Tôi cho nó ăn cơm.
(10) Nó đang ăn thì thằng Mục nấp trong nhà, ngay đằng sau nó,
tóm lấy hai cẳng sau nó, dốc ngược nó lên.

Kể, tả
Kể
Kể, tả

3. Bài tập 3: Đoạn trích dưới đây có ba câu chứa từ “hứa”. Hãy xác định
kiểu hành động nói được thực hiện trong mỗi câu ấy.
Em đi nhanh về chiếc giường, đặt con Em Nhỏ quàng tay vào con Vệ Sĩ.
- Em để nó ở lại - Giọng em ráo hoảnh - Anh phải hứa với em không bao giờ để chúng ngồi
cách xa nhau. Anh nhớ chưa? Anh hứa đi.
- Anh xin hứa.
Tôi mếu máo trả lời và đứng như chôn chân xuống đất, nhìn theo cái bóng bé nhỏ liêu xiêu
của em tôi trèo lên xe.

- Anh phải hứa với em không bao giờ
để chúng ngồi cách xa nhau.
- Anh hứa đi.
- Anh xin hứa.

hành động điều khiển
hành động điều khiển
hành động hứa hẹn

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
- Thuộc Ghi nhớ, làm bài tập trong sách giáo khoa.
- Hoàn thành đoạn văn ở bài tập 5.
- Chuẩn bị bài: Ôn tập về luận điểm và Viết đoạn văn
trình bày luận điểm.